Laugardagur 03.01.2026 - 15:36 - Rita ummæli

Gamanmál á hátíðarkvöldverði

Á árlegum hátíðarkvöldverði Þjóðmála, sem haldinn var í Hvalasafninu 20. nóvember 2025, hélt ég ræðu kvöldsins. Þegar vín var borið fram, minnti ég á þau orð Tómasar Guðmundssonar, að það mætti áfengið eiga, að það gerði engum manni mein að fyrra bragði. Ég vitnaði til mótvægis í Freymóð Jóhannsson listmálara, sem sagði: „Ekki drekk ég, og er ég þó skemmtilegur.“ Bjarni Benediktsson (eldri) var ekki sammála honum, og þegar Freymóður hafði í viðtalstíma gerst langorður um bindindismál, hringdi Bjarni bjöllu. „Merkir þetta, að ég eigi að fara?“ spurði Freymóður. „Nei, það merkir, að næsti maður á að koma,“ svaraði Bjarni. Ég rifjaði upp, þegar Davíð Oddsson var fenginn til að halda hátíðarræðu í Íslendingafélaginu í Lundúnum, en þess látið ógetið, að veislustjóri yrði Össur Skarphéðinsson. Þegar Össur kynnti ræðumann kvöldsins, fór hann niðrunarorðum um hann. Varð nokkur kurr meðal veislugesta, en þegar Davíð fékk orðið, sagði hann: „Þið skulið ekki kippa ykkur upp við, hvernig Össur lætur við mig. Hann kemur aðeins svona fram við þá, sem eru fyrir framan hann í stafrófinu!“
Ég rifjaði líka upp rösk þrjátíu ár mín í stjórnmálafræðideild. Mér var ekki beinlínis tekið opnum örmum, þegar ég var skipaður lektor sumarið 1988. Svanur Kristjánsson heilsaði mér ekki fyrstu árin, og eitt sinn, er ég mætti honum fyrir framan aðalbyggingu Háskólans, hrasaði hann í þrepunum, þegar hann starði beint fram fyrir sig, ráðinn í að sjá mig ekki. Á einum deildarfundinum var kvartað undan því, að allir kennararnir í stjórnmálafræði væru karlar. Ég bað um orðið og sagði, að ekki þyrfti að hafa miklar áhyggjur af þessu. Við værum allir hálfar konur, því að við værum allir fæddir af konum. En auk þess hefðum við reynt eftir megni að rækta konuna inni í okkur, og þar hefði Ólafur Þ. Harðarson náð mestum árangri eins og sjá mætti. Þetta átti að vera spaug, enda er Ólafur lítt kvenlegur, en hann fór þó hjá sér. Í annað skipti var tilkynnt, að Baldur Þórhallsson væri orðinn Jean Monnet prófessor með rausnarlegum styrk frá Evrópusambandinu. Ég kvaddi mér hljóðs og fagnaði þessu, því að við gætum verið viss um, að Baldur myndi vinna fyrir hverri einustu evru, sem hann fengi frá Evrópusambandinu. Ég reyndi alltaf að leggja gott til mála á deildarfundum.

(Fróðleiksmoli í Morgunblaðinu 29. nóvember 2025.)

Flokkar: Óflokkað

«
»

Rita ummæli

Kæfuvörn:   Hver er summan af fjórum og átta? Svar:

Höfundur

Hannes Hólmsteinn Gissurarson er prófessor emeritus í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands og hefur verið gistifræðimaður við fjölmarga erlenda háskóla, þar á meðal Stanford-háskóla og UCLA. Hann fæddist 1953, lauk doktorsprófi í stjórnmálafræði frá Oxford-háskóla 1985 og er höfundur fjölmargra bóka um stjórnmál, sögu og heimspeki á íslensku, ensku og sænsku.


Nýjustu bækur hans eru Twenty Four Conservative-Liberal Thinkers, sem hugveitan New Direction í Brüssel gaf út í tveimur bindum í árslok 2020, Bankahrunið 2008 og Communism in Iceland, sem Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands gaf út árið 2021, og Landsdómsmálið, sem Almenna bókafélagið gaf út í desember 2022. Hann hefur gefið út átta bókarlangar skýrslur á ensku. Sjö eru fyrir hugveituna New Direction í Brüssel: The Nordic Models og In Defence of Small States (2016); Lessons for Europe from the 2008 Icelandic Bank Collapse, Green Capitalism: How to Protect the Environment by Defining Property Rights og Voices of the Victims: Towards a Historiography of Anti-Communist Literature (2017); Why Conservatives Should Support the Free Market og Spending Other People’s Money: A Critique of Rawls, Piketty and Other Redistributionists (2018). Ein skýrslan er fyrir fjármálaráðuneytið, Foreign Factors in the 2008 Bank Collapse (2018). Hann er ritstjóri Safns til sögu kommúnismans, ritraðar Almenna bókafélagsins um alræðisstefnu, en nýjasta bókin í þeirri ritröð er Til varnar vestrænni menningu: Ræður sex rithöfunda 1950–1958. Árin 2017 og 2018 birtust eftir hann þrjár ritgerðir á ensku um frjálshyggju á Íslandi, Liberalism in Iceland in the Nineteenth and Twentieth Centuries, Anti-Liberal Narratives about Iceland 1991–2017 og Icelandic Liberalism and Its Critics: A Rejoinder to Stefan Olafsson.  

RSS straumur: RSS straumur

Nýlegar athugasemdir