Jóhannes Björn birti eftirfarandi pistil á www.vald.org 27. október 2010:

Eitt lykilatriði sem Gunnar Tómasson hefur bent á í sambandi við hrunið hefur ekki fengið nægjanlega umfjöllun: Seðlabankinn braut sennilega lög þegar hann frestaði gjaldþroti bankanna um a.m.k. tvö ár.

Gömlu bankarnir tóku gríðarlega há erlend lán árið 2003 sem voru til fimm ára. Strax 2005 eða í ársbyrjun 2006 var ljóst að bankarnir yrðu ekki í aðstöðu til þess að endurgreiða þessi lán haustið 2008. Rannsóknarskýrslan segir að bankarnir hafi verið komnir í veruleg vandræði 2006.

—

Sbr. umsögn í fyrra bloggi um Ábyrgð Seðlabanka Íslands á ólöglegri lánastarfsemi:

VI. Af ört hækkandi hlutfalli gengistryggðra og verðtryggðra skuldabréfa eftir 2005 má ráða (i) að stjórnendum innlánastofnana var ljóst að gengishrun yrði ekki umflúið, (ii) að  þeir kappkostuðu að yfirfæra fyrirsjáanlegt gengistap á lántakendur, og (iii) að glórulaus stöðutaka lífeyrissjóðanna með krónunni hafi verið meðvitaður „fórnarkostnaður” í örvæntingafullri tilraun stjórnenda lífeyrissjóðanna að lágmarka fyrirsjáanlegt tap þeirra ef allt færi á versta veg – eins og varð í október 2008:

2005: 1.00

2006: 1.38

2007: 1.80

2008: 2.41

—

Jóhannes Björn hélt áfram:

Næst gerast tveir hlutir sem rannsaka verður niður í kjölinn.

Stjórnendur Seðlabankans vissu vel að gjaldeyristryggð lán voru ólögleg, enda var Eiríkur Guðnason í nefnd sem samdi frumvarp að lögum nr. 38/2001, en samt voru þau leyfð.

Næst kom (að virðist) hroðalegasta bókhaldsvindl Íslandssögunnar. Seðlabankinn skilgreindi gjaldeyristryggð lán—lán veitt í íslenskum krónum sem voru endurgreidd í íslenskum krónum—sem gjaldeyriseign í bókhaldi bankanna!

Hvers vegna var þetta gert? Jú, samkvæmt 13 gr. Seðlabankalaga frá 2001 máttu gjaldeyrisskuldir bankanna ekki fara yfir 10% eigna þeirra í erlendri mynt. Sá sem átti eignir upp á milljón dollara mátti ekki skulda meira en 1,1 milljón dollara. Með því að reikna lán í íslenskum krónum sem voru endurgreidd í íslenskum krónum sem GJALDEYRI var bönkunum haldið á floti.

—

Af VI. lið hér að ofan má ráða (a) að bankarnir notuðu gálgafrestinn eftir 2005 til að grafa heimilum og fyrirtækjum landsins enn dýpri gröf í mynd gengisbundinna krónulána, og (b) að lífeyrissjóðirnir  tóku upp öfugsnúna áhættustýringu við fjárfestingar til að styðja sökkvandi bankakerfi á kostnað umbjóðenda sinna.

—

Og enn hélt Jóhannes Björn áfram:

Þegar bankarnir rúlluðu í septemberlok 2008 mátti neikvæð gjaldeyriseign þeirra vera, lögum samkvæmt, um 100 milljarðar. Staðan var hins vegar neikvæð um 2800 milljarða! Þróun sem gat átt sér stað eingöngu vegna þess að íslenskar krónur voru bókfærðar sem gjaldeyrir.

Bankarnir voru gjaldþrota 2006 og bókhaldið hefði sýnt þá staðreynd ef Seðlabankinn hefði ekki leyft þeim að spila með bókhaldið. Tíminn hafði feikilega mikið að segja. Það hefur verið reiknað út að ef bankarnir hefðu farið á hausinn í ágúst 2007 þá hefði þjóðin sparað sér 2250 milljarða.

—

Í september 2009 voru lokaorð mín í erindi til Alþingismanna um tengd málefni:

„Þetta er verra en glapræði – þetta er atlaga að almannahag.”

Um það verður vart deilt.

—

Lokaorð Jóhannesar Björns voru eftirfarandi:

Við skiljum aldrei almennilega IceSave-delluna, ástarbréf bankanna og annað nema við fáum skýr svör við nokkrum spurningum:

Hvaða aðilar innan Seðlabankans tóku ákvörðun um að leyfa bönkunum að stunda ólöglega lánastarfsemi í formi gjaldeyristryggðra lána?

Hvaða aðilar tóku þá ótrúlegu ákvörðun að breyta íslenskum krónum í gjaldeyri í bókhaldi bankanna og hvers vegna?

Þetta eru lykilspurningar og við skiljum aldrei hrunið fullkomlega nema við fáum greinagóð svör við þeim.

—

Af líkum má ráða að innlánasöfnun bankanna með hávaxtareikningum í Englandi og Hollandi (með stuðningi íslenzkra ráðamanna), svokölluð ástarbréf Seðlabanka Íslands o.fl. voru neyðarúrræði til (a) að mæta útstreymi fjármagns sem áður hafði farið huldu höfði við peningaþvætti í íslenzkum bönkum, og (b) fjármagnsflótta íslenzkra innherja og tengdra aðila.

Sbr. meint verg vaxtagjöld þjóðarbúsins sem hlutfall af vergri landsframleiðslu:

2004                 =   -35.478          3.8%

2005                 =   -61.407          6.0%

2006                 = -166.673        14.3%

2007                 = -292.772        22.9%

2008                 = -485.864*       34.1%

*Hagtölur SÍ sýna -335.864 fyrir jan-sept. – spá mín fyrir okt-des.

Niðurstaða.

1. Hér að ofan er væntanlega byggt á upplýsingum frá fjármálakerfinu.

2. Þessar hagtölur eru augljóslega falsaðar.

3. Ábyrgum aðilum í Seðlabanka Íslands hlaut að vera það ljóst.

4. Ábyrgum aðilum í Fjármálaeftirlitinu hlaut að vera það ljóst.

5. Trúnaðarmönnum Alþingis í bankaráði SÍ hlaut að vera það ljóst.

6. Í kjölfar hrunsins hafa allir þessir aðilar verið þögulir sem gröfin.

7. Í réttarríki hljóta viðkomandi að verða dregnir til ábyrgðar.

Hér er svar mitt við fyrri spurningu Jóhannesar Björns (sjá bloggfærslu mína 6. júlí 2013, Setti Seðlabankinn Ísland á hausinn?):

Hvaða aðilar innan Seðlabankans tóku ákvörðun um að leyfa bönkunum að stunda ólöglega lánastarfsemi í formi gjaldeyristryggðra lána?

[…]

Þetta er lykilspurning og við skiljum aldrei hrunið fullkomlega nema við fáum greinagóð svör við  [henni].

***

I.  Í athugasemdum við frumvarp sem Alþingi samþykkti 26. maí 2001 sem lög nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu segir m.a.:

„Þær breytingar sem lagðar eru til að gerðar verði á verðtryggingarkafla vaxtalaga eru eftirfarandi:

*      Heimildir til að binda skuldbindingar í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla eru felldar niður. 

[…]

Samkvæmt 13. gr. og 1. mgr. 14. gr. frumvarpsins verður ekki heimilt að binda skuldbindingar í íslenskum krónum við dagsgengi erlendra gjaldmiðla. Er talið rétt að taka af allan vafa þar að lútandi.”

II. Eiríkur Guðnason, seðlabankastjóri, var í nefnd sem samdi frumvarpið. Bankastjórn Seðlabanka Íslands var því ljóst frá upphafi hvernig túlka bæri bann laga nr. 38/2001 við gengistryggingu krónulána.

III. Í umsögn Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja og Samtaka íslenskra sparisjóða um frumvarpið dags. 24. apríl 2001 segir m.a.:

„…eins og lögin eru í dag (og verða að óbreyttu frumvarpi) er óheimilt að tengja lánssamninga í íslenskum krónum við erlenda mynt, t.d. danskar krónur. […] Tenging við vísitölur eða sérstakar viðmiðanir er eðlilegur hluti af áhættustýringu á fjármálamarkaði í dag. Óeðlilegt er að opinber fyrirmæli hindri þann þátt starfseminnar. Brýnna er að opinbert eftirlit vinni í samvinnu við markaðsfyrirtækin að því að tryggja að skilmálar í slíkum samningum séu skýrir og valdi engum vafa um túlkun síðar.”

IV. Ljóst er af ofangreindu (i) að bannið gegn gengistryggingu hefur þótt vera óskýrt, (ii) að lánastofnanir höfðu hagnýtt sér það, og (iii) að eindreginn vilji löggjafans var að koma í veg fyrir slík undanbrögð af hálfu lánastofnana.

V. Breytingar á hlutfalli gengistryggðra og verðtryggðra skuldabréfa innlánastofnana á tímabilinu 1998-2008 sýna (i) að lánastofnanir létu sig engu varða bókstaf og anda laga nr. 38/2001 og (ii) að frá og með árinu 2006 varð stökkbreyting í mikilvægi gengistryggingar  í „áhættustýringu á [íslenzkum] fjármálamarkaði“.

Í Mbl. grein í maílok 2006 (Hvar liggur ábyrgðin?) tók ég undir aðvörunarorð AGS vegna „hrikalegrar“ útlánaþenslu.

VI. Af ört hækkandi hlutfalli gengistryggðra og verðtryggðra skuldabréfa eftir 2005 má ráða (i) að stjórnendum innlánastofnana var ljóst að gengishrun yrði ekki umflúið, (ii) að  þeir kappkostuðu að yfirfæra fyrirsjáanlegt gengistap á lántakendur, og (iii) að glórulaus stöðutaka lífeyrissjóðanna með krónunni hafi verið meðvitaður „fórnarkostnaður“ í örvæntingafullri tilraun stjórnenda lífeyrissjóðanna að lágmarka fyrirsjáanlegt tap þeirra ef allt færi á versta veg – eins og varð í október 2008:

1998: 0.73

1999: 0.79

2000: 1.36

2001: 1.51

2002: 1.37

2003: 1.99

2004: 1:89*  

2004: 1.44*

2005: 1.00

2006: 1.38

2007: 1.80

2008: 2.41

* Byggt á Ársskýrslum SÍ fyrir 2004 og 2010; skýrslunum ber ekki saman um hlutfallið 2004.

VII. Lög nr. 38/2001 endurspegluðu vilja löggjafans að lánastofnanir skyldu  fara að lögum og virða bann við gengistryggingu krónulána.

Í þessu sambandi var ábyrgð bankastjórnar og bankaráðs Seðlabanka Íslands samkvæmt seðlabankalögum nr. 36/2001 eftirfarandi:

(i) Seðlabankinn skal stuðla að framgangi stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. (3. gr.)

(ii) Bankaráð hefur eftirlit með því að Seðlabanki Íslands starfi í samræmi við lög sem um starfsemina gilda. (28. gr.)

***

Spurt er:

Hvaða aðilar innan Seðlabankans tóku ákvörðun um að leyfa bönkunum að stunda ólöglega lánastarfsemi í formi gjaldeyristryggðra lána?

Svar mitt er:

Bankastjórn og bankaráð Seðlabanka Íslands vanræktu skyldu sína að „stuðla að framgangi stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum” að því er varðar bann við gengisbindingu krónulána.

Það er því alfarið á ábyrgð bankastjórnar og bankaráðs Seðlabanka Íslands að „bönkunum [var leyft] að stunda ólöglega lánastarfsemi í formi gjaldeyristryggðra lána”.

Meira síðar.

Þann 14. janúar 2009 sendi ég Rannsóknarnefnd Alþingis erindi varðandi hugsanlega „umbreytingu gjaldeyrismarkaðarins í nokkurs konar svikamyllu“ 2004-2008.

Svikamyllu hugsanlegs peningaþvættis og/eða fjármagnsflótta.

Rannsóknarnefnd Alþingis viðurkenndi móttöku erindisins en virðist hafa látið þar við sitja.

—

Ágætu nefndarmenn.

Frá hagfræðilegu sjónarmiði eru helztu rætur bankahrunsins þessar:

*  Vanhæfni yfirstjórnar íslenzkra peningamála.

*  Óhamin útlánaþensla lánakerfisins.

*  Glórulaus stýrivaxtastefna Seðlabanka Íslands.

*  Okurvextir innlenda lánakerfisins.

Sjá nánar grein hér að neðan sem ég sendi Fréttablaðinu í gær.

Ég sendi greinina einnig til Alþingismanna með eftirfarandi umsögn:

„Vanhæfni yfirstjórnar peningamála ógnar nú sjálfstæði Íslands.

Ábyrgðin var ykkar.

Og ábyrgðin er ykkar að standa vörð um sjálfstæði Íslands.”

Virðingarfyllst,

Gunnar Tómasson, hagfræðingur

Atlaga að almannahag

Upplýsingar á vefsíðu Seðlabanka Íslands um greiðslujöfnuð þjóðarbúsins gagnvart útlöndum frá 2004 til septemberloka 2008 endurspegla stórfellda aukningu vaxtatekna og vaxtagjalda á þessu tímabili. Vaxtatekjur 2004 námu 8.8 milljörðum og jafngiltu 0.9% af vergri landsframleiðslu (VLF) en kunna að hafa hækkað í 210 milljarða og14.8% árið 2008.  Eins má ætla að vaxtagjöld hafi hækkað úr 35.5 milljörðum 2004 (3.8% af VLF) í um 486 milljarða og jafngilt 34.1% af VLF 2008.  Með öðrum orðum, hrein vaxtagjöld þjóðarbúsins hafa hækkað úr 2.9% af VLF 2004 í 19.3% á nýliðnu ári, og hafa liðlega þrefaldast frá 2005.  Frá 2006 til 2008 jafngilti hækkunin um 11% af VLF.

Ljóst er að hlutdeild Seðlabanka Íslands í auknum vaxtatekjum og gjöldum er lítil; gjaldeyrissjóður seðlabankans var aðeins $1,1 milljarður í lok 2004 og 2005 og hækkaði árlega um $0,3 milljarða 2006-2008.  Aukningin endurspeglar því væntanlega viðbrögð markaðsaðila við hávaxtastefnu seðlabankans og innlenda lánakerfisins sem færði þeim auðfenginn gróða í mynd vaxtamunar á erlendum og innlendum lánsfjármörkuðum.  Margt er enn á huldu um viðskiptakerfi þessara aðila (lífeyrissjóða, sjávarútvegs- og fjárfestingafyrirtækja) en af síðustu fréttum má ráða að umbreyting gjaldeyrismarkaðarins í nokkurs konar svikamyllu hafi verið veigamikill hluti kerfisins.

Á tímabilinu 2006-2008 voru vaxtagjöld þjóðarbúsins 945 milljarðar, tekjur 422 milljarðar og nettó vaxtakostnaður 523 milljarðar – og jafngilti nær fjórum Kárahnjúkavirkjunum (133 milljarðar).  Hér er að miklu leyti um að ræða fórnarkostnað samfélagsins vegna vanhæfni yfirstjórnar íslenzkra peningamála í mynd óhaminnar útlánaþenslu lánakerfisins, glórulausra stýrivaxta seðlabankans og meðfylgjandi okurvaxta innlenda lánakerfisins.  Í Mbl. grein höfundar 30. maí 2006 („Hvar liggur ábyrgðin?”) var fjallað um umsögn sendinefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem heimsótti Ísland fyrr í mánuðinum og taldi útlánaþensluna vera „hrikalega” (e. staggering).  Stjórnvöld létu reka á reiðanum enn um sinn.  Lokaorð höfundar voru eftirfarandi: „Þetta er verra en grunnfærni – þetta er atlaga að almannahag.”

Hér eru tölfræðilegu gögnin sem greinin byggir á (I-III milljónir IKR; IV milljarðar IKR):

I.  Vaxtatekjur þjóðarbúsins:   % af VLF

2004                 =      8.795          0.9%

2005                 =    21.491          2.1%

2006                 =    73.114          6.3%

2007                 =  138.955        10.9%

2008                 =  210.360*       14.8%

*Hagtölur SÍ sýna 150.360 fyrir jan-sept. – spá mín fyrir okt-des.

II.  Vaxtagjöld þjóðarbúsins:

2004                 =   -35.478          3.8%

2005                 =   -61.407          6.0%

2006                 = -166.673        14.3%

2007                 = -292.772        22.9%

2008                 = -485.864*       34.1%

*Hagtölur SÍ sýna -335.864 fyrir jan-sept. – spá mín fyrir okt-des.

III.  Nettó vaxtagjöld þjóðarbúsins (I – II):

2004                 =   -26.683          2.9%

2005                 =   -39.916          3.9%

2006                 =   -93.559          8.0%

2007                 = -153.817        12.0%

2008                 = -275.504        19.3%

IV.  Verg landsframleiðsla (Gross domestic product)*

2004                  =    928.7

2005                 = 1.026.3

2006                   = 1.167.7

2007 est.           = 1.279.4

2008 proj.         = 1.424.0

*Skýrsla AGS, 25. nóv 2008, bls. 26.

Table 1. Iceland: Selected Economic Indicators, 2000-09.

Eftir Dr. Gary K. Busch

17. febrúar 2009.

Föstudaginn 13 febrúar lét rússneski milljarðamæringurinn Boris Berezovsky að því liggja á Sky News að Vladimir Putin og einkavinir hans hefður notað “skítuga peninga” til að ná yfirtökum á brezkum fyrirtækjum í gegnum fjárfestingar á Íslandi. Þegar þessar ásakanir voru settar fram var ég staddur á Íslandi og hitti ýmsa Íslendinga að máli.

Íslendingarnir sögðu að þeir væru að koma frá Alþingi þar sem nokkrir Rússar hafi verið að ræða nákvæmlega þetta mál við íslenzku ríkisstjórnina (e. Icelandic Government). Rússarnir sögðu að þeir hefðu rannsakað ásakanir Berezovsky og staðfest að þær væru í aðalatriðum sannar.

Hrun Íslands í fjárhagslegt gjaldþrot hófst með því að nýji seðlabankastjórinn, Davíð Oddsson, fyrrverandi utanríkisráðherra Íslands og fyrrverandi forsætisráðherra sagði af sér því embætti og gerðist formaður bankastjórnar Seðlabanka Íslands. Eitt helzta verk hans á loka áratug 20. aldar var að einkavæða íslenzku bankana. Tímasetningin kom sér vel.

[Busch rekur síðan viðskipti Björgólfsfeðga í Rússlandi og sölu á bjórverksmiðju þeirra.]

Afraksturinn af sölunni, og svipuðum sölum annarra athafnamanna, var fluttur heim til Íslands og lagður inn á einkavæddu íslenzku bankana, Kaupþing, Landsbankann og Glitni. Þessir bankar voru yfirfullir af reiðufé. Á fundinum í Alþingishúsinu í síðustu viku viðurkenndu Rússarnir að íslenzku fjárfestarnir höfðu komið með stórar fúlgur heim til Íslands og lagt þær inn í bankana og þrjá helzu stofnanafjárfesta, Exista, Straum og SPRON.

Vandinn var hins vegar sá að íslenzka hagkerfið, sem byggir á þorski, var ekki í stakk búið til að nota þessar flóðbylgjur af peningum í íslenzka hagkerfinu. Hinir nýríku fóru því annað. Þeir tóku innstæðubréf frá íslenzku bönkunum og margfölduðu þau með lántökum í bönkum í Lúxemborg, Cayman eyjum og höfuðstöðvum ólöglegs athæfis, Tortugas [nálægt Haiti]. Með þessu reiðufé hófu þeir kaup á hlutabréfum í eignum á Bretlandi (stórverzlanir o.fl.) og eignuðust meirihluta í fyrirtækjum vítt um heim. Á sama tíma fór eignastaða íslenzku einkabankanna stigvaxandi. Þeir gátu boðið upp á mjög háa vexti í takt við hraðan vöxt á nafnvirði yfirtekinna eigna. Eignarhald þeirra byggði að langmestu leyti á skuldsetningu þannig að rýrnun eigin fjárfestingarfjármagns var í lágmarki.

Þegar þrengingar hófust á lánsfjármörkuðum stóðu íslenzku bankarnir allt í einu frammi fyrir því að vera með risavaxnar skuldbindingar miðað við raunvirði eigna þeirra. Starfsskilyrði bankanna höfðu verið óhagkvæm mestan hluta ársins, mikil verðbólga, hrun krónunnar og aðrir fylgikvillar ofhitunar í hagkerfinu. Íslenzki seðlabankinn reyndi að hemja verðbólguna með hækkun vaxta í 15.5%, sem gerði bönkunum enn erfiðara fyrir með fjármögnun. Bankarnir höfðu þanist hratt út eftir slökun reglugerðarrammans á ínnlenda fjármálamarkaðinum á tíunda áratug síðustu aldar og núna eru erlendar skuldbindingar þeirra umfram USD100 milljarðar, sem er margföld dvergvaxin landsframleiðsla landsins upp á USD 14 milljarða.

Verðlækkun hlutabréfa leiddi til veðkalla og, án aðgangs að lánsfjármörkuðum, varð hagkerfið gjaldþrota. Krónan fell þrjátíu prósent gagnvart evru á einum degi. Atvinnuleysi hefur aukist gríðarlega; erlendir innstæðueigendur hafa tapað mestum hluta innstæðna sinna; og íslenzka þjóðin þjáist og enginn léttir er í sjónmáli. Þeim tókst að knýja fram afsögn forsætisráðherrans en  seðlabankastjórinn neitar að fara. Fyrir íslenzkan almenning skiptir þó mestu að þeir sem græddu á því að setja upp og fullkomna þessar refskákir hafa flestir haldið peningaeignum sínum erlendis sem gerir þeim kleift að fela sjóði sína fyrir samborgurum sínum.

Gremja almennings endurspeglar vaxandi meðvitund um að öll þessi fjármálakreppa var sköpuð af rússneskum milljarðamæringum, nátengdum Putin eða á hans vegum, sem notuðu Ísland til að þvo peninga sína. Auðkýfingarnir, með blessun úr æðstu stöðum, fóru með peningana til Íslands og umbreyttu þeim í reiðufé í gegnum íslenzku alheimsmeistarana (e. Masters of the Universe). Eftir að hafa endurgreitt Rússunum peninga þeirra erlendis, notuðu þessir meistarar skuldsettan afganginn til að kaupa upp allt sem hönd á festi fyrir eigin reikning og rússnesku samstarfsmenn sína. Þegar kreppan skall á hrundi öll spilaborgin.

Í einkaviðræðum segja íslenzk stjórnvöld að ástæða þess að þeim bauðst 5.4 milljarða evrulán frá Rússum var hættan á því að allur þessi peningaþvottur yrði gerður opinber. Þetta er sorgarsaga og Íslendingarnir eru uggandi af því  hvernig henni muni ljúka. Nauðungarsala íbúðarhúsnæðis er byrjuð, gjaldmiðillinn er laskaður, sparifé hefur horfið, og stofnunum samfélagsins er ekki treyst lengur. Fólkið er mjög áhyggjufullt.

(Lausleg þýðing.)

I. Dirk Bezemer, hollenskur hagfræðiprófessor og Gang8 kollegi minn skrifaði grein í Financial Times 7. september 2009, „Hvers vegna sumir hagfræðingar gátu séð kreppuna fyrir”. Þar segir í upphafi (lausleg þýðing):

„Allt frá upphafi lánsfjárkreppunnar hefur það verið viðtekin speki að „enginn sá þetta fyrir”. Blaðamaður Times skrifaði um „þá sem brugðust og gerðu sér ekki grein fyrir alvarleika kreppunnar“ – þar á meðal „nær allir leiðandi hagfræðingar og fjármálaspekingar heims”. Seðlabankastjóri Ástralíu sagði: „Ég veit ekki um neinn sem spáði þessari framvindu mála. En hún er staðreynd og það dregur dilk á eftir sér, og þess vegna verðum við að hugleiða málið.” Það eru orð að sönnu.

Því staðreyndin er sú að margir sáu kreppuna fyrir. Þeir voru virtir að vettugi af ráðandi öflum sem, eins og seðlabankastjóri Bandaríkjanna, Alan Greenspan, viðurkenndi í vitnisburði fyrir þingnefnd í október 2008, fylgdust með „í losti og utangátta” þegar „gjörvöll hugmyndafræðileg heimsmynd þeirra hrundi sumarið [2007]”. Opinber haglíkön voru blind á kreppuna en ekki vegna óvenjulegra aðstæðna eins og okkur er oft sagt. Þau voru hönnuð blind. Í heimi þar sem skuldir eru ekki til geta skuldir ekki orsakað kreppu (e. debt deflation recession). Stjórnvöld hafa gert þennan þykjustuheim að sínum. Þau þurfa að breyta um íverustað hið bráðasta.”

II. Dirk hafði m.a. eftirfarandi umsögn mína frá 1999 til Gang8 kollega til hliðsjónar (lausleg þýðing):

„Sjálfur hef ég verið sannfærður frá miðjum áttunda áratug:

(a) að núverandi fyrirkomulag alþjóðapeningakerfisins er dauðadæmt;

(b) að ríkjandi peningahagfræðingar hafa ekki grænan grun hvers vegna;

(c) að hugmyndir þeirra um „kerfisbætur” eru því einskis virði;

(d) að peningahagfræði verður að endurbyggjast frá grunni;

(e) að slík endurbygging er forsenda endurbóta á alþjóðapeningakerfinu;

(f) að ráðandi öfl virða slíka röksemdafærslu að vettugi;

(g) að, ef ekki kemur til blóðug bylting, þá verða atvik að steypa þeim af stóli;

(h) að slík atvik verða að gerast á heimaslóðum ráðandi afla;

(i) að meðfylgjandi ringulreið muni ryðja nýjum hugmyndum braut.”

III. Lord Adair Turner, fv. forstjóri brezka fjármálaeftirlitsins, sat nýlega fyrir svörum í Oxford Union um aðdraganda kreppunnar. Orð hans staðfestu umsögn okkar Dirks hér að ofan.

Í upphafi lýsti Lord Adair fræðilegum bakgrunni málsins og lagði áherzlu á nær öll lykilatriðin sem ég tiltók í Silfri Egils 9. febrúar 2009:

(a) Fyrir 30-40 árum fóru menn að hugsa um fjármagnsmarkaðinn sem hvern annan markað;

(b) Í kjölfarið létu menn sig engu varða tilhneigingu markaðsafla sem að lokum keyrðu allt um koll;

(c) Fjármálamarkaðurinn stækkaði sífellt miðað við stærð hagkerfa einstakra þjóða og heimsins alls;

(d) Þetta sést bezt á sívaxandi hlutfalli skuldsetningar miðað við framleiðslu raunverðmæta.

Síðustu fjögur árin, bætti Lord Adair við, þá hefur hann smám saman verið að vakna til meðvitundar um hversu djúpstæð aðsteðjandi kreppa er.

IV. Efnislega séð á kreppan rætur að rekja til þáttar (d) hér að ofan.

Í fyrirlestri sem ég hélt haustið 1982 í boði Verzlunarráðs Íslands útskýrði ég þetta atriði með samlíkingu við yfirbyggingu (pappírsverðmæti) skips (í raunhagkerfinu).  Sífelld hlutfallsleg stækkun yfirbyggingar skips ógnar stöðugleika þess og, á tímapunkti og við aðstæður sem ekki verða tilteknar fyrirfram, þá mun skipinu hvolfa.

Eins og ég benti á í Silfri Egils 9. febrúar 2009, þá stríðir samlíkingin gegn grundvallarforsendu ríkjandi hagfræði sem Alan Greenspan gerði að umtalsefni í október 2008:

Að markaðshagkerfi heims séu „kerfi í ‘stöðugu‘ jafnvægi” í gegnum aldur og ævi.

Í bréfaskiptum við Paul A. Samuelson, höfund forsendunnar og þekktasta hagfræðings á síðari helmingi síðustu aldar, benti ég á að samkvæmt skilgreiningu hans hafi Titanic verið í „dýnamísku jafnvægi” á jómfrúarsiglingunni yfir Atlantshaf allt þar til skipið endaði í kyrrstöðu á hafsbotni.

V. Í Reykjavíkurbréfi Mbl. dags. 14 júlí 2013 lýsir Davíð Oddsson sýn sinni á þessa atvikarás í stuttu máli sem hér segir:

„Eftir „hrun“ hér á landi hafa menn bugtað sig sérstaklega fyrir hagfræðingum. Svo ágætir sem þeir eru margir, kom ekki nokkur stétt nær því að skapa skilyrði í aðdraganda þess sem varð um víða veröld, en sú stétt. Heimurinn hefur gengið í gegnum marga fjármálakreppuna. En fullyrða má að sú síðasta var undirbúin af fjölmennari hópi hámenntamanna í efnahags og fjármálafræðum en heimurinn hefur nokkru sinni séð glitta í. Þúsundir hagfræðinga og annarra „fagmanna“ í Seðlabanka Bandaríkjanna, Seðlabanka evrunnar og hinum risavöxnu bankastofnunum heimsins höfðu fram á síðustu stundu ekki grænan grun um hvað væri að skella á þeim. Og ekki voru íslensku snillingarnir síður galvaskir hér. Óþarfi væri að gera veður úr því, ef ekki væri fyrir þá sem dregið hafa upp myndir af sjálfum sér í kjölfarið, sem eiga enga samsvörun í raunveruleikanum og má finna slæm dæmi þess í fyrstu rannsóknarskýrslunni.”

VI. Roger Boyes, blaðamaður hjá The Times (diplomatic editor), fór í saumana á aðdraganda umrædds „hruns” hér á landi í bók, Meltdown Iceland, sem kom út árið 2009. Boyes var gestur Egils Helgasonar í Silfri Egils 6. desember 2009. Hér er hluti af viðtalinu (textun RÚV):

Egill: „Þú fjallar einnig um það sem þú nefnir: fullkomna vanrækslu hinnar pólitísku stéttar á hlutverki sínu.”

Boyes: „Já, af því sannleikurinn er sá að Íslendingar eru merkileg þjóð en afar veikburða ríki, þ.e.a.s. að ríkið sjálft er máttlítið. Og ég tel að á margvíslegan hátt hafi það verið svikið af Sjálfstæðisflokknum. Ef litið er til baka og skoðað hvernig fólkið í kringum Davíð komst til valda, stuðningshópur Milton Friedmans, þessi hugmyndafræðilega sýn sem hópurinn hafði á heiminum, þá getur maður séð … Þeir dáðu Margréti Thatcher og vildu stefna í átt til nútímans eins og Thatcher í Bretlandi, en ein helsta lexía Thatcherisma var að valdið verður … miðstýrt og öflugt ríkisvald kemst á. Þetta er eitt af því sem Thatcherisminn er gagnrýndur fyrir en þetta voru einar grunnforsendurnar fyrir markaðsbyltingu. Áður en farið er að einkavæða, áður en farið er að gefa eftir völdin, breyta yfir í einkarekstur, verður að tryggja að ríkisvaldið sé öflugt. Og ég tel að Íslandi hafi verið einstaklega illa stjórnað af fólki eins og Davíð.”

Egill: “Við sjáum klíkurnar ryðjast fram á tímum einkavæðingarinnar, en samtímis stóðu þeir sem áttu að sjá um eftirlitið sig afar slælega.”

Boyes: „Já, það er bara fylgifiskur alls.. Ég segi ekki fyrirlitningu á ríkinu því við erum að tala um þjóðhollt fólk. Ég hef aldrei efast um að menn eins og Davíð og Geir Haarde væru annað en þjóðhollir Íslendingar og voru sannfærðir um að þeir ynnu landi og þjóð gagn. En sannleikurinn er sá að á einhverri stundu blindaði hugmyndafræðin þá og þeir sættust á forgang kaupsýslustéttarinnar. Á þeirri stundu hafa þeir ákveðið að Ísland þarfnaðist þesskonar hreyfiafls, þarfnaðist þess að stækka markaði sína, þarfnaðist þess að … þyrfti að ganga inn í heim nútímans. Svo á vissan hátt sögðu þeir sig frá ábyrgð á stjórn ríkisins. Á þeirri stundu varð ljóst að eftirlitsaðilar hefðu engu hlutverki að gegna í þróun íslensks samfélags. Ég veit ekki hvaða flugu þeir fengu í höfuðið.”

Meira síðar.

Í ársbyrjun 2004 hafði verið búið svo um hnútana með ákvæðum laga og reglugerða og einkavæðingu ríkisbankanna, að það eina sem stóð í vegi fyrir peningaþvætti illa fengins fjár erlendra aðila var löghlýðni yfirmanna viðskiptabankanna og árvekni Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitsins við framfylgd regluverks ESB.

Einkavæðing Landsbankans og Útvegsbankans lagði grundvöllinn að margvíslegri nýbreytni í íslenzka bankakerfinu. Það varpaði hins vegar skugga á einkavæðingaferilinn að formaður stjórnskipaðrar nefndar um framkvæmd hans, Steingrímur Ari Arason, sagði af sér árið 2002 af ástæðum sem hann vék að síðar:

I. „Við vildum vinna eftir reglum, þannig að það yrði hafið yfir vafa hvað við værum að gera. Smám saman voru reglurnar svo settar til hliðar,“ sagði Steingrímur Ari þegar hann tjáði sig fyrst opinberlega um málið í viðtali á Rás 2 þann 20. apríl 2010.

„Svona eftir á, þá hugsar maður að þarna fær væntanlegur eigandi að fara inn í bankann með óeðlilegum hætti, að mínu mati,“ sagði Steingrímur Ari í viðtalinu og rifjar upp að hafa mótmælt þessu innan nefndarinar.

„Því var bara hafnað. Skilaboðin sem ég fékk voru að það væri bara búið að taka ákvörðun að semja við Samson. Ég fékk enga skýringu á því, nema mönnum bara lá á,“ segir hann.

„Ég fékk það mjög sterklega á tilfinninguna – og það gerði Valgerður líka – að það væru í raun Davíð og Halldór sem réðu ferðinni, þarna sem áður í mörgum málum,“ sagði Steingrímur Ari. Á þessum tíma var starfandi ráðherranefnd um einkavæðingu bankanna, en í henni sátu Davíð Oddson, Halldór Ásgrímsson, Geir H. Haarde og Valgerður Sverrisdóttir. Steingrímur Ari segir að Davíð og Halldór hafi einir ráðið ferðinni.

„Ég tel 99,9% líkur á því að þeir hafi verið búnir að ákveða að selja þessum tveimur aðilum bankana,“ sagði Steingrímur Ari.  „Það fór ekkert á milli mála að þeir höfðu ákveðnar skoðanir á þessum aðilum. Þetta var pólitísk ákvörðun hverjir fengu bankana.“

II. Í grein – Kraftaverk á Íslandi – sem Hannes H. Gissurarson skrifaði í Wall Street Journal 29. janúar 2004, vék hann m.a. að breytingum á íslenzkum fjármálamarkaði sem hér segir:

„Með breyttu regluverki hagkerfisins var stefnt að afnámi forréttinda hópa eins og apótekara og, það sem meira er um vert, innleiðingu frjálsra fjármagnsflutninga til og frá landinu…”

„Ísland greip tækifærið og er að verða áhugaverð miðstöð alþjóðlegra viðskiptafélaga og fjármagns,” voru lokaorð greinarinnar.

III. Í erindi sem Davíð Oddsson flutti í American Enterprise Institute í Washington D.C. þann 14. júní 2004 vék hann að þeirri nýskipan efnahagsmála sem var orðin fyrir hans frumkvæði.

„Sá þáttur sem skipti sköpum var hins vegar það hreðjatak sem íslenzka ríkið hafði á öllum viðskiptum í gegnum eignarhald sitt á viðskiptabönkunum. Gjörvallt fjármálakerfið var gegnumsýrt af pólitísku valdi, þannig að vart var hægt að greina á milli þess og pólitíska kerfisins.”

Lokaorð Davíðs Oddssonar, utan lofs um Ronald Reagan, voru eftirfarandi:

„Stjórnmálamenn sem hafa barist fyrir frjálsræði geta horft stoltir um öxl, því alls staðar blasa við augljós dæmi um yfirburði frálsræðis yfir stjórnræði.”

IV. Í fyrri bloggfærslu Rússnesk mafía: Fann Ísland, keypti landið?, var fjallað um sjónvarpsviðtal í Bretlandi við rússneska auðkýfinginn Boris Berezovski í febrúar 2009. Morgunblaðið birti frétt um viðtalið 12. febrúar 2009 undir fyrirsögninni: Segir Rússa hafa keypt Ísland.

„Fram kemur í [viðtalinu] að íslenska utanríkisráðuneytið segir að Berezovski hafi rangt fyrir sér. Regluverk ESB, sem snýr að eftirliti með fjármálastofnunum, eigi við á Íslandi. Ísland sé fullgildur aðili að innri markaði ESB og að allar reglur eigi því við,” segir í lok fréttar Mbl.

Af viðtalinu er ljóst að Berezovski talaði ekki lýtalausa ensku, sbr. e.t.v. þá umsögn hans að Ísland stæði utan regluverks ESB. Athugasemd utanríkisráðuneytisins er efnislega rétt en tekur ekki afstöðu til þess hvort „Rússar hefi keypt Ísland” í þeirri merkingu sem Berezovski lagði í það orðalag.

V. Bandaríkjamaðurinn Dr. Gary K. Busch, sem er fyrrverandi háskólaprófessor í Hawaii m.m. og hefur látið rússnesk málefni til sín taka, heimsótti Ísland í janúar 2009. Dr. Busch skrifaði grein um heimsókn sína þar sem vikið var að rússnesku fjármagni í íslenzka bankakerfinu. Við undirbúning þessa bloggs var haft samband við Dr. Busch og farið fram á nánari upplýsingar um málið.

Dr. Busch brást vel við og gaf eftirfarandi atvikalýsingu í svarbréfi sínu (lausleg þýðing):

„Ég var í heimsókn á Íslandi og rakst á nokkra Íslendinga á hóteli í miðborg Reykjavíkur. Við vorum að ræða ástandið og einn Íslendinganna sagði að hann hefði verið að koma af fundi á Alþingi þar sem Rússar hefðu verið að tala um óskjalfestar öldur reiðufjár sem höfðu yfirgefið Rússland til innlagnar í íslenzka banka.

Ég hafði verið að rannsaka sölu Bravo International á bjórverksmiðju sinni til Heineken og þá slóð peninga sem lá frá Rússlandi til Íslands. Það kom á daginn að það höfðu verið margar millifærslur af reiðufé og innlagnir frá Rússlandi til Íslands sem höfðu styrkt lausafjárstöðu nokkurra íslenzkra banka. Ég rakti nokkur atriði í þessu sambandi í grein minni. Ég leitaði ekki upplýsinga hjá þeim Íslendingum sem þú nefndir. Ég talaði aðallega við Rússa; sérstaklega Rússana sem höfðu áhuga á ásökunum Berezovskys. 

Mín skoðun er sú að íslenzku bankarnir sáu tækifæri til að auka gífurlega grunnfjárstöðu sína með því að taka við rússnesku reiðufé. Þeir gátu síðan notað þetta innstreymi reiðufjár til að gefa út innstæðubréf sem var hægt að umbreyta í eignir hvar sem er í heiminum. Það er ólíklegt að Rússar hafi átt mikið af þessum eignum eða að Rússarnir hafi látið sig miklu varða hvað varð um peninga þeirra. Þeir vissu að reiðufé þeirra var öruggt í banka eða bönkum sem voru skráðir alþjóðlega og var aðgengilegt þegar á þurfti að halda. Þeir höfðu takmarkaðan áhuga á endastöð peninganna og létu íslenzku fjármálasérfræðingana um að skapa eignabólu.

Rússarnir sem ég talaði við þegar ég var þarna höfðu engan áhuga á því hvað íslenzku bankarnir höfðu gert við peningana þeirra. Það eina sem skipti þá máli var að eignir þeirra sem höfðu verið millifærðar til bankanna væru öruggar.

Ég vona að þetta komi að gagni.”

Dr. Busch gaf leyfi sitt fyrir birtingu svarbréfs hans og nafngreiningu.

VI. Eftirfarandi frásögn, sem var deilt með fyrrverandi forstjóra Fjármálaeftirlitsins árið 2010, barst mér við undirbúning þessa bloggs:

„Íslensk kona var á ferðalagi í Tyrklandi og fór inn í pelsabúð.  Hún fann kápu sem henni líkaði og tók upp kredit gullkort frá Landsbankanum og spurði pelsasalann hvort hann tæki ekki örugglega svona kort.  Pelsasalinn hélt það nú,  kannaðist nú mjög vel við kortið og sagði;  This is like gold, I have a lot of Russian customers who come here to buy furs in loads of boxes, and they all pay with Landsbankinn gullkort!

Kredikort í “þvottabanka”, til að kaupa dýrar vörur  er einmitt þekkt leið til að lagskipta og flækja upprunann.  Eða hvers vegna ættu Rússar að versla dýrar vörur með íslenskum kreditkortum?”

Meira síðar.

I. Já, Seðlabanka Íslands var skylt „að stuðla að virku og öruggu fjármálakerfi”, (4. gr. Seðlabankalaga nr. 36/2001).

Frá þessu sjónarhorni séð er ótvírætt að Seðlabanki Íslands (SÍ) sinnti ekki þessari skyldu sinni og „setti [þarmeð] Ísland á hausinn”.

II. Frásögn Boris Berezovsky – Rússnesk mafia: Fann Ísland, keypti landið? – kann að tengjast hugmyndum sem Davíð Oddsson, þáverandi forsætisráðherra, deildi með enskum blaðamanni 1998, sbr. frásögn hins síðarnefnda:  „Davíð Oddsson ætlar Íslandi stórt hlutverk. Ef [hann] nær sínu fram gæti eldfjallaeyjan í norður-Atlantshafi orðið miðstöð fyrir aflandsbankaviðskipti [m.a.] sem fjárhæli fyrir aðila sem vilja bankaleynd.” (Grein í Financial Times, 7. apríl 1998. Lausleg þýðing mín.)

Í Mbl. frétt um greinina sagðist Davíð einungis hafa nefnt að „kostir þess að setja upp fjármálamiðstöð hér [hafi verið] kannaðir á sínum tíma og blaðamanninum hafi verið sagt frá því”.

Umsögn Davíðs var borin undir blaðamanninn, Tim Burt, sem var ósáttur við hana. Eins kom fram að hann teldi orð Davíðs hafa getað átt við peningaþvætti, þótt hann hefði ekki notað það orð í fréttinni.

III. Stjórnarfrumvarp um alþjóðleg viðskiptafélög var lagt fram á Alþingi í janúar 1999. Í umsögn Samtaka Iðnaðarins, dags. 18. febrúar 1999, segir m.a.: „Alþjóðavæðingin felst í því að þjóðir heims leggja niður vopn sín, tolla og höft, í baráttunni um verðmætasköpunina. Viðurkennt er að markaðsöflin eiga á þessu sviði að ráða óhindrað.”

Í 10. gr. laga nr. 31/1999 var slíkum félögum heimilað „að eiga peningalegar eignir hér á landi til nota í daglegum rekstri og taka lán hér á landi jafnt sem erlendis í eðlilegu samræmi við starfsemi sína.”

IV. Í ritdómi um bók eftir Hannes H. Gissurarson árið 2001 er m.a. að finna eftirfarandi umsögn:

„Næstsíðustu tveimur köflum bókarinnar er varið til þess að skoða annars vegar fordæmi Lúxemborgar og Írlands og hins vegar sjö lítilla eylanda, en öll hafa þau tekið sér fram um að opna fyrir erlent fjármagn og fyrirtæki og stofna til fjárhælis fyrir eigendur hvaðanæva að úr heiminum. Slík fjárhæli hafa verið fjáreigendum til margra hluta nytsamleg: til að firra þá opinberum afskiptum og tryggja hámarks arðsemi, komast hjá skattbyrði heimalands og jafnvel til að koma illa fengnu fé undan armi laganna.”

V. Walt Disney teiknimyndin Lærlingur kuklarans (e. Sorcerer’s Apprentice) byggir á ljóði Goethes um þann háska sem felst í uppvakningu afla sem viðkomandi fær ekki við ráðið þegar á hólminn er komið.

Prófessor William K. Black, fremsti sérfræðingur heims á sviði fjármálasvika, fjallaði um skuggahliðar fjárhæla í viðtali við Egil Helgason í Silfri Egils 10. maí 2009.

VI. Þá var margt hulið sem síðan hefur komið í ljós um fjármálamisferli og svik í aðdraganda hrunsins í október 2008 sem áréttar varnaðarorð Blacks, sbr. eftirfarandi textun RÚV á hluta viðtalsins:

EH: Ert þú viss um að fjársvik hafi átt sér stað á Íslandi?

WB: Já, og í öllum öðrum þróuðum ríkjum eru skýrar reglur um það hverjum má lána og hverjir teljast tengdir aðilar. Við vitum að eignarhaldsfélög eru helsti vettvangur þessa svindls. Þau eru algengasta leiðin og víðast annars staðar, m.a. á Norðurlöndunum, hafa verið settar skýrar reglur eftir efnahagsáföllin á níunda og tíunda áratugum, skýrar reglur um þessi eignarhaldsfélög. Ég held að þið finnið vandamálin í viðskiptum bankanna við eignarhaldsfélögin.

EH: Mörg stór eignarhaldsfélög áttu banka og tryggingarfélög.

WB: Og mér skilst að þið hafið ekki sett nógu skýr takmörk á viðskipti milli tengdra félaga og alls ekki haft nógu gott eftirlit með eignarhaldsfélögum. Ef ekkert eftirlit er með eignarhaldsfélögum verða svikin framin þar sem veikasti hlekkurinn er. Þannig skapast svarthol í eftirlitinu og það nýta menn sér.

EH: Það er mikið rætt um skattaskjól sem auðkýfingar heimsins hafa nýtt sér. Telur þú mikilvægt að opna þau?

WB: Það er fyrir öllu. Það eru ekki aðeins skattar sem menn eru að víkja sér undan heldur víkja þeir sér undan eftirlitslöggjöf og nota skjólin til að fela óþægileg gögn. Glæpir sannast oft fyrir tilstilli skattabókhalds og ef við fáum ekki aðgang að þessum skattgögnum getum við ekki sannað þessi bókhaldssvik. Þetta eru fyrirtæki sem á margan hátt eru afætur á jarðkringlunni. Þau auðgast á því en þetta er subbulegur bransi sem eyðileggur ímynd viðkomandi lands.

EH: Geturðu ímyndað þér að til eru menn sem létu sig dreyma um að breyta Íslandi í svona fjárhagsparadís, breyta því í skattaskjól?

WB: Þeir breyttu Íslandi í risastóran áhættusjóð og skattaskjól er rökrétt framhald. Ísland átti að verða Lúxemborg úti á reginhafi.

EH: Var það illa til fundið?

WB: Það hefði orðið hræðilegt. Þið hefðuð safnað enn meiri auði til að byrja með en skattaskjól geta alltaf af sér geysimikla spillingu. Þið laðið versta hluta mannkynsins að ykkur. Harðstjóra sem arðræna þjóðir sínar, eiturlyfjabaróna, hryðjuverkamenn; nefndu það bara – þá rekur alltaf á land í skattaskjólunum. Það er engin leið að eiga við þess háttar fólk án þess að smitast af óhroðanum.

VII. Nýskráning hluta- og einkahlutafélaga á Íslandi jókst stöðugt úr um 2.400 árið 2003 í 3.674 árið 2007.  Heildarskuldir íslenzkra skúffufyrirtækja námu ríflega eitt þúsund milljörðum króna í árslok 2007.

Í ágúst 2009 var m.a. greint frá því að „fjöldi óvirkra fyrirtækja á Íslandi í dag er 14.912 talsins sem þýðir að 47 prósent skráðra fyrirtækja eru í raun skúffufyrirtæki. […] Þriðjungur skúffufyrirtækjanna virðist hafa þann eina tilgang að vera einhvers konar fjármögnunarfyrirtæki eigenda sinna þar sem skuldsetning er mikil en rekstrarstarfsemi hefur aldrei verið til staðar.”

„Embætti ríkisskattstjóra hefur bent á að fjöldi eignarhaldsfélaga á Íslandi sé ekki eðlilegur. Ekki er loku fyrir það skotið að endurskoða þurfi löggjöf um starfsumhverfi þessara fyrirtækja,” segir í lok fréttarinnar.

Meira síðar.

Jóhannes Björn birti eftirfarandi pistil á www.vald.org 27. október 2010:

Eitt lykilatriði sem Gunnar Tómasson hefur bent á í sambandi við hrunið hefur ekki fengið nægjanlega umfjöllun: Seðlabankinn braut sennilega lög þegar hann frestaði gjaldþroti bankanna um a.m.k. tvö ár.

Gömlu bankarnir tóku gríðarlega há erlend lán árið 2003 sem voru til fimm ára. Strax 2005 eða í ársbyrjun 2006 var ljóst að bankarnir yrðu ekki í aðstöðu til þess að endurgreiða þessi lán haustið 2008. Rannsóknarskýrslan segir að bankarnir hafi verið komnir í veruleg vandræði 2006.

Næst gerast tveir hlutir sem rannsaka verður niður í kjölinn.

Stjórnendur Seðlabankans vissu vel að gjaldeyristryggð lán voru ólögleg, enda var Eiríkur Guðnason í nefnd sem samdi frumvarp að lögum nr. 38/2001, en samt voru þau leyfð.

Næst kom (að virðist) hroðalegasta bókhaldsvindl Íslandssögunnar. Seðlabankinn skilgreindi gjaldeyristryggð lán—lán veitt í íslenskum krónum sem voru endurgreidd í íslenskum krónum—sem gjaldeyriseign í bókhaldi bankanna!

Hvers vegna var þetta gert? Jú, samkvæmt 13 gr. Seðlabankalaga frá 2001 máttu gjaldeyrisskuldir bankanna ekki fara yfir 10% eigna þeirra í erlendri mynt. Sá sem átti eignir upp á milljón dollara mátti ekki skulda meira en 1,1 milljón dollara. Með því að reikna lán í íslenskum krónum sem voru endurgreidd í íslenskum krónum sem GJALDEYRI var bönkunum haldið á floti.

Þegar bankarnir rúlluðu í septemberlok 2008 mátti neikvæð gjaldeyriseign þeirra vera, lögum samkvæmt, um 100 milljarðar. Staðan var hins vegar neikvæð um 2800 milljarða! Þróun sem gat átt sér stað eingöngu vegna þess að íslenskar krónur voru bókfærðar sem gjaldeyrir.

Bankarnir voru gjaldþrota 2006 og bókhaldið hefði sýnt þá staðreynd ef Seðlabankinn hefði ekki leyft þeim að spila með bókhaldið. Tíminn hafði feikilega mikið að segja. Það hefur verið reiknað út að ef bankarnir hefðu farið á hausinn í ágúst 2007 þá hefði þjóðin sparað sér 2250 milljarða.

Við skiljum aldrei almennilega IceSave-delluna, ástarbréf bankanna og annað nema við fáum skýr svör við nokkrum spurningum:

Hvaða aðilar innan Seðlabankans tóku ákvörðun um að leyfa bönkunum að stunda ólöglega lánastarfsemi í formi gjaldeyristryggðra lána?

Hvaða aðilar tóku þá ótrúlegu ákvörðun að breyta íslenskum krónum í gjaldeyri í bókhaldi bankanna og hvers vegna?

Þetta eru lykilspurningar og við skiljum aldrei hrunið fullkomlega nema við fáum greinagóð svör við þeim.

***

Af gögnum málsins má leiða rök að ákveðnum svörum við spurningunum.

Meira um það síðar.

Spurt er varðandi atriði úr síðustu bloggfærslu minni:

„Aukning vaxtaútgjalda þjóðarbúsins úr 1/25 hluta vergrar landsframleiðslu 2004 í 1/3 hluta árið 2008 jafngildir blóðmjólkun samfélagsins.

Enn er óvíst hvað þar bjó að baki – en ekki er hægt að útiloka að íslenzk fjármálafyrirtæki og svartir erlendir peningar komi þar við sögu.”

Af hverju er ekki hægt að útiloka þann möguleika?

Svar:

1. Samtímis því að meint vaxtaútgjöld þjóðarbúsins jukust úr 1/25 hluta vergrar landsframleiðslu 2004 í 1/3 hluta 2008 varð umtalsverð, en töluvert minni, meint aukning á vaxtatekjum þjóðarbúsins.

2. Þessi þróun , sem endurspeglar gögn Seðlabanka Íslands frá 2009, er fjarstæðukennd.

3. Peningaþvætti er bókhaldslega vandmeðfarið brot á lögum og alþjóðlegum skuldbindingum Íslands.

4. Tilraun til að hylja peningþvætti gæti falist í því að bóka innstreymi  svartra peninga sem vaxtatekjur og útstreymi sem vaxtaútgjöld.

Rússneski auðjöfurinn Boris Berezovsky, sem dó skyndilega í London sl. marz – sjá The Economist, http://www.economist.com/blogs/easternapproaches/2013/03/oligarchs-sudden-death – vék að meintu hlutverki Íslands í peningaböðun fyrir rússnesku mafíuna í sjónvarpsviðtali  snemma árs 2009. Hluti af viðtalinu er á slóðinni http://www.youtube.com/watch?v=JI3NqnjzUFw

Berezovsky víkur að Íslandi þegar 2 mín. 50 sek. eru búnar af viðtalinu, og segir Ísland vera gott dæmi um verklag rússneskra auðjöfra að taka bankalán og borga þau ekki til baka.  Síðan segir hann orðrétt:

„And you remember three months ago, Russian government decreed that they would help Iceland.  And Russia is so strong that they are able to help even a member of NATO. And the trick is very simple because Russian top-level bureaucrats like Putin, like others  – and the oligarchs together they create a system  how to operate in the West, how to use this fantastic money to buy assets and so on. And they find a very clever solution. They took a country and bought the country which is a member of NATO and not a member of EU, because regulations are different. They put a lot of money, dirty money into it…”

Lausleg þýðing:

„Og þú manst að fyrir þremur mánuðum ákváðu rússnesk stjórnvöld að hjálpa Íslandi. Rússland væri svo öflugt að það gæti jafnvel hjálpað aðildarríki NATO. Og brellan er mjög einföld.  Kerfiskallar í fremstu röð eins og Putin og aðrir – sameiginlega sköpuðu menn í stjórnklíkunni kerfi sem gerði þeim kleift að nota þennan ævintýralega auð til að kaupa eignir í vestrinu. Það var djöfuls snilldarlausn: þeir fundu land og keyptu landið sem er aðildarríki NATO en ekki aðildarríki ESB, þar sem reglugerðir eru öðru vísi. Þeir settu fullt af peningum, svörtum peningum í það….”

Jóhannes Björn nefndi viðtalið á vefsíðu sinni 17. febrúar 2009 (http://vald.org/greinar/090217/) og vísar síðan í innlegg mitt á bloggi Egils Helgsonar um þróun vergra vaxtagreiðslna þjóðarbúsins frá 2004 til 2008 skv. hagtölum Seðlabanka Íslands.

Sú þróun er augljóslega ótrúverðug – en engin skýring hefur fengist:

Nýlega komu fram ásakanir í breska sjónvarpinu þess eðlis að íslensku bankarnir hafi stundað peningaböðun fyrir rússnesku mafíuna. Ef þetta er rétt þá útskýrir það margt í þessu ferli sem oft hefur verið harla undarlegt. Gunnar Tómasson skrifaði nýlega á blogg Egils:

„Aukning vaxtaútgjalda þjóðarbúsins úr 1/25 hluta vergrar landsframleiðslu 2004 í 1/3 hluta árið 2008 jafngildir blóðmjólkun samfélagsins.

Enn er óvíst hvað þar bjó að baki – en ekki er hægt að útiloka að íslenzk fjármálafyrirtæki og svartir erlendir peningar komi þar við sögu.

Eins er margt furðulegt í atvikarás síðasta árs innanlands og utan sem vekur spurningar:

Af hverju vildi U.S. Federal Reserve Board ekki hjálpa Seðlabanka Íslands?

Af hverju hikuðu íslenzk stjórnvöld við að leita til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins?

Af hverju beittu Bretar hryðjuverkalögum á Landsbanka Íslands?

Af hverju hefur Geir Haarde ekki rætt við Gordon Brown síðan?

Af hverju vill Davíð Oddsson ekki tjá sig um málið?

Af hverju hika íslenzk stjórnvöld við að leggja deiluna við Breta fyrir dómstóla?

Af hverju reifaði rússneski sendiherrann $4 milljarða lán til Íslands?

Af hverju tóku íslenzk stjórnvöld það tal alvarlega?

O.s.frv.

Ég veit ekki – en óttast sum – svörin við þessum spurningum.”

***

Ég benti formanni Rannsóknarnefndar Alþingis, Páli Hreinssyni, á þessa dularfullu meintu aukningu á vaxtaútgjöldum þjóðarbúsins frá 2004 til 2008.

Páll þakkaði upplýsingarnar, en engin svör var að finna í Skýrslu Rannsóknarnefndarinnar.