Laugardagur 19.2.2022 - 08:10 - Rita ummæli

Rannsóknarskýrsla mín fyrir 2021

Við prófessorar þurfum að skila skýrslu 1. febrúar ár hvert um þær rannsóknir, sem við höfum stundað árið á undan. Hér er skýrsla mín.

Bækur: Alþjóðleg ritrýnd útgáfa og innlend ritrýnd útgáfa með alþjóðlega skírskotun

Communism in Iceland, 1918–1998. Reykjavik: Centre in Politics and Economics, The Social Science Research Centre, 2021. 160 bls.

Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu. Reykjavík: Rannsóknarsetur í stjórnmálum og efnahagsmálum við Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands, 2021. 64 bls.

Greinar birtar í tímaritum

Vinnusvik vandlætarans. Þjóðmál, 17. árg. (Vor 2021), bls. 60–65.

Trump: Good President, Bad Loser. The Conservative 7 January 2021.

Lord Acton: Still Relevant. The Conservative 10 January 2021.

David Oddsson: Iceland’s Most Successful Politician. The Conservative 17 January 2021.

Why Include Rand? The Conservative 2 February 2021.

Refuted Marxism: Eugen von Böhm-Bawerk. The Conservative 12 February 2021.

Congratulations, Lithuania! The Conservative 14 February 2021.

Unresolved Scandal at the ECtHR. The Conservative 20 February 2021.

Socialist Failures: Explained by Mises. The Conservative 21 February 2021.

Where Rawls was Wrong. The Conservative 22 February 2021.

Menger’s Many Lessons. The Conservative 26 February 2021.

An Explosive Account of the Interwar Years. The Conservative 2 March 2021.

Free Trade Benefits Developing Countries. The Conservative 9 March 2021.

The Case For Monarchy, and Against Meghan. The Conservative 11 March 2021.

Adam Smith, of All People. The Conservative 18 March 2021.

Political Lessons from the Pandemic. The Conservative 25 March 2021.

Prince Philip and Iceland. The Conservative 12 April 2021.

Iceland: Not a Corrupt Country. The Conservative 13 April 2021.

Israel as a Nation-State. The Conservative 15 April 2021.

The Corrections voxeu Refused to Publish. The Conservative 16 April 2021.

Refusing to Correct Errors: voxeu on Iceland. The Conservative 20 April 2021.

Thatcher: She Changed the World. The Conservative 4 May 2021.

Hayek in Iceland. The Conservative 8 May 2021.

Hayek in Oxford and London. The Conservative 9 May 2021.

Black Liberty Matters. The Conservative 10 May 2021.

Norway’s (Classical) Liberal Tradition. The Conservative 17 May 2021.

Israel Has the Right to Defend Herself. The Conservative 18 May 2021.

The Nazis were Socialists, Too. The Conservative 2 June 2021.

Jared Diamond’s UPHEAVAL. The Conservative 12 June 2021.

How to Deal with a National Crisis. The Conservative 15 June 2021.

Journalism Can Stink, Too. The Conservative 16 June 2021.

Auch Journalismus kann stinken. The Conservative 17 June 2021.

Distorting History: An Icelandic Example. The Conservative 23 June 2021.

Friedmanomics is alive, and kicking. The Conservative 25 June 2021.

Bastiat’s Brilliant Case for Free Trade. The Conservative 30 June 2021.

Ferguson’s Doom. The Conservative 2 July 2021.

Happy Birthday, America! The Conservative 4 July 2021.

Extremes Meet: A Norwegian Case. The Conservative 10 July 2021.

Now for the Good News! The Conservative 14 July 2021.

Yet Another Left-Wing Myth Refuted. The Conservative 18 July 2021.

Why is Iceland Not a Monarchy? The Conservative 22 July 2021.

Why Young People Should Study Hayek. The Conservative 28 July 2021.

Guardian’s Distorted Image of Thatcherism. The Conservative 7 August 2021.

Global Minimum Tax: Bad Idea. The Conservative 9 August 2021.

Sixty Years Ago: The Berlin Wall. The Conservative 13 August 2021.

When the Icelanders Were Talibans. The Conservative 16 August 2021.

What Next for the United States? The Conservative 17 August 2021.

Has China Started a Cold War? The Conservative 18 August 2021.

Austin Mitchell: True Friend of Iceland. The Conservative 19 August 2021.

Day of Remembrance. The Conservative 23 August 2021.

A Memorable Dinner. The Conservative 25 August 2021.

The End of History, Not Yet. The Conservative 10 September 2021.

Life Goes On, Twenty Years Later. The Conservative 11 September 2021.

Are the Icelanders Heading for ‘Interesting Times’? The Conservative 15 September 2021.

‘Soak the Rich’. The Conservative 16 September 2021.

Why is the Left Winning? The Conservative 18 September 2021.

The Right Need Not Lose. The Conservative 19 September 2021.

Thoughtful Response to Thatcher’s Critics. The Conservative 24 September 2021.

Iceland Votes for Stability. The Conservative 27 September 2021.

Icelandic Judges Also Violated the Principle. The Conservative 29 September 2021.

Silvio No Madder than the Rest of Us. The Conservative 2 October 2021.

Prostitution as Degradation of Women: Implausible. The Conservative 4 October 2021.

Prostitution as Exploitation of Women: Hardly Any More. The Conservative 4 October 2021.

Insider Trading: Victimless Crime? The Conservative 5 October 2021.

The Icelandic Discovery of America. The Conservative 8 October 2021.

In Defence of Tax Avoidance. The Conservative 11 October 2021.

Taiwan Should Be Defended. The Conservative 21 October 2021.

Piketty, Balzac, and Money. The Conservative 23 October 2021.

Piketty, Balzac, and Capitalism. The Conservative 24 October 2021.

Vautrin’s Lecture. The Conservative 25 October 2021.

An Austrian in the Balkans. The Conservative 4 November 2021.

Café Landtmann, 1873, 1918, and 2021. The Conservative 7 November 2021.

What is Thatcherism? The Conservative 9 November 2021.

How Prometheus Became Procrustes. The Conservative 11 November 2021.

Platform of European Memory and Conscience. The Conservative 13 November 2021.

The Slánský Trial: New Material. The Conservative 26 November 2021.

Manuel Ayau: Champion of Freedom. The Conservative 30 November 2021.

Why Include Snorri Sturluson? The Conservative 4 December 2021.

Freedom of Speech Threatened by Social Media. The Conservative 10 December 2021.

Violence and Hate Speech in Iceland. The Conservative 13 December 2021.

For Peace and Low Taxes! The Conservative 14 December 2021.

The 2021 Freedom Dinner in Miami. The Conservative 18 December 2021.

Plenum-fyrirlestur eða inngangsfyrirlestur á alþjóðlegri vísindaráðstefnu

Menger’s Political Significance. Keynote paper. Conference on The Austrian School of Economics in the 21st Century. Vienna 4–5 November 2021.

The Year 1991, in Retrospect. Keynote paper. International Conference of the Platform of European Memory and Conscience. Prague 12–13 November 2021.

Erindi á fræðilegu málþingi, málstofu eða fundi fyrir faghópa

Iceland’s Fall and Rise. Some Lessons for Europe. Erindi á rafrænni málstofu Euro Forum 26. maí 2021.

The Conservative-Liberal Political Tradition. Paper at the Summer School of New Direction and Fundación Civismo in Madrid 14–19 June 2021.

How the Right Should Respond to the Left. Panel contribution. New Direction Conference on Think Tank Central. Lisbon 22–25 September 2021.

Policing Victimless Crimes: The Philosophical Angle. Fyrirlestur á alþjóðlegri ráðstefnu um Löggæslu og samfélagið í Háskólanum á Akureyri 6. október 2021.

Twenty-Four Conservative-Liberal Thinkers. Presentation of a book at a meeting of Civil Development Forum, Warsaw Enterprise Institute, and Economic Freedom Foundation. Warsaw 2 November 2021.

Laudatio for Professor Veselin Vukotic. Austrian Economic Conference. Vienna 4–5 November 2021.

Twenty-Four Conservative-Liberal Thinkers. Paper at a meeting of the Danube Institute. Budapest 8 November 2021.

Is Thatcherism Conservatism? Paper at a meeting of the Danube Institute. Budapest 10 November 2021.

Twenty-Four Conservative-Liberal Thinkers. Talk at the Mont Pelerin Society Special Meeting in Guatemala City 14–18 November 2021.

Snorri Sturluson: Frumkvöðull frjálslyndrar íhaldsstefnu? Erindi á málþingi Miðaldastofu 2. desember 2021

Freedom of Expression in Social Media. Paper at a ECR conference on digital freedom. Rome 10–13 December.

Ritdómar

Píslarsaga Jóns hin síðari. Ritdómur um bók Einars Kárasonar um Jón Ásgeir Jóhannesson. Morgunblaðið 4. febrúar 2021.

Skipulagning alþjóðlegrar vísindaráðstefnu

Balzac's Capitalism: Money, Passions, and Morality in Pere Goriot. Liberty Fund conference. Paris, 28–31 October 2021.

Fræðsluefni fyrir almenning

Hef ég drepið mann? Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 2. janúar 2021.

Árásirnar á þinghúsin. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 9. janúar 2021.

Laxness: Lærisveinn Einars og Brynjólfs. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 16. janúar 2021.

Rakhnífur Occams. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 23. janúar 2021.

Hvað er nýfrjálshyggja? Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 30. janúar 2021.

Nýfrjálshyggjan og lánsfjárkreppan. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 6. febrúar 2021.

Nýfrjálshyggjan og tekjudreifingin. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 13. febrúar 2021.

Brellur, firrur, gloppur, skekkjur og villur í verkum Jóns Ólafssonar. Kjarninn (veftímarit) 14. febrúar 2021.

Brellur Jóns Ólafssonar. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 20. febrúar 2021.

Firrur Jóns Ólafssonar. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 27. febrúar 2021.

Gloppur Jóns Ólafssonar. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 6. mars 2021.

Skekkjur Jóns Ólafssonar. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 13. mars 2021.

Villur Jóns Ólafssonar. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 20. mars 2021.

Vormaður og sálufélag. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 27. mars 2021.

Þekktir hugsuðir í Heims­kringlu Hannesar. Viðtal í Fréttablaðinu 30. mars 2021.

Metum fyrst frelsið er við missum það. Viðtal í Morgunblaðinu 31. mars 2021.

Uppljóstrun um fjármál flokka. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 3. apríl 2021.

„Menn hafa gleymt áföllunum og ókostunum við sósíalismann.“ Viðtal í sjónvarpsþættinum Markaðnum 7. apríl 2021.

Frjálslynd íhaldsstefna. Viðtal í sjónvarpsþættinum Dagmál 7. apríl 2021.

Island är inget korrupt land. Hufvudstadsbladet (Helsingfors) 6. apríl 2021.

Rangfærslur í Finnlandi. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 10. apríl 2021.

Þráinn Eggertsson. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 17. apríl 2021.

Vændi og klám í stjórnmálaheimspeki. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 24. apríl 2021.

Undirstaðan réttlig fundin. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 1. maí 2021.

Hvers vegna drap Gissur Snorra? Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 8. maí 2021.

Þrælar í íslenskri sagnritun. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 15. maí 2021.

Kristján X. og Íslendingar. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 22. maí 2021.

Afhrópun Kristjáns X. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 29. maí 2021.

Dr. Valtýr og Kristján konungur. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 5. júní 2021.

Styrkjasósíalisminn. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 12. júní 2021.

Í Escorial-höll. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 19. júní 2021.

Hreyfing og flokkur þjóðernissinna. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 26. júní 2021.

Hvað er fasismi? Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 3. júlí 2021.

Skammt öfga í milli. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 10. júlí 2021.

Eins einfalt og það lítur út fyrir að vera. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 17. júlí 2021.

Tvær þrálátar goðsagnir. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 24. júlí 2021.

Skorið úr ritdeilum. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 31. júlí 2021.

Hvað sögðu ráðunautarnir? Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 7. ágúst 2021.

Sjálfstæði dómarans. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 14. ágúst 2021.

Tómlátt andvaraleysi? Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 21. ágúst 2021.

Hallað á tvo aðila. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 28. ágúst 2021.

Styrmir Gunnarsson. Minningargrein, Morgunblaðið 3. september 2021.

Vinnubrögð Rannsóknarnefndarinnar. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 4. september 2021.

Fyrir tuttugu árum. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 11. september 2021.

Hvers vegna gelti hundurinn ekki? Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 18. september 2021.

Er vinstrið að sækja í sig veðrið? Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 25. september 2021.

Hvað getur hægrið gert? Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 2. október 2021.

Fórnarlambalaus brot. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 9. október 2021.

Kaupmaðurinn frá Alexandríu. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 16. október 2021.

Fórnarlambalaus brot. Stundin 18. október 2021.

Til varnar „skattasniðgöngu“. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 23. október 2021.

Samhengið í íslenskum stjórnmálum. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 30. október 2021.

Balzac og kapítalisminn. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 6. nóvember 2021.

Á Landtmann í Vínarborg. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 13. nóvember 2021.

Hvað er thatcherismi? Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 20. nóvember 2021.

Hengdur fyrir að selja okkur fisk! Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 27. nóvember 2021.

Hver var Snorri? Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 4. desember 2021.

Tragedia wspólnego lowiska. Viðtal í pólska blaðinu Dziennik Gazeta Prawna 9. desember 2021.

Eðlisréttur og vildarréttur. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 11. desember 2021.

Málfrelsi og samfélagsmiðlar. Fróðleiksmoli, Morgunblaðið 18. desember 2021.

Jestem neoliberaÅ‚em i jestem z tego dumny. Viðtal (á ensku) í sjónvarpi Warsaw Enterprise Institute 21. desember 2021.

Liberalism needs conservatism too. Viðtal í hlaðvarpi Centre for Independent Studies í Ástralíu 27. desember 2021.

 

Flokkar: Óflokkað

Þriðjudagur 14.9.2021 - 03:02 - Rita ummæli

Sumar fréttir eru svo óvæntar og stórar, að allir muna, hvar þeir voru, þegar þeim bárust þær. Árið 1963 var ég tíu ára lestrarhestur á Laugarnesvegi 100. Hinar fjölmörgu bækur á heimili foreldra minna nægðu mér ekki, svo að ég laumaðist oft upp til vinafólks okkar í sama stigagangi og grúskaði í bókum. Ég sat þar við lestur síðdegis föstudaginn 22. nóvember, þegar annar sonur hjónanna í íbúðinni kom að mér og kallaði: „Hefurðu heyrt fréttirnar? Þeir hafa skotið Kennedy!“ Öllum var brugðið.

Haustið 1997 var ég á leið til Torino, þar sem ég skyldi vera gistifræðimaður í nokkra mánuði. Að morgni sunnudagsins 31. ágúst var ég nýlentur í Mílanó (sem fornmenn kölluðu Melansborg) og í leigubíl á leið til járnbrautarstöðvarinnar. Lágvært útvarp á ítölsku var í gangi. Skyndilega hrópaði ökumaðurinn: „Díana prinsessa er látin! Hún lenti í bílslysi!“ Ég var forviða. Það var ótrúlegt, að þessi þokkadís væri öll.

Þriðjudaginn 11. september 2001 var ég nýkominn á gistihús í Bratislava í Slóvakíu, þar sem halda átti svæðisþing Mont Pelerin-samtakanna, alþjóðasamtaka frjálslyndra fræðimanna. Laust eftir klukkan þrjú síðdegis hringdi bandarískur kunningi í mig. Hann var í uppnámi: „Komdu upp í íbúðina til mín og horfðu á sjónvarpið með mér. Það er verið að gera loftárás á New York!“ Ég trúði ekki mínum eigin eyrum. „Eins og í kvikmynd?“ sagði ég. „Já, en þetta er ekki kvikmynd, þetta er veruleiki,“ svaraði hann. Ég fór upp í íbúð hans, við fengum okkur drykki og blönduðum sterkt, settumst fyrir framan sjónvarpið og horfðum þöglir á árásirnar í beinni útsendingu. Þegar áfengisbirgðir þraut úr kæliskápnum í íbúð hans, náði ég í það, sem til var í mínu herbergi.

Ólíkt hörmulegum andlátum Kennedys og Díönu markaði árásin á Bandaríkin tímamót. Þetta var í fyrsta skipti, sem fjandmenn höfðu ráðist inn í landið sjálft. En hryðjuverkasamtökin Al-Kaida höfðu vanmetið styrk Bandaríkjanna, sem lögðu þau að velli á nokkrum misserum, þótt ekki hafi þeim tekist með öllu að uppræta þau. Enginn skyldi samt vanmeta þennan styrk.

(Fróðleiksmoli í Morgunblaðinu 11. september 2021.)

Flokkar: Óflokkað

Þriðjudagur 14.9.2021 - 03:01 - Rita ummæli

Vinnubrögð Rannsóknarnefndarinnar

Hér hef ég rifjað upp, að Rannsóknarnefnd Alþingis á bankahruninu varð þegar í febrúar 2009 vanhæf, eftir að einn nefndarmaður tilkynnti í bandarísku stúdentablaði, hverjar niðurstöður hennar yrðu. Óháð því má greina ýmsa galla á vinnubrögðum nefndarinnar.

Af hverju voru yfirheyrslur nefndarinnar ekki opinberar og sjónvarpað beint frá þeim? Og af hverju eru gögn nefndarinnar lokuð inni? Nefndin ákvað ein, hvað birta skyldi úr gögnunum. Ég hef kynnt mér nokkur þeirra og séð margt merkilegt, sem nefndin sleppti.

Mjög orkaði tvímælis, að nefndin fékk friðhelgi að lögum. Borgararnir voru sviptir rétti sínum til að bera undir dómstóla, ef þeir töldu hana hafa á sér brotið. Jafnframt var þeim bannað að skjóta hugsanlegum brotum til Umboðsmanns Alþingis.

Nefndin komst að þeirri niðurstöðu, að nokkrir ráðherrar og embættismenn hefðu gerst sekir um vanrækslu. En sú niðurstaða var um vanrækslu í skilningi laga nr. 142/2008, sem samþykkt voru eftir bankahrunið. Lög eiga ekki að vera afturvirk.

Sá munur var að lögum á bankaráði Seðlabankans og stjórn Fjármálaeftirlitsins, að bankaráðið markaði ekki stefnu bankans í efnahagsmálum, heldur bankastjórnin ein, en forstjóri Fjármálaeftirlitsins átti að bera allar meiri háttar ákvarðanir undir stjórn. Hvers vegna tók nefndin ekki ábyrgð stjórnar Fjármálaeftirlitsins til rækilegrar rannsóknar?

Rannsóknarnefndin horfði nær alveg fram hjá því, að bankarnir uxu hratt árin 2002–2005, en óverulega eftir það. Forstjóri Fjármálaeftirlitsins, formaður bankastjórnar Seðlabankans og forsætisráðherra hófu allir störf, eftir að bankarnir voru fastir í stærðargildrunni.

Rannsóknarnefndin sakaði forsætisráðherra um að hafa haldið upplýsingum frá bankamálaráðherranum. En það var ekki ákvörðun hans að gera það, heldur formanns samstarfsflokksins.

Rannsóknarnefndin horfði nær alveg fram hjá því, að bankarnir féllu vegna alþjóðlegrar lausafjárkreppu, þar sem Íslandi var neitað um þá aðstoð, sem aðrir fengu. Ekki var til dæmis leitað skýringa á því, að breska ríkisstjórnin bjargaði haustið 2008 öllum öðrum bönkum landsins en þeim tveimur, sem voru í eigu Íslendinga, en í uppgjöri þeirra beggja síðar meir kom fram, að þeir áttu vel fyrir skuldum.

(Fróðleiksmoli í Morgunblaðinu 3. september 2021.)

Flokkar: Óflokkað

Föstudagur 3.9.2021 - 12:13 - Rita ummæli

Styrmir Gunnarsson

Sá Styrmir Gunnarsson, sem ég kynntist ungur, var ólíkur hinni opinberu mynd af Morgunblaðsritstjóranum, en hann átti að vera klækjarefur með alla þræði í hendi sér. Sá Styrmir, sem ég þekkti, hafði þrjár eiginleika til að bera í meira mæli en flestir aðrir: hann var trygglyndur, vinnusamur og tilfinninganæmur. Hann var um árabil einn nánasti trúnaðarmaður Geirs Hallgrímssonar, enda sagði Geir mér úti í Lundúnum haustið 1981, að hann vildi helst, að Styrmir tæki við formennsku af sér. Er bók Styrmis um átökin í Sjálfstæðisflokknum á áttunda og níunda áratug hin fróðlegasta. En Styrmir var ekki síður tryggur æskuvinum sínum, jafnvel þótt þeir hefðu haslað sér völl annars staðar, og þótti okkur sjálfstæðismönnum stundum nóg um.
Styrmir var afar vinnusamur, vakinn og sofinn á Morgunblaðinu, en um leið jafnan reiðubúinn að eyða löngum tíma í spjalli yfir hádegisverði eða kaffibolla, og kom þá í ljós, hversu áhugasamur hann var um fólk. Hann hugsaði miklu frekar í mönnum en málefnum, fannst mér stundum. Þó var hann eindreginn fylgismaður lýðræðisþjóðanna í Kalda stríðinu og stundaði þá upplýsingaöflun fyrir Vesturveldin, eins og hann lýsir í einni bók sinni. Hann sagði mér, að þeir Matthías Johannessen hefðu ákveðið eftir sigurinn í Kalda stríðinu að beita ekki hinu mikla afli Morgunblaðsins til að gera upp við íslenska kommúnista. Græða þyrfti sár frekar en stækka. En hann efaðist samt stundum um, að sú ákvörðun hefði verið rétt, sérstaklega eftir að hann las bækur okkar Þórs Whiteheads og Snorra G. Bergssonar um kommúnistahreyfinguna.
Styrmir var í þriðja lagi mjög tilfinninganæmur. Hann var í hjarta sínu, fannst mér, enginn sérstakur stuðningsmaður hinna ríku og voldugu, eins og margir héldu, heldur hafði hann óskipta samúð með lítilmagnanum, hver sem hann var. Hann tók alltaf svari smákapítalistanna gegn stórlöxunum. Jafnframt átti hann til mikla blíðu. Við sátum stundum að skrafi á skrifstofu hans á Morgunblaðinu, og var hann þá hinn ákveðnasti, en ef dætur hans hringdu, tók hann alltaf símann og málrómurinn breyttist, röddin lækkaði og mýktist. Hann reyndist fjölskyldu sinni og vinum mjög vel, og hann elskaði land sitt og þjóð fölskvalaust. Hann var þjóðernissinni í bestu merkingu þess orðs.
(Minningargrein í Morgunblaðinu 3. september 2021.)

Flokkar: Óflokkað

Föstudagur 3.9.2021 - 12:11 - Rita ummæli

Tómlátt andvaraleysi?

Skömmu eftir að Sigríður Benediktsdóttir var í árslok 2008 skipuð í rannsóknarnefnd Alþingis á bankahruninu, sagði hún í bandarísku stúdentablaði: „Mér finnst sem þetta sé niðurstaðan af öfgakenndri græðgi margra sem hlut eiga að máli og tómlátu andvaraleysi þeirra stofnana sem hafa áttu eftirlit með fjármálakerfinu og sjá áttu um fjármálalegan stöðugleika í landinu.“ Sigríður átti við tvær stofnanir, Fjármálaeftirlitið, sem skyldi hafa eftirlit með fjármálakerfinu, og Seðlabankann, sem skyldi vinna að fjármálastöðugleika. Hún hafði þannig fellt dóm fyrirfram. Páll Hreinsson, formaður rannsóknarnefndarinnar, hringdi því í Sigríði 22. apríl 2009 og bað hana að víkja úr nefndinni. Hún neitaði, og Páll glúpnaði.

En Seðlabankinn verður ekki sakaður um „tómlátt andvaraleysi“. Þegar Davíð Oddsson var nýorðinn seðlabankastjóri haustið 2005, varaði hann ráðherrana Halldór Ásgrímsson og Geir H. Haarde við því, að bankakerfið gæti hrunið. Það væri orðið stærra en svo, að íslenska ríkið fengi bjargað því í lánsfjárkreppu. Hann stakk upp á því við bankastjóra viðskiptabankanna (eins og fram kemur í skýrslu rannsóknarnefndarinnar), að Kaupþing flytti höfuðstöðvar sínar úr landi, Glitnir seldi hinn stóra banka sinn í Noregi og Landsbankinn færði Icesave-reikninga í Bretlandi úr útbúi í dótturfélag. Auðvitað gat hann ekki látið áhyggjur sínar í ljós opinberlega. Í nóvember 2007 sagði Davíð þó á morgunverðarfundi Viðskiptaráðs, að bankakerfið væri „örugglega við ytri mörk þess sem fært er að búa við til lengri tíma“. Í árslok 2007 varaði hann ráðherrana Geir H. Haarde og Þorgerði K. Gunnarsdóttur enn við hugsanlegu hruni bankakerfisins. Seðlabankinn fékk í febrúar 2008 enska fjármálafræðinginn Andrew Gracie til að gera skýrslu um vanda bankakerfisins, og komst hann að þeirri niðurstöðu, að það gæti hrunið í október.

Fram eftir ári 2008 margreyndi Seðlabankinn að gera gjaldeyrisskiptasamninga við aðra seðlabanka, en var víðast hafnað. Bankinn ákvað því að bjarga því sem bjargað yrði með því að takmarka eftir föngum skuldbindingar hins opinbera. Stofnaður var í kyrrþey starfshópur um lausafjárstýringu, sem undirbjó neyðarráðstafanir. Bankinn þurfti að senda einkaþotu eftir fjármálaráðgjöfum J. P. Morgan, svo að þeir gætu sannfært hikandi ráðherra Samfylkingarinnar á næturfundi um þá lausn, sem valin var með neyðarlögunum 6. október 2008. Fátt af þessu vissi Sigríður, þegar hún tilkynnti dóm sinn um „tómlátt andvaraleysi“ í hinu bandaríska stúdentablaði.

(Fróðleiksmoli í Morgunblaðinu 21. ágúst 2021.)

Flokkar: Óflokkað

Föstudagur 3.9.2021 - 12:10 - Rita ummæli

Hallað á tvo aðila

Skömmu eftir að Sigríður Benediktsdóttir tók sæti í Rannsóknarnefnd Alþingis á bankahruninu sagði hún í blaðaviðtali: „Mér finnst sem þetta sé niðurstaðan af öfgakenndri græðgi margra sem hlut eiga að máli og tómlátu andvaraleysi þeirra stofnana sem hafa áttu eftirlit með fjármálakerfinu og sjá áttu um fjármálalegan stöðugleika í landinu.“ Sigríður átti auðvitað við Fjármálaeftirlitið, sem átti samkvæmt lögum að hafa eftirlit með fjármálakerfinu, og Seðlabankann, sem átti að sjá um fjármálalegan stöðugleika.

Með þessum fyrirframdómi varð Sigríður tvímælalaust vanhæf, þótt hún neitaði að víkja, er eftir því var leitað. Nokkrar aðrar ástæður voru til að draga í efa hæfi nefndarmanna. Þegar Björgólfsfeðgar keyptu Landsbankann 2003, var föður Sigríðar, sem hafði verið yfirmaður lögfræðisviðs bankans, sagt upp. Þetta varð fjölskyldunni mikið áfall, eins og heimildir eru til um. Annar nefndarmaður, Tryggvi Gunnarsson, átti son, sem missti við bankahrunið starf sitt í Landsbankanum, og tengdadóttir hans gegndi yfirmannsstöðu í Fjármálaeftirlitinu.

Deila má um, hvort þessar viðbótarstaðreyndir hafi einar sér valdið vanhæfi. En á daginn kom, að rannsóknarnefndin hallaði frekar á Landsbankann en hina viðskiptabankana og á Seðlabankann frekar en Fjármálaeftirlitið. Til dæmis var í skýrslu nefndarinnar rangt farið með nokkrar lánveitingar til Björgólfsfeðga úr bönkum, og sú staðreynd var vandlega falin, að lántökur þeirra í Landsbankanum minnkuðu miklu hraðar árin fyrir bankahrun en lántökur annarra eigendahópa í sínum bönkum.

Þrátt fyrir mikla fyrirhöfn fann nefndin ekkert athugavert við embættisfærslur seðlabankastjóranna þriggja nema það, að þeir hefðu ekki aflað nægra upplýsinga til stuðnings tveimur ákvörðunum, sem þó voru taldar eðlilegar, að neita Landsbankanum um lausafjárfyrirgreiðslu í ágúst 2008 og Glitni um neyðarlán í september sama ár. En Seðlabankinn hafði ekki aðgang að slíkum upplýsingum, aðeins Fjármálaeftirlitið.

(Fróðleiksmoli í Morgunblaðinu 28. ágúst 2021.)

Flokkar: Óflokkað

Fimmtudagur 19.8.2021 - 18:15 - Rita ummæli

Sjálfstæði dómarans

Carl Baudenbacher, forseti EFTA-dómstólsins 2003–2017, gerir harða hríð að eftirmanni sínum, Páli Hreinssyni, í Morgunblaðinu 31. júlí 2021. Nefnir hann nokkur dæmi, þar sem hann telur dómstólinn undir forystu Páls draga taum norska ríkisins, en Páll hafi auk þess tekið að sér launaða ráðgjöf fyrir forsætisráðuneytið íslenska og skert með því sjálfstæði sitt. Ég þekki ekki hin norsku mál, en kann eitt íslenskt dæmi.

Í árslok 2008 var Páll skipaður formaður rannsóknarnefndar Alþingis á bankahruninu. Með honum í nefndinni skyldu sitja Tryggvi Gunnarsson lögfræðingur og Sigríður Benediktsdóttir hagfræðingur. Hinn 31. mars 2009 birtist í bandarísku stúdentablaði viðtal við Sigríði, þar sem hún sagði um bankahrunið: „Mér finnst sem þetta sé niðurstaðan af öfgakenndri græðgi margra sem hlut eiga að máli og tómlátu andvaraleysi þeirra stofnana sem hafa áttu eftirlit með fjármálakerfinu og sjá áttu um fjármálalegan stöðugleika í landinu.“ Með „tómlátu andvaraleysi“ gat Sigríður ekki átt við nema tvær stofnanir, Fjármálaeftirlitið, sem átti að hafa eftirlit með fjármálakerfinu, og Seðlabankann, sem átti að sjá um fjármálastöðugleika. Hún hafði þannig fellt dóm fyrirfram.

Eftir þessu var strax tekið. Ásmundur Helgason, aðallögfræðingur Alþingis, taldi Sigríði hafa gert sig vanhæfa með þessum ummælum. Þeir Páll og Tryggvi voru sömu skoðunar, en Páll er sérfræðingur í hæfisreglum stjórnsýslu, sem hann hafði skrifað um heila doktorsritgerð. Í símtali 22. apríl 2009 báðu Páll og Tryggvi Sigríði um að víkja úr nefndinni. Hún neitaði, og hófst vel skipulögð fjölmiðlaherferð henni til stuðnings. Við svo búið skiptu þeir Páll og Tryggvi um skoðun og kváðu nú ummæli Sigríðar hafa verið almenns eðlis, enda hefði hún ekki nafngreint neinar stofnanir. Hún gæti því setið áfram í nefndinni. Þessi rökstuðningur var fráleitur. Lögum samkvæmt hefur ein stofnun eftirlit með fjármálakerfinu, Fjármálaeftirlitið, og önnur stofnun sér um fjármálastöðugleika, Seðlabankinn. Auðvitað var Sigríður að tala um þessar stofnanir og engar aðrar. Doktorsritgerð Páls var þegjandi og hljóðalaust sett upp í hillu.

(Fróðleiksmoli í Morgunblaðinu 7. ágúst 2021.)

Flokkar: Óflokkað

Þriðjudagur 10.8.2021 - 07:46 - Rita ummæli

Leiðréttingar við grein Stefáns Snævarrs um mig

Stefán Snævarr birti í gær grein í nettímaritinu Stundinni um skoðanir mínar á tengslum fasisma og sósíalisma. Hann segir þar:

Frjálshyggjumaðurinn Ludwig von Mises lofsöng fasismann ítalska árið 1927 og sagði (í enskri þýðingu úr þýsku): “It cannot be denied that Fascism and similar movements aiming at the establishment of dictatorships are full of the best intentions and that their intervention has, for the moment, saved European civilization. The merit that Fascism has thereby won for itself will live on eternally in history” (Mises (1985): 51). Gerir þetta frjálshyggjuna að systur  nasismann og fasismans? Hannes nefnir ekki þessa athugasemd Mises í bók sinni Twenty-Four Conservative-Liberal Thinkers (2 bindi).

Þetta er rangt. Ég skrifaði langt mál um þessa athugasemd Mises á bls. 94–95 í seinna bindi bókar minnar:

For Mises, a choice always involves trade-offs. Sometimes it is between a greater and a lesser evil. This explains his comment on fascism that left-wing intellectuals are fond of quoting: ‘It cannot be denied that Fascism and similar movements aiming at the establishment of dictatorships are full of the best intentions and that their intervention has, for the moment, saved European civilization. The merit that Fascism has thereby won for itself will live on eternally in history.’ But Mises should not be quoted out of context, because he continues: ‘But though its policy has brought salvation for the moment, it is not of the kind which could promise continued success. Fascism was an emergency makeshift. To view it as something more would be a fatal error.’ Mises’ point is the plausible one that for a liberal faced with two evils, fascism and communism, fascism seems the lesser one, not least because it is possibly reversible. It is authoritarian rather than totalitarian: It aims not at total control of mind and body, but rather of body alone. Because it does not abolish private property rights to the means of production, it does not unite all economic control in one body. What Mises was referring to in the 1920s was that the ex-socialist Benito Mussolini in Italy and Admiral Miklós Horthy in Hungary hindered communist takeovers, although in Hungary the communists actually ruled by terror for a few months. Later examples might be Francisco Franco in Spain and Augusto Pinochet in Chile. Be that as it may, European fascism of the 1920s was quite different to Hitler’s national socialism with its horrible antisemitism. It should also be pointed out that in the 1920s Austria was surrounded by hostile neighbours and that her only potential ally and protector then was Mussolini’s Fascist Italy.

Flokkar: Óflokkað

Þriðjudagur 10.8.2021 - 07:18 - Rita ummæli

Leiðréttingar við grein Reynis Traustasonar um mig

Reynir Traustason birti í gær grein um mig í nettímaritinu Mannlífi. Margt er ónákvæmt eða rangt í þessari grein, og hefði honum verið í lófa lagið að hafa samband við mig til að fá staðreyndir málsins réttar.

1) Útivistardómurinn yfir mér í Bretlandi fyrir meiðyrði var ógiltur af þarlendum dómstólum, vegna þess að mér hafði ekki verið stefnt eftir réttum reglum. Málinu lauk svo, að Jón Ólafsson sótti bætur til breskra stjórnvalda vegna þessarar handvammar. Hins vegar kostuðu þessi málaferli mig um 25 milljónir, jafnvel þótt ég hlyti að lokum engan dóm. Hvorki Rithöfundasambandið né Blaðamannafélagið ályktuðu mér til stuðnings, þótt eftir því væri leitað. Málfrelsið er aðeins fyrir vinstri menn. New York Times og Sunday Times skrifuðu hins vegar mér til stuðnings, og meiðyrðalöggjöfinni hefur verið breytt í Bretlandi, meðal annars vegna þessa máls, sem vakti mikla athygli þar ytra og þótti furðulegt.

2) Ég hlaut engan dóm fyrir ritstuld, heldur fyrir brot á höfundarrétti, enda gerði ég enga tilraun til að leyna því, að í bók um æskuverk Laxness studdist ég að miklu leyti við endurminningar Laxness frá æsku. Ég notaði sömu aðferðir og Laxness í bókum eins og Heimsljósi og Íslandsklukkunni og Pétur Gunnarsson í bókum sínum um Þórberg. En auðvitað giltu aðrar reglur um þá en mig. Þeir máttu það, sem ég mátti ekki. Bókmenntafræðingar sögðu í aðdáunartón, að eitt einkenni Laxness væri, hvernig hann ynni eigin texta úr texta annarra! Ég sýndi raunar fjölskyldu Laxness handritið, og sátu tvær dætur hans í tvo daga yfir því, eins og starfsmaður útgáfunnar, Bjarni Þorsteinsson, bar fyrir Héraðsdómi. Guðný Halldórsdóttir var ekki stödd í réttarsal, þegar Bjarni bar vitni, og þegar hún bar síðan vitni og var spurð, hversu lengi hún hefði setið með handritið, svaraði hún, um það bil kortér! Viðstaddir, sem hlustað höfðu áður á framburð Bjarna, tóku andköf. Þeir vissu, að hún var að setja ósatt. Það var ekki nema von, að Héraðsdómur sýknaði mig. En Hæstiréttur virðist ekki hafa litið á þessa hlið málsins. Fyrir mér vakti auðvitað alls ekki að brjóta höfundarrétt á Laxness-fjölskyldunni, sem hefur raunar nýlega tilkynnt skattyfirvöldum, að höfundarrétturinn sé einskis virði, svo að hún eigi ekki að greiða erfðaskatt af honum.

En bæði þessi dómsmál voru óskemmtileg, og sagði ég stundum nemendum mínum, að eini dómurinn, sem ég hefði hlotið og væri stoltur af, væri fyrir að reka Frjálst útvarp. Okkur tókst að brjóta á bak aftur einokun ríkisins á útvarpsrekstri.

Flokkar: Óflokkað

Laugardagur 7.8.2021 - 06:01 - Rita ummæli

Hvað sögðu ráðunautarnir?

HalldorLaxnessGögn úr skjalasafni bandaríska útgefandans Alfreds A. Knopfs, sem Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson fornleifafræðingur hefur grafið upp og birt á Moggabloggi sínu, afsanna þá kenningu, að Bjarni Benediktsson og bandarískir erindrekar hafi í sameiningu komið í veg fyrir, að bækur Laxness yrðu gefnar út í Bandaríkjunum á dögum Kalda stríðsins. Knopf gaf Sjálfstætt fólk út 1946, enda höfðu rithöfundarnir May Davies Martinet og Bernard Smith mælt sterklega með bókinni. Hún seldist vel, eftir að Mánaðarbókafélagið, Book-of-the-Month Club, gerði hana að valbók.

Knopf lét því skoða Sölku Völku, sem til var í enskri þýðingu. Starfsmaður hans, bókmenntafræðingurinn Roy Wilson Follett, las þýðinguna, en taldi söguna standa að baki Sjálfstæðu fólki, vera hráa og ruglingslega. Ákvað Knopf að gefa bókina ekki út. Ári síðar, 1947, var honum send dönsk þýðing á Heimsljósi ásamt nokkrum köflum á ensku. Hann bar ensku kaflana undir annan starfsmann sinn, rithöfundinn Herbert Weinstock, sem kvaðst ekki hafa verið hrifinn af Sjálfstæðu fólki og taldi þetta brot úr Heimsljósi ekki lofa góðu. Tímasóun væri að skoða verkið nánar.

Í árslok 1948 var Knopf send sænsk þýðing á Íslandsklukkunni, og nú var Eugene Gay-Tifft fenginn til að meta verkið, en hann hafði þýtt talsvert úr norsku fyrir Knopf. Hann skilaði rækilegri umsögn, var hrifinn af verkinu, en taldi vafamál, að það myndi höfða til bandarískra lesenda. Ákvað Knopf að gefa bókina ekki út. Enn var Knopf send þýsk þýðing á Íslandsklukkunni haustið 1951, og taldi rithöfundurinn Robert Pick (sem var austurrískur flóttamaður) ástæðulaust að endurskoða fyrri ákvörðun.

Snemma árs 1955 var Knopf send sænsk þýðing Gerplu. Nú var bókin borin undir sænska konu, Alfhild Huebsch, sem gift var bandarískum bókmenntamanni, og lagði hún til, að henni yrði hafnað. Sagan væri góð og gæti skírskotað til norrænna lesenda, en ekki bandarískra.

Þremur árum síðar las einn ráðunautur Knopfs, Henry Robbins, enska þýðingu Gerplu, og vildi hann líka hafna bókinni, enda væri hún misheppnuð skopstæling á Íslendinga sögum.

(Fróðleiksmoli í Morgunblaðinu 7. ágúst 2021.)

Flokkar: Óflokkað

Höfundur

Hannes Hólmsteinn Gissurarson er prófessor í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands og hefur verið gistifræðimaður við fjölmarga erlenda háskóla, þar á meðal Stanford-háskóla og UCLA. Hann fæddist 1953, lauk doktorsprófi í stjórnmálafræði frá Oxford-háskóla 1985 og er höfundur fjölmargra bóka um stjórnmál, sögu og heimspeki á íslensku, ensku og sænsku.


Nýjustu bækur hans eru Íslenskir kommúnistar 1918–1998, 624 bls. myndskreytt ágrip af sögu íslensku kommúnista- og sósíalistahreyfingarinnar allt til endaloka Alþýðubandalagsins, sem Almenna bókafélagið gaf út 2011, The Icelandic Fisheries: Sustainable and Profitable, sem Háskólaútgáfan gaf út 2015, og Twenty Four Conservative-Liberal Thinkers, sem hugveitan New Direction í Brüssel gaf út í tveimur bindum í árslok 2020. Hann hefur gefið út átta bókarlangar skýrslur á ensku. Sjö eru fyrir hugveituna New Direction í Brüssel: The Nordic Models og In Defence of Small States (2016); Lessons for Europe from the 2008 Icelandic Bank Collapse, Green Capitalism: How to Protect the Environment by Defining Property Rights og Voices of the Victims: Towards a Historiography of Anti-Communist Literature (2017); Why Conservatives Should Support the Free Market og Spending Other People’s Money: A Critique of Rawls, Piketty and Other Redistributionists (2018). Ein skýrslan er fyrir fjármálaráðuneytið, Foreign Factors in the 2008 Bank Collapse (2018). Hann er ritstjóri Safns til sögu kommúnismans, ritraðar Almenna bókafélagsins um alræðisstefnu, en nýjasta bókin í þeirri ritröð er Til varnar vestrænni menningu: Ræður sex rithöfunda 1950–1958. Árin 2017 og 2018 birtust eftir hann þrjár ritgerðir á ensku um frjálshyggju á Íslandi, Liberalism in Iceland in the Nineteenth and Twentieth Centuries, Anti-Liberal Narratives about Iceland 1991–2017 og Icelandic Liberalism and Its Critics: A Rejoinder to Stefan Olafsson.  

RSS straumur: RSS straumur

Nýlegar athugasemdir