Laugardagur 03.01.2026 - 15:29 - Rita ummæli

Háskóli eða bergmálshellir?

Mér var fyrir skömmu bent á lokaritgerð í sagnfræði, sem Þorgrímur Kári Snævarr samdi í Háskóla Íslands haustið 2021 undir umsjón prófessors Vals Ingimundarsonar, Afneitunareyjan: Þróun íslenskrar loftslagsumræðu frá níunda áratugnum til okkar daga. Þar erum við Davíð Oddsson og Egill Helgason sagðir „afneitunarsinnar“ um loftslagsbreytingar. Því fer þó fjarri, að ég afneiti loftslagsbreytingum. Ég hef aðeins bent á tvennt: Loftslagsbreytingar hafa alla tíð átt sér stað af náttúrunnar völdum og löngu áður en menn fóru ef til vill að hafa einhver áhrif á loftslag með losun koltvísýrings í andrúmsloftið. Sá tími er ekki skyndilega runninn upp, að náttúruöflin séu hætt að hafa áhrif á loftslag. Í öðru lagi er alls óvíst, að það loftslag, sem var á jörðu um og eftir 1990, sé hið eina æskilega, svo að allar breytingar séu til hins verra. Verið getur, að hækkun meðalhita um eitt eða tvö stig stig sé til góðs, sérstaklega á Norðurslóðum.
Í ritgerðinni er ekki minnst á hneykslið, þegar helstu talsmenn hamfarahlýnunar af mannavöldum urðu uppvísir að því árið 2009 að leggja í tölvuskeytum á ráðin um talnabrellur (Climategate), og því síður á allar hrakspárnar, sem ekki hafa ræst. En úr því að höfundur takmarkaði sig, eins og skynsamlegt var, við umræður á Íslandi á ákveðnu tímabili, eru tvær meinlegar gloppur í verki hans. Önnur er, að hvergi er minnst á fyrirlestur, sem hinn heimskunni vísindabókahöfundur dr. Matt Ridley flutti í Háskólanum 27. júlí árið 2012, þar sem hann afneitaði ekki hlýnun jarðar, en taldi of mikið gert úr henni og neikvæðum afleiðingum hennar. Hefur bók Ridleys, Heimur batnandi fer (The Rational Optimist), komið út á íslensku. Ridley átti í ritdeilu við auðjöfurinn og menningarfrömuðinn Bill Gates um loftslagsmál, en nú hefur Gates skipt um skoðun og tekur undir margt með Ridley. Hin gloppan er, að hvergi er minnst á ráðstefnu, sem haldin var í Háskólanum 8. október árið 2015 til heiðurs prófessor Rögnvaldi Hannessyni, sem hafði einmitt skömmu áður gefið út bókina Ecofundamentalism (Umhverfisöfga), þar sem hann gagnrýndi hamfarahlýnunartrúna. Rögnvaldur er einn virtasti vísindamaður okkar á alþjóðavettvangi. Hefði umsjónarkennari hins unga manns átt að vekja athygli hans á þessu tvennu. Háskólinn á ekki að vera bergmálshellir.

(Fróðleiksmoli í Morgunblaðinu 15. nóvember 2025.)

Flokkar: Óflokkað

«
»

Rita ummæli

Kæfuvörn:   Hver er summan af fimm og tveimur? Svar:

Höfundur

Hannes Hólmsteinn Gissurarson er prófessor emeritus í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands og hefur verið gistifræðimaður við fjölmarga erlenda háskóla, þar á meðal Stanford-háskóla og UCLA. Hann fæddist 1953, lauk doktorsprófi í stjórnmálafræði frá Oxford-háskóla 1985 og er höfundur fjölmargra bóka um stjórnmál, sögu og heimspeki á íslensku, ensku og sænsku.


Nýjustu bækur hans eru Twenty Four Conservative-Liberal Thinkers, sem hugveitan New Direction í Brüssel gaf út í tveimur bindum í árslok 2020, Bankahrunið 2008 og Communism in Iceland, sem Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands gaf út árið 2021, og Landsdómsmálið, sem Almenna bókafélagið gaf út í desember 2022. Hann hefur gefið út átta bókarlangar skýrslur á ensku. Sjö eru fyrir hugveituna New Direction í Brüssel: The Nordic Models og In Defence of Small States (2016); Lessons for Europe from the 2008 Icelandic Bank Collapse, Green Capitalism: How to Protect the Environment by Defining Property Rights og Voices of the Victims: Towards a Historiography of Anti-Communist Literature (2017); Why Conservatives Should Support the Free Market og Spending Other People’s Money: A Critique of Rawls, Piketty and Other Redistributionists (2018). Ein skýrslan er fyrir fjármálaráðuneytið, Foreign Factors in the 2008 Bank Collapse (2018). Hann er ritstjóri Safns til sögu kommúnismans, ritraðar Almenna bókafélagsins um alræðisstefnu, en nýjasta bókin í þeirri ritröð er Til varnar vestrænni menningu: Ræður sex rithöfunda 1950–1958. Árin 2017 og 2018 birtust eftir hann þrjár ritgerðir á ensku um frjálshyggju á Íslandi, Liberalism in Iceland in the Nineteenth and Twentieth Centuries, Anti-Liberal Narratives about Iceland 1991–2017 og Icelandic Liberalism and Its Critics: A Rejoinder to Stefan Olafsson.  

RSS straumur: RSS straumur

Nýlegar athugasemdir