Sunnudagur 8.12.2019 - 06:33 - Rita ummæli

Poitiers og Vínarborg: Múslimar stöðvaðir

Um miðjan nóvember hélt ég fyrirlestra í tveimur Evrópuborgum, um rithöfundinn Jan Valtin í Poitiers og um hagfræðinginn Friedrich A. von Hayek í Vínarborg. Þessar tvær borgir eiga eitt sameiginlegt: Þar var Evrópu bjargað undan múslimum, 732 og 1683.

Á þeim hundrað árum, sem liðið höfðu frá láti Múhameðs spámanns 632, höfðu múslimar lagt undir sig Miðausturlönd, Norður-Afríku og Íberíuskagann. Frá Spáni héldu þeir til Frakklands. Árið 732 stefndi fjölmennur her þeirra, um 80 þúsund manns, í átt til Poitiers í Mið-Frakklandi og rændu á leiðinni öllu því, sem hönd á festi. Foringi liðsins var Abdul Rahman Al Ghafiqi. Frakkland átti þá að heita undir stjórn Mervíkinga, en bryti konungs, Karl Martel, réð mestu og fór fyrir varnarliði Frakka, um 30 þúsund manns. Martel tókst með fótgönguliði sínu að koma þungvopnuðu riddaraliði múslima á óvart 10. október, og þegar kvisaðist, að hermenn hans væru að láta greipar sópa um hinn dýrmæta ránsfeng múslimanna, stukku þeir margir út úr bardaganum. Frekari flótti brast í liðið, eftir að Abdul Rahman hafði verið veginn. Martel sendi skilaboð af vígvellinum með bréfdúfu, og sagði þar: „Sarracenti obtriti.“ Serkirnir sigraðir.

Liðu nú aldir. Árið 1683 stjórnuðu soldáninn í Miklagarði Balkanskaga, Miðausturlöndum og Norður-Afríku og hugðist færa veldi sitt lengra til norðurs og hertaka Vínarborg. Settist 170 þúsund manna lið undir forystu Kara Mustafa Pasha stórvesírs um borgina í júlí, en innan múranna var 15 þúsund manna varnarsveit. En nú gerðu keisari Þýskalands og konungur Póllands bandalag í fyrsta skipti. Jóhann Sobieski Póllandskonungur skundaði suður með 85 þúsund manna lið og birtist í útjaðri Vínarborgar 11. september. Múslimaherinn réðst á her Sobieskis snemma næsta dag, en varð að láta undan síga, þegar pólskt riddaralið bættist við fótgönguliðið, sem farið hafði fyrst fram, og síðan geystist austurríska varnarliðið út fyrir borgarmúrana og bættist í hópinn. Flýðu múslimar hver um annan þveran, og féllu um 15 þúsund þeirra í orrustunni, en innan við fimm þúsund kristnir hermenn. Mustafa Pasha var kyrktur að skipun soldánsins, en Jóhann Sobieski hnikaði við frægum orðum Sesars og mælti: Veni, vidi, Deus vicit. Ég kom, ég sá, en Guð sigraði.

(Fróðleiksmoli í Morgunblaðinu 7. desember 2019. Málverkið er af orrustunni við Poitiers eftir Charles de Steuben. Karl Martel situr fákinn, en Abdul Rahman sveiflar sveðju.)

Flokkar: Óflokkað

Miðvikudagur 4.12.2019 - 11:48 - Rita ummæli

Deilt við Øygard: Hvað átti að gera eftir páskakreppuna 2006?

Øygard skrifar á Facebook síðu sína 3. desember (þótt hann segist hvað eftir annað vilja líta fram á við og ekki aftur á bak):

Today I thought I would launch a small „what would you have done if you were Central Bank Governor“-quiz. Before I start I want to thank Hannes Hólmsteinn Gissuararson, an Icelandic professor in political science. He reviewed my book in an Icelandic newspaper, Morgunbladid, November 30th. In his review he provided quite some important information, not previously in the public domain, on a meeting held at the home of my predecessor, the then Governor, Sunday March 26, 2006. The meeting, to clarify, was held about two and a half years before the collapse of all the three giant Icelandic banks. The three Icelandic banks had in the years before the meeting, from 2003 to 2005, almost tripled their lending as share of Iceland´s GDP. Importantly the lending was almost entirely financed by market borrowing from non-Icelandic markets, with a significant part being short term-financing. But, in March 2006 the CEOs of the three banks were worried. They were concerned about whether they could finance themselves over the next weeks(!) They had talked to the then Icelandic Prime Minister Halldór Ásgrímsson. He had then called the then Governor at his summerhouse. The Prime Minister asked the Governor to meet the bank CEOs, Hannes writes. They met at the Governor´s home late night the following Sunday: the Governor, Halldór J. Kristjánsson of Landsbanki and Bjarni Ármannson of Glitnir. Hreidar Má Sigurdsson in Kaupthing joined by phone, as he was on the way to the US. Hannes, he proudly claims, has received first hand information about the meeting from all the attendees. Styrmir Gunnarsson describes the meeting in his book, „The siege“; The bank CEOs feared that the day after, March 27, their market loans would either be terminated or not renewed and the banks would collapse immediately. The result of the meeting was to do nothing before Monday morning, and to address the problem then if it turned up. On the Monday nothing happened.

Hannes writes in a paper from 2018; „…While the bankers fully expected that other banks would follow the example of Danske Bank and cancel credit lines to Iceland, to their great relief nothing of that sort happened when the markets opened Monday 27 March.“ And here comes the question to reflect on; What would you have done thereafter if you had been Governor, or – even more important – one of the bank CEOs? Would you have worked to shrink the banks and get their funding in good order, or would you hav pushed for further growth? In his review Hannes makes the comment that I apparently weren´t in the meeting in March 2006. And for sure, I weren´t there. If I had been there, surely I would have acted as you would have done. In Iceland, in contrast, the banks continued to grow their borrowing and lending, with the latter increasing about 40 bn euro from 2006 to 2007. And, what more, already from 2006 onward a significant part was financed with money from the European and the Icelandic Central Banks. Hence, those two sources funded an ever increased part of the continued growth! And, yes, in October 2008 it all crashed, as described in my book. In the book I describe the March 26th meeting as the defining moment for Iceland. All shouldn´t have left the meeting only saying „let´s see if the banks crash tomorrow, Monday, March 27th 2006“. A big thanks goes to Hannes for, through his Black Saturday written witness testimony, reproving such details on the context, venue and attendees in the meeting. Finally, after all these years.

Ég svara 4. desember:

The three banks actually did a lot in response to the 2006 Easter Crisis, as this has been called. They extended their loan lines, and reduced their cross-ownership structures which had worried foreign creditors and investors. But you are asking a good question: What would you as CBI governor have done after March 2006?

1) You would have warned the political leaders. This the Central Bank governors did in no uncertain terms and several times, although this caused a clash between David Oddsson and Thorgerdur K. Gunnarsdottir at a meeting in late 2007, and some clashes with Ingibjorg S. Gisladottir in 2008 (where Ingibjorg wrote down in her notes that the warnings were a “one man’s ranting’ and recommended as late as 4 September 2008 publicly that the banks would continue deposit collection abroad).

2) You would have suggested to the banks ways of downsizing. This the governors did, such as Glitnir selling its solid bank in Norway, Kaupthing moving its headquarters abroad and Landsbanki transferring Icesave accounts from a branch to a subsidiary. But the governors did not have any power to enforce such suggestions. As Kaarlo Jännari (fmr. head of the Finnish Financial Supervisory Agency) points out in his very perceptive report on the bank collapse, in the Nordic countries there is a strong tradition of legality (logmaetisregla in Icelandic), whereby you do not overstep your clearly defined legal authority.

3) You would have asked the Bank of England and the Swedish Central Bank for advice and reports. This the CBI governors did, Andrew Gracie coming in February, and experts from the Swedish Central Bank in April or May, writing reports, both about worst-case scenarios (Gracie thinking the banks might collapse in October) and about less ominous possible developments, the Swedish economists advising downsizing.

4) You would, as a responsible central banker, have provided the same liquidity assistance to the banks as they got elsewhere, placing no stricter rules on their bonds than banks did elsewhere. Remember that the banks had been rated by rating agencies and audited by accounting companies, and it was not for the CBI to go against such conclusions. The purpose of the ‘love letters’ was of course to keep the banks running in the perhaps vain hope that they might survive.

5) You would have tried to obtain liquidity abroad, especially in the US, as the Swedish, Norwegian and Danish banks eventually were forced to do. But the difference there was that the Scandinavian banks got a yes, and the Icelandic bank a no. If the reason for the no was the relative size of the Icelandic banking sector, then it should be pointed out that the Swiss banking sector, bigger than the Icelandic one relatively, got liquidity from the US Fed.

6) You would have criticised the abnormal situation in Iceland where the largest debtor of the banks and the main owner of one of them, retail mogul Jon Asgeir Johannesson, was also the owner of most of the private media in Iceland, creating a very strange, even bizarre, atmosphere and influencing public opinion. He and his clique was close to the Social Democrats, both in the elections of 2003 and 2007, and they used their power and wealth in the Independence Party Primaries before 2007 to campaign against the Minister of Justice, Bjorn Bjarnason, in retaliation for the police investigation of their activities. But instead, in preparation for your book you have mainly talked to Johannesson’s apologists, such as Professor Thorvaldur Gylfason, and the Social Democrats who fought fiercely against a bill introduced by Oddsson as Prime Minister in 2004 and aimed at limiting the control of any one business mogul over the media.

7) You would have prepared for the worst which was essentially that you would have to protect the signature of the sovereign, keep a payments system going and protect the interests of the depositors, whereas you would have given less priority to the interests of other creditors or to stockholders in the bank. In one place in your book you point out that David Oddsson had already relatively early, but very discreetly talked about that option. Quietly, the governors were preparing this, with a task force (Ragnar Onundarson and others) when nobody was listening.

So, the CBI did all what was in its powers. What it did not foresee was the different treatment between Iceland and the Scandinavian countries by the US Fed in the days leading up to the collapse, and the brutal treatment of the Icelandic banks by the Labour government in England, which felled the last bank surviving, Kaupthing, by closing down its subsidiary in England, KSF (which has since turned out to be quite solvent), and which invoked an anti-terrorist law against Iceland, unnecessarily as I show in my report.

Ég bæti við:

Then a different question would be what you would have done as a CEO of a bank or a leading politician or head of the Financial Supervisory Agency. They had much more statutory power to change the situation, the CEOs obviously running the banks, the politicians by law, and the head of the FSA with his regulatory power. I have already pointed out many mistakes the banks and the FSA made, and the politicians were of course constrained by the public opinion in Iceland, which came about (at least partly) by the total control of the retail mogul Johannesson, in connivance with the Social Democrats, over the media. The Social Democrats (and President Olafur R. Grimsson) were the loudest supporters of the banks, and Ingibjorg S. Gisladottir in her campaign before the 2003 parliamentary elections attacked David Oddsson, then Prime Minister, for being against Kaupthing on the one hand and the Jon Asgeir Johannesson clique (which acquired Glitnir) on the other hand. The Social Democrats chose to place themselves very close to the banks, especially Kaupthing and Johannesson’s bank Glitnir. It took a lot of effort to try and stop the Minister of Trade and Banking (a Social Democrat close to the aforementioned banks) from issuing a total government guarantee of the banks to the British authorities in early October 2008. I keep that document as well as many other revealing documents.

 

Flokkar: Óflokkað

Þriðjudagur 3.12.2019 - 12:17 - Rita ummæli

Svör mín við athugasemdum kalkúnabanans Øygards

Svein Harald Øygard skrifar á Facebook síðu sína:

Interesting days. As many Icelanders marched in the streets in the cold winter days of late 2008 and early 2009, one of their asks was that my predecessor should resign. Which he refused. The majority in the Parliament then passed a new law that effectively ousted him. Some felt that the experiment of unregulated banking had gone astray. The ousted Governor then went on to become editor, and this week, two months after the launch of my book, the one architect of the liberal experiment is the one chosen by the editor to review my book. The reviewer, the one who coined me as „the man from the mountain“, has read the book into its finest details. He was present as all the pre-cirisis mistakes were made, hence he should be well placed to make the speech of defense. And, yes, he reveals that I have misspelled the name of one of the IMF heads, the Danish team lead who later went on to lead the IMF-team in Greece. I will apologize to the Dane when I meet him next, and yes, in the book I do compliment some of his efforts. Maybe, however, my misspelling was just a smail parapraxis, a small freudian slip. And if so it was in return for the IMF-head´s yelling at me in Washington DC as I defended the positions of the Icelandic Central Bank in a meeting with the IMF. I still remember how angry I was, back then. We wanted to reduce the interest rate while also implementing non-orthodox measures to strengthen the krona. While he used authority and the threat of us losing the support of IMF, not rational arguments, to stop us. He threatened to stop the flow of IMF-funds, that by then, due to Icesave, already had been stopped. Which made me even more angry. IMF had lost its moral high ground. But, we didn´t give in. Obviously. We defended our positions and made our arguments. In line with the best Icelandic traditions. And, frankly I am more happy that I hopefully got the Icelandic names right. Many Icelanders did a fantastic effort in the days, weeks, months and years after the collapse. I interviewed some, but the contributions of many more from different parties, institutions and constituencies could have been highlighted. But, there might have been a reason for why the review had to await Black Friday. A witty Icelander wrote; „Asking the party ideologist to review my book was a bit like asking the turkey to write the review of the thanksgiving dinner.“

Ég svaraði í nokkrum liðum:

A very revealing comment. Øygard regards me and some of my compatriots as turkeys to be slaughtered, for a feast. But we refused to be slaughtered and reserved our right to reply to criticisms. One of the main criticisms I would make of Øygard’s book is that he reads far too much into a meeting at the governor’s house in March 2006: I have spoken to all present and they all deny Øygard’s version. Again, and that is a major criticism: he criticises the liquidity help the Central Bank of Iceland gave to the commercial banks in 2007–8, the “love letters” as Governor David Oddsson called them. But The CBI actually followed stricter rules about acceptable bonds than the European Central Bank or the Fed (that for a while even accepted stocks as collateral for loans). If the Central Bank had made the rules still stricter, going against the judgements and reports of rating agencies and accounting companies, then it would have felled the bank system in one day, sometime in late 2007 or early 2008. Øygard seems to think that the CBI should have done so! It should be added, too, that Øygard’s appointment was a violation of the Icelandic Constitution whose Article 20 expressly stipulates that no foreign citizen can be a high official of Iceland. This is especially relevant at the Central Bank which has to guard Icelandic interests against the whole world. Unfortunately, Øygard does not seem to have read the report I published for a Brussels think tank, even if he quotes it: https://newdirection.online/2018…/LESSONS_FOR_EUROPE.pdf

Enn sagði ég:

I should add that the treatment of Iceland by the Scandinavians in our hour of danger was nothing to be proud of. The Scandinavians supported the unreasonable demands of the British government that the Icelandic state should reimburse the UK for outlays it had taken upon itself, in the so-called Icesave dispute. They made help conditional on surrendering to the UK in the dispute. This demand of the UK for direct reimbursement guaranteed by government was not made in Sweden or Germany where deposit collection by Icelandic banks was done in the same way as in the UK (in branches, not subsidiaries). There the assets of the estates were sold in a normal way and the proceeds used to reimburse depositors. Then the UK government invoked an anti-terrorist law on Iceland, a country that does not even have a military! And in the midst of the ruins, well-connected Norwegian businessmen, with the connivance of the Norwegian Central Bank and the Norwegian Depositors’ and Investors’ Guarantee Fund forced the estate of Glitnir to sell a robust and solid Norwegian bank for 10% of its real worth, profiting immensely from this. Unlike the Scandinavian governments, the Faroese and the Polish extended loans to the Icelanders without any conditions.

Og enn sagði ég:

And for the record, I think the banks were reckless and that some mistakes were made, although overall it was a Catch-22 situation: you are damned if you do, you are damned, if you don’t. What were the mistakes? The Financial Supervisory Agency should not have allowed collection of ID numbers in 1999 when an early bank privatisation took place. It should not have allowed the purchase of Glitnir in 2007 with full voting rights of the buyers and thus their taking over of control (they were too financially weak). The Foreign Office should have shelved a bid for a place on the Security Council and visits to Syria and cultivated instead closer ties with the UK and the US. Landsbanki should have transferred the Icesave accounts from a branch to a subsidiary. Kaupthing should not have tried to buy the Dutch bank NIBC. Glitnir should have sold its Norwegian bank and downsized. All this was possible at some moment in time. Most other things were inevitable, unless of course one uses wisdom of hindsight.

Og bætti við:

And what were the successes? Why did Iceland recover so quickly? 1) Because the Icelandic economy was essentially sound as a result of the liberal reforms in 1991–2004. It fell because it was kicked down, but not because it was weak and lost consciousness. The main thing is not whether you fall, but whether you stand up again. 2) It was a brilliant stroke to limit the responsibility of the treasure by the Emergency Act of 2008 whereby to compensate, the depositors received priority claims in the estates of the fallen banks. 3) Another brilliant stroke was how the creditors were dealt with in 2015 whereby the stability of the economy and the currency were ensured, in a legal and fair manner.

Og að lokum:

The crucial questions to which Øygard does not really provide an answer in his book are those: Why did the US Fed provide liquidity to Sweden, Norway and Denmark and refuse it to Iceland? Why did the UK government close down British banks owned by Icelanders at the same time as it rescued all other British banks (with time showing that the Icelandic-owned banks were perfectly solid, while some other banks were not)? Why did the UK government invoke an anti-terrorism law against Iceland while governments in other countries where the Icelandic banks had operated in the same way (collecting deposits in branches and not subsidiaries) did nothing of that sort?

Flokkar: Óflokkað

Sunnudagur 1.12.2019 - 07:50 - Rita ummæli

Svör til Kristjóns Kormáks á Fréttablaðinu

Ég fæ oft skrýtin bréf, en það, sem ég fékk á laugardagskvöldið 30. nóvember, var líklega eitt hið skrýtnasta, sem ég hef fengið lengi. Kristjón Kormákur Guðjónsson, sem var á DV, en er nú kominn á Fréttablaðið, skrifaði kl. 22:32:

Heill og sæll Hannes. Hef samband við þig frá Fréttablaðinu. Ég tók eftir að Gunnar Smári Egilsson var að gagnrýna það harðlega að þú væriri [svo] skrifa dóm um bók Øygard. Gunnar Smári segir: „Mogginn fékk Hannes Hólmstein til að skrifa ritdóm um Í víglínu íslenskra fjármála, bók Svein Harald Øygard um Hrunið sem Hannes og félagar bjuggu til. Hannes var ekki hrifinn af bókinni.“ Nokkur fjöldi tekur undir með honum í þeirri gagnrýni. Mig langaði að senda þér línu og spyrja hvað þér finnst um þennan málfutning [svo]. Þá liggur beinast við að spytja [svo] hvort þú sért vanhæfur til að fjalla um verkið? Þú ert til dæmis mjög góður vinur Davíðs, fyrrverandi seðlabankastjóra, og um það hefur verið fjallað í fjölmiðlum og þá vitnað í verk Øygard um að örlög Íslands hafi til dæmis ráðist á fundi bankastjóra heima hjá Davíð. Í ljósi tengsla þinna er þá ekki frekar óheppilegt að þú skrifir dóm um verkið sem er síðan birt í blaði sem vinur þinn, ritstjóri og fyrrverandi seðlabankastjóri stýrir? Nú er ég búinn að lesa dóminn, en í styttra máli, hvað finnst þér helst vanta í verkið og eins, hvað er vel gert? Væri afar þakklátur ef þú hefðir tök á að svara þessu, hvort sem það væri skriflega eða í gegnum síma. Kveðjur góðar, Kristjón Kormákur

Ég hlýt að svara þessu svo:

Það hefur alveg farið fram hjá mér, ef Gunnar Smári Egilsson er orðinn einhver yfirdómari um það, hverjir mega og hverjir mega ekki skrifa ritdóma í Morgunblaðið. Ég viðurkenni hins vegar, að hann er alger afreksmaður í því að setja blöð á höfuðið, og skiptir þá ekki máli, hvort er góðæri eða kreppa. Honum tókst til dæmis að tapa sjö milljörðum króna fyrir Jóni Ásgeiri Jóhannessyni á Nyhedsavisen í Danmörku og skapa fjandsamlegt andrúmsloft í garð Íslendinga á Norðurlöndum, eins og lesa má um í bók nokkurra danskra blaðamanna, Alt går efter planen, Það er allt á áætlun. Ég viðurkenni líka, að Gunnar Smári er afkastamaður á skoðanir ekki síður en gjaldþrot. Einn daginn er hann leigupenni auðjöfranna með fimm milljónir króna á mánuði, annan daginn hefur hann forystu um Sósíalistaflokk, sem ætlar að leggja alla auðjöfra að velli með ofursköttum. Einn daginn er hann í múslimafélagi Íslands, annan daginn vill hann, að Ísland gangi í Noreg sem 21. fylkið. Einn daginn hleypur hann frá ógreiddum launum starfsfólks síns, annan daginn er hann skyndilega orðinn verkalýðsforkólfur. Hvað kemur næst?

Ég skal hins vegar reyna að svara þér efnislega. Gunnar Smári Egilsson segir, að við höfum búið til hrunið. Þetta er enn fráleitara en þær skoðanir, sem þessi landsfrægi blaðafellir hefur sett fram um ýmislegt annað og getið er hér að ofan. Bankahrunið íslenska var angi af hinni alþjóðlegu fjármálakreppu, sem skall fyrr og harðar á Íslandi en öðrum löndum, af því að við vorum óvarin, ein og óstudd og áttum ekki lengur neina volduga vini. Bankar um allan heim áttu í miklum erfiðleikum með að afla sér lausafjár og hefðu margir fallið, hefði bandaríski seðlabankinn ekki hlaupið undir bagga með seðlabönkum ýmissa landa, þar á meðal í Svíþjóð og Sviss. Eitt rannsóknarefni mitt var: Hvers vegna fengu þessi ríki aðstoð, sem Íslandi var neitað um? Ég reyni eftir megni að svara þeirri spurningu í skýrslum, sem ég skrifaði, fyrst fyrir New Direction í Brüssel, síðan fyrir fjármálaráðuneytið á Íslandi. Annað rannsóknarefni mitt var: Hvers vegna beittu Bretar þessari hörku í viðureign við Íslendinga, en til dæmis ekki Þjóðverjar, þótt aðferðir við innlánasöfnun íslenskra banka væru hinar sömu í báðum löndunum? Ég sýni fram á það í skýrslum mínum, að þessi harka var tilefnislaus, og varpa fram tilgátu um, hvaða stjórnmálahvatir liggi henni að baki.

Sú staðreynd, að ég sat í bankaráði Seðlabankans í átta ár og er í góðu sambandi við seðlabankastjórana fyrrverandi, þá Davíð Oddsson og Ingimund Friðriksson, og var í góðu sambandi við Eirík Guðnason, sem nú er því miður látinn, auðveldar mér einmitt að dæma um bók Øygards, en torveldar ekki, því að ég var nálægt atburðunum og þekki til þeirra, en ekki fjarlægur þeim. Til dæmis segir Øygard frá fundi, sem haldinn var heima hjá Davíð Oddssyni vorið 2006. Ég hef rætt við alla þá, sem voru á fundinum, og hef frásögn mína af honum eftir þeim öllum. Øygard veit ekki, hvað hann er að tala um, þegar hann víkur að þessum fundi. Þar var ekki minnst einu orði á innlánasöfn bankanna eða Icesave-reikningana. Og eftir þennan fund fóru bankarnir í það að reyna að lengja í lánalínum, þótt það gengi misjafnlega vel.

Þú segist hafa lesið ritdóm minn. Þá ættir þú ekki að þurfa að spyrja mig, hvað sé vel gert í bók Øygards og hvað sé miður vel gert. Það kemur þar skýrt fram. En ég get endurtekið það hér. Øygard er bersýnilega hlýtt til Íslendinga og hefur lagt sig fram í starfinu sem seðlabankastjóri, og fyrir bókina hefur hann talað við fjölda manns (þótt furðulítið sé á því að græða). Hann hefur líka rétt fyrir sér um það, að varnargarðshugmyndin (ring fencing) var mjög mikilvæg: að verja ríkið og þjóðina með varnargarði (neyðarlögunum) og láta hinn erlenda hluta bankanna sigla sinn sjó. Øygard vildi eflaust vel. En hann endurtekur ýmsar missagnir um hrunið, eins og ég bendi á, meðal annars af ókunnugleika á íslenskum aðstæðum. Það sést líka á listanum um viðmælendur í lok bókar hans, að hann hefur talað við marga í Hrunmangarafélaginu, sem ég kalla svo. Það er fólk, sem taldi sig vanmetið fyrir bankahrunið, en spratt þá upp og ætlaði að gera sér mat úr bankahruninu og sagði: Nú get ég. En það fór fyrir Hrunmangarafélaginu eins og Hörmangarafélaginu forðum, að það hefur aðallega selt gallaða vöru, og fór það hinar háðulegustu hrakfarir í Icesave-deilunni og í þingkosningunum 2013. Skýringar þess á bankahruninu standast ekki skoðun.

Ég skal nefna nokkur dæmi.

  1. Sagt er, að bankahrunið hafi orðið vegna nýfrjálshyggju og óðakapítalisma. En bankar í mörgum frjálsari hagkerfum féllu ekki, og Ísland var síður en svo með frjálsara hagkerfi en grannlöndin.
  2. Sagt er, að bankahrunið hafi orðið vegna gallaðs regluverks. En regluverkið á fjármálamörkuðum var hið sama á Íslandi og í öðrum aðildarríkjum EES.
  3. Sagt er, að íslenska bankakerfið hafi verið orðið of stórt. En hafa verður í huga, að það var 7,4 sinnum landsframleiðsla, en bankakerfið á Kýpur áttföld landsframleiðsla, í Sviss tíföld landsframleiðsla og í Skotlandi tólfföld landsframleiðsla.
  4. Sagt er, að bankahrunið hafi orðið vegna útþenslu bankanna. En bankar þenjast ekki út af sjálfum sér, heldur af því að þeim tekst að afla sér viðskiptavina, sem vilja ýmist lána þeim fé eða taka fé að láni frá þeim. „It takes two to tango.“ Auðvitað hegðuðu íslensku bankarnir sér glannalega og tóku allt of mikla áhættu, sérstaklega í ljósi þess að sú áhætta gat færst yfir á saklaust fólk, sparifjáreigendur og allan almenning í landinu. En það tókst einmitt með varnargarðshugmyndinni að minnka áhættuna fyrir almenning: dreginn var varnarhringur í kringum ríkissjóð, greiðslumiðlunina og sparifjáreigendur, en kröfuhafar bankanna og hluthafar í þeim voru látnir sæta afgangi.
  5. Sagt er, að eignasöfn íslensku bankanna hafi verið lakari en hliðstæð eignasöfn erlendra banka. Þeir Ásgeir Jónsson og Hersir Sigurgeirsson komast að annarri niðurstöðu í vandaðri bók um málið, og ein vísbending er sterk: Þeir bankar í eigu Íslendinga, sem gerðir voru upp sæmilega eðlilega erlendis, Heritable og KSF í Bretlandi, áttu í raun og veru fyrir skuldum. Þeir voru ekki gjaldþrota.
  6. Sagt er, að íslensk stjórnvöld hafi verið andvaralaus. Það á að minnsta kosti ekki við um Seðlabankann, þar sem ég þekkti til. Seðlabankastjórarnir þrír vöruðu hvað eftir annað við útþenslu bankanna, þar sem íslenska ríkið hefði ekki burði til þess að bjarga þeim, ef illa færi. Þeir fengu Andrew Gracie, sérfræðing Englandsbanka, til að gera skýrslu um málið í febrúar 2008, og í kyrrþey undirbjuggu þeir varnargarðshugmyndina, jafnframt því sem þeir reyndu að útvega lausafé frá útlöndum, en komu nánast alls staðar að lokuðum dyrum. Össur Skarphéðinsson viðurkenndi einmitt í yfirheyrslum hjá Rannsóknarnefnd Alþingis, að Davíð Oddsson varpaði fram varnargarðshugmyndinni á hinum fræga ríkisstjórnarfundi 30. september 2008. En Össur og aðrir ráðherrar Samfylkingarinnar máttu ekki heyra á neitt minnst, sem Davíð sagði, svo að Seðlabankinn varð að kaupa flugvél undir sérfræðinga JP Morgan, sem sannfærðu þá loks um varnargarðshugmyndina aðfaranótt 6. október. Starfsfólk Seðlabankans og viðskiptaráðuneytisins vann þá dag og nótt og stóð sig frábærlega.

En nú langar mig til að spyrja þig, Kristjón Kormákur, sem blaðamann: Skiptir engu máli í þínum huga, að Øygard var settur seðlabankastjóri þvert á skýrt ákvæði stjórnarskrárinnar um, að embættismenn skyldu vera íslenskir ríkisborgarar? Skiptir engu máli, að skipulögð var fjölmiðlaherferð eftir bankahrunið gegn þeim einu, sem höfðu varað við og gert ráðstafanir, sem voru seðlabankastjórarnir og aðstoðarfólk þeirra? Er það ekki ósanngjarnt í ljósi sögunnar? Skiptir ekki máli, að Bandaríkjamenn neituðu okkur um aðstoð, sem aðrar Norðurlandaþjóðir þurftu og fengu? Skiptir ekki máli, að Bretar felldu síðasta bankann, sem stóð eftir, Kaupþing, með því að loka dótturfélaginu í Lundúnum, en við það röknuðu upp samningar, svo að Kaupþing gat ekki haldið áfram rekstri? Skiptir ekki máli, að Bretar beittu hryðjuverkalögum að óþörfu á Íslendinga? Af hverju hafa blaðamenn eins og þú ekki flutt neinar fréttir af niðurstöðum í skýrslu minni um, hvers vegna Bandaríkjamenn neituðu okkur um aðstoð og hvers vegna Bretar lokuðu KSF (sem var alls ekki gjaldþrota) og hvers vegna þeir beittu hryðjuverkalögunum? Af hverju hafið þið flutt sáralitlar fréttir af því, hversu grátt íslensku bankarnir voru leiknir á Norðurlöndum eftir bankahrunið?

Flokkar: Óflokkað

Laugardagur 30.11.2019 - 19:41 - Rita ummæli

Ritdómur um bók Øygards

Í 20. gr. stjórnarskrárinnar segir: „Engan má skipa embættismann, nema hann hafi íslenskan ríkisborgararétt.“ Vitanlega gilda sömu hæfiskilyrði um setningu í embætti. Ef maður er vanhæfur til skipunar, þá er hann vanhæfur til setningar og það í eitt æðsta embætti landsins, þar sem öllu varðar að gæta hagsmuna þjóðarinnar gagnvart öðrum. Þegar vinstri stjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar hafði breytt lögum um Seðlabankann í febrúar 2009 í því skyni að flæma þrjá þáverandi seðlabankastjóra úr bankanum og síðan sett norskan fjármálamann, Svein Harald Øygard, í embættið, var hún því að brjóta stjórnarskrána. Øygard hafði verið virkur í norska Verkamannaflokknum og meðal annars verið aðstoðarfjármálaráðherra á vegum flokksins, en rak nú ráðgjafarstofu. Eitt fyrsta embættisverk Øygards var að taka á móti landa sínum og flokksbróður, Jens Stoltenberg, forsætisráðherra Noregs, sem staddur var á Íslandi. Spígsporuðu þeir ásamt lífvörðum Stoltenbergs um bankann, brostu breitt og töluðu norsku. Hið ágæta starfsfólk bankans, sem hafði lagt nótt við dag í bankahruninu, hlustaði á hnípið. Var Ísland aftur orðið hjálenda Noregs?

Fundurinn heima hjá Davíð 2006

Í nýútkominni bók Øygards um starf hans í Seðlabankanum, Í víglínu íslenskra fjármála (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2019), viðurkennir hann (bls. 192), að ganga þeirra Stoltenbergs um bankann hafi verið mistök. Af ritinu má ráða, að honum sé hlýtt til Íslendinga, og þarf ekki að efast um, að hann hafi lagt sig allan fram í starfi sínu. En þótt hann endurtaki oft í bókinni, að sér hafi fundist mikilvægara að horfa fram á við en um öxl, orka margvísleg ummæli hans um bankahrunið tvímælis. Hann segir til dæmis, að neyðarfundur heima hjá Davíð Oddssyni sunnudaginn 26. mars 2006 hafi markað tímamót. „Hefði verið reynt að ná tökum á efnahagskerfinu daginn þann hefði mátt forðast hvellinn“ (bls. 151). Nú var Øygard vitanlega ekki sjálfur á fundinum, en hann var haldinn, eftir að Halldór Ásgrímsson forsætisráðherra hafði hringt í seðlabankastjórann, þar sem hann var nýkominn í sumarbústað sinn. Bankastjórar viðskiptabankanna höfðu látið í ljós við Halldór áhyggjur af fjármögnun bankanna næstu vikur, eftir að Danske Bank hafði birt neikvæða skýrslu um þá. Bað Halldór Davíð um að hitta bankastjórana, og boðaði Davíð þá heim til sín til að forðast fjölmiðlafár. Auk hans sátu þann fund Halldór J. Kristjánsson frá Landsbankanum og Bjarni Ármannsson frá Glitni, og voru þeir í símasambandi við Hreiðar Má Sigurðsson í Kaupþingi, en hann var á leið til Bandaríkjanna.

Davíð sagði bankastjórunum, að hyggilegast væri að bíða og sjá, hvernig markaðir brygðust við næstu daga. Það spyrðist strax út og hefði vond áhrif, ef Seðlabankinn færi í pati að reyna að útvega lausafé erlendis. Síðar um kvöldið, þegar bankastjórarnir voru farnir, komu seðlabankamennirnir Ingimundur Friðriksson og Tryggvi Pálsson heim til Davíðs til að fara yfir málið. Hættan leið hjá, og eftir þetta gripu bankarnir til margvíslegra aðgerða til að útvega sér fjármagn til langs tíma. En innlánasöfnun Landsbankans erlendis má ekki rekja til þessa fundar, enda var þar ekki á hana minnst. Mark Sismey-Durrant, forstöðumaður dótturfélags Landsbankans í Bretlandi, Heritable Bank, átti frumkvæði að slíkri innlánasöfnun, og var hugmyndin, að innlánin fjármögnuðu hin miklu útlán bankans í Bretlandi. Landsbankinn gat boðið hærri vexti en flestir keppinautarnir, því að þessir reikningar voru ódýrir í rekstri. Kaupþing sigldi síðan í kjölfarið með Edge-reikningum, sem voru svipaðs eðlis. Þessi innlánasöfnun fór ýmist fram í dótturfélögum eða útbúum. Raunar voru flestar fjárfestingar Íslendinga í Bretlandi ábatasamar, og skýrir það, hvers vegna eignasafn bankans þar reyndist við uppgjör verðmætara en margir héldu.

„Eins manns útaustur“

Það var ekki fyrr en eftir hrunið sem allir sáu það fyrir, eins og skáldið sagði. Øygard rifjar upp margvísleg varnaðarorð fyrir bankahrunið. En menn voru þá að vara við kreppu að lokinni þenslu, ekki kerfishruni. Íslendingar hafa oft lent í kreppum og kunna að glíma við þær. Ég veit hins vegar ekki um nema einn mann, sem varaði við kerfishruni. Þegar í nóvember 2005, skömmu eftir að Davíð Oddsson varð seðlabankastjóri, nefndi hann þann möguleika á fundi í Seðlabankanum með Halldóri Ásgrímssyni og Geir H. Haarde. Eftir páskakreppuna vorið 2006 var kyrrt að kalla í eitt ár, en undir árslok 2007 nefndi Davíð aftur þennan möguleika á fundi í Þjóðmenningarhúsinu með Geir H. Haarde, Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur og Árna M. Mathiesen, og fyrtist Þorgerður Katrín við. Árið 2008 gengu seðlabankastjórarnir þrír hvað eftir annað á fund ráðherra til að láta í ljós áhyggjur sínar af bönkunum, eins og rakið er í skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis. Þótt Geir H. Haarde forsætisráðherra og Árni M. Mathiesen fjármálaráðherra deildu þessum áhyggjum með seðlabankastjórunum, reis Samfylkingin öndverð við. Hún vildi ekki hlusta á neitt, sem kæmi frá Davíð, jafnvel þótt hinir seðlabankastjórarnir tveir, báðir gamalreyndir bankamenn, tækju undir með honum (en í bók sinni lætur Øygard eins og þeir séu ekki til). Eftir einn fundinn skrifaði formaður Samfylkingarinnar, Ingibjörg S. Gísladóttir, hjá sér, að hann hefði verið „eins manns útaustur“. Hún sagði raunar líka í Fréttablaðinu 4. september 2008, mánuði fyrir bankahrun, að bankarnir ættu að halda áfram innlánasöfnun erlendis.

Ástarbréfin

Øygard verður tíðrætt um lausafjárfyrirgreiðslu Seðlabankans við viðskiptabankana þrjá síðustu misserin fyrir bankahrun, ástarbréfin svokölluðu, eins og Davíð Oddsson kallaði þau, og er á honum að skilja, að Seðlabankinn hefði átt að hætta henni eða setja strangari skilyrði fyrir henni. En Seðlabankinn setti sömu skilyrði fyrir lánum til bankanna og seðlabankar í öðrum löndum og raunar ívið strangari, því að hann tók aðeins við skráðum bréfum að veði. Bandaríski seðlabankinn tók jafnvel um skeið við hlutabréfum (mestu áhættunni) og hinn evrópski við óskráðum bréfum. Því má ekki heldur gleyma, að ársreikningar bankanna voru áritaðir af virtum endurskoðunarfyrirtækjum, og matsfyrirtæki höfðu gefið þeim háar einkunnir. Hefði Seðlabankinn krafist traustari veða en evrópski seðlabankinn, þá hefðu fjármálamarkaðir umsvifalaust skilið það sem vantraust á bankana og þeir fallið samdægurs. Raunar virðist Øygard skilja þetta, því að hann skrifar (bls. 56): „Svipuð úlfakreppa sótti á stjórnvöld: átti maður að snarhemla þegar það eitt og sér gat valdið árekstrinum sem maður var að reyna að afstýra?“ Sá var kjarni málsins. Undir lok ársins 2007 stóðu bankarnir, stjórnvöld og seðlabanki frammi fyrir afarkostum: Þeir, sem bregðast við, eru glataðir; þeir, sem ekki bregðast við, eru glataðir. You are damned if you do; you are damned if you don’t.

Hið sama átti við um minnkun íslenska bankakerfisins. Með því hlýtur aðallega að vera átt við flutning höfuðstöðva bankanna til annarra landa eða sölu eigna í öðrum löndum. Þótt Øygard minnist hvergi á það, kemur fram í skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis, að þáverandi seðlabankastjórar lögðu til við bankana, að höfuðstöðvar Kaupþings yrðu færðar til útlanda, að Landsbankinn flytti Icesave-reikningana úr útbúum í dótturfélög og að Glitnir seldi hinn trausta banka sinn í Noregi. Við þetta hefði bankakerfið minnkað verulega. En þegar komið var fram á árið 2008, hefði líklega enginn erlendur seðlabanki viljað taka við Kaupþingi á sitt umsjónarsvæði, bresk stjórnvöld settu óaðgengileg skilyrði fyrir flutningi Icesave-reikninganna í dótturfélag, og ekki hefði fengist nógu hátt verð fyrir norska Glitni. Auk þess var Seðlabankinn ekki eftirlitsaðili bankanna, heldur Fjármálaeftirlitið. Þess vegna voru vinsamleg tilboð seðlabankastjóra Svíþjóðar og Bretlands, sem Øygard nefnir, til Seðlabankans um aðstoð við að minnka bankakerfið aðeins kurteisistal.

Hvers vegna var Íslandi úthýst?

Øygard bendir réttilega á, að íslensku bankarnir fóru mjög geyst, allt of geyst. Margvísleg falin kerfislæg áhætta stafaði af miklum innbyrðis tengslum eigenda þeirra og helstu skuldunauta og þá sérstaklega Baugsveldisins (bls. 73). Það voru líka reginmistök, þegar Kaupþing ætlaði í árslok 2007 að kaupa hollenska bankann NIBC (bls. 91). En Øygard hefði mátt nefna þá niðurstöðu þeirra Ásgeirs Jónssonar og Hersis Sigurgeirssonar í bók, sem hann studdist þó talsvert við, að líklega hefðu eignasöfn íslensku bankanna þriggja verið svipuð að gæðum og eignasöfn erlendra banka almennt. Í því sambandi er umhugsunarefni, að þeir bresku bankar í eigu Íslendinga, sem gerðir voru upp í eðlilegu ferli, en ekki á brunaútsölu, Heritable og KSF, reyndust eiga ríflega fyrir skuldum. Og þótt íslenska bankakerfið væri stórt í hlutfalli við landsframleiðslu, var það minna en bankakerfi Sviss (tíföld landsframleiðsla) og Skotlands (tólfföld landsframleiðsla). Á þeim ellefu árum, sem liðin eru frá bankahruninu, hefur líka komið í ljós, að margir erlendir bankar voru nærri því í fjármálakreppunni að falla, til dæmis UBS í Sviss og Danske Bank í Danmörku. Það, sem bjargaði þeim, var, að seðlabankar landa þeirra fengu lausafjárfyrirgreiðslu frá bandaríska seðlabankanum. Ein mikilvægasta spurningin um bankahrunið er því: Hvers vegna var Íslandi neitað um aðstoð, sem önnur lönd, þar á meðal Sviss og Svíþjóð, fengu?

Øygard bar þessa spurningu einmitt upp við Timothy Geithner, bankastjóra seðlabankans í New York (sem sá um samskipti við útlönd). Lítið er því miður á svörunum að græða (bls. 114–116). Geithner og aðrir bandarískir seðlabankamenn sögðu Øygard, að til þess að mynda traust hefði Ísland þurft miklu meiri aðstoð en farið var fram á, en Bandaríkin hefðu auk þess enga sérstaka hagsmuni af því að bjarga íslensku bönkunum, þar eð viðskipti þeirra í Bandaríkjunum hefðu verið lítil. Er þetta trúlegt? Ef gjaldeyrisskiptasamningur upp á 2–3 milljarða dala var of lítill, þá hefði verið hægðarleikur fyrir bandaríska seðlabankann að gera þess í stað samning upp á 10 milljarða dala. Norðurlöndin þrjú, sem Geithner gerði gjaldeyrisskiptasamninga við, voru ekki heldur kerfislega mikilvæg, eins og hann viðurkenndi sjálfur í viðtalinu við Øygard (bls. 115). Af hverju var Svíþjóð, sem aldrei hafði verið bandamaður Bandaríkjanna, hjálpað, en ekki Íslandi, sem hafði lagt land undir mikilvæga bandaríska herstöð í röska hálfa öld? Sú ákvörðun að taka ekkert tillit til stjórnmálasjónarmiða, heldur fela skrifstofufólki útreikninga, var sjálf í eðli sínu stjórnmálaleg. Á meðan Ísland hafði verulegt hernaðarlegt gildi fyrir Bandaríkin, hefðu þau áreiðanlega ekki úthýst því. En eftir að Kalda stríðinu lauk, töldu bandarísk stjórnvöld Ísland ekki lengur skipta máli.

Øygard ber saman Sviss og Ísland svofelldum orðum: „Svisslendingar voru þrjú hundruð ár að byggja upp bankageira sem nam áttfaldri vergri landsframleiðslu (VLF). Það tók Íslendinga fimm ár að nífalda VLF“ (bls. 50). Talan um hlutfallslega stærð íslenska bankakerfisins er að vísu ekki alveg rétt, eins og Sigríður Benediktsdóttir, Jón Daníelsson og Gylfi Zoëga hafa bent á. Nákvæmari tala er 7,4 sinnum verg landsframleiðsla. Og spyrja má, ef svissneskir bankar bjuggu að þrjú hundruð ára reynslu, af hverju þeir lentu þá í slíkum erfiðleikum, að bandaríski seðlabankinn varð að bjarga þeim.

Varnargarðurinn og Icesave-deilan

Sennilega varð það Íslendingum til góðs, að þeir neyddust til að bjarga sér sjálfir. Að ráði seðlabankastjóranna þriggja var varnargarðsleiðin (ring fencing) notuð. Hún fólst í því að reyna að bjarga ríkissjóði, sparifjáreigendum og greiðslumiðluninni, en láta aðra kröfuhafa bankanna og eigendur hlutabréfa í þeim sigla sinn sjó. Þegar Davíð Oddsson sótti ríkisstjórnarfund 30. september 2008, lagði hann til, að sú leið yrði farin, en ráðherrar Samfylkingarinnar tregðuðust við í viku, og varð loks að senda einkaþotu eftir sérfræðingum JP Morgan, sem tókst að sannfæra ráðherrana um þann kost, og voru þá neyðarlögin samþykkt 6. október. En Øygard virðist eitthvað hafa misskilið neyðarlögin, því að hann segir Breta hafa orðið reiða „vegna illrar meðferðar á breskum viðskiptavinum íslensku bankanna“. Síðan segir hann: „Þeir reyndu að bregðast skjótt við og stöðva færslur frá íslensku útibúunum í Bretlandi til Íslands, en þá skorti lagaheimildir til þess“ (bls. 138). Þetta er alrangt, eins og ég bendi á í skýrslu, sem Øygard vísar þó til í heimildaskrá (bls. 413). Breskir innstæðueigendur fengu sama forgang í bú Landsbankans og íslenskir. Og breska fjármálaeftirlitið hafði þegar 3. október komið í veg fyrir færslur frá útibúi Landsbankans í Bretlandi til Íslands með sérstakri tilskipun, sem bannaði allar slíkar færslur nema með skriflegu leyfi, og hafði bankinn, sem annaðist slíkar færslur, Barclays, verið látinn vita af tilskipuninni. Notkun hryðjuverkalaganna var því óþörf.

Þótt Øygard gleypi við skýringum bresku Verkamannaflokksstjórnarinnar á hörkunni við Íslendinga, var hún með ólíkindum. Kaupþing safnaði innlánum á sama hátt í Þýskalandi og Landsbankinn gerði í Bretlandi, um útibú, ekki dótturfélag. Hvers vegna beittu Þjóðverjar þá ekki sömu hörku og Bretar? Ég varpa fram þeirri tilgátu í skýrslu minni, að þeir Gordon Brown forsætisráðherra og Alistair Darling fjármálaráðherra, sem báðir voru frá Skotlandi, hafi ætlað sér að sýna Skotum, hversu varasamt sjálfstæði gæti orðið. Skotland var eitt helsta vígi Verkamannaflokksins, en skoskir þjóðernissinnar sóttu þar mjög að flokknum og töluðu um „velsældarbogann“ frá Írlandi um Ísland til Noregs. Darling sagði af lítt dulinni meinfýsi í endurminningum sínum, að nú væri hann orðinn „gjaldþrotabogi“. Og hann stjórnaði kosningabaráttu sambandssinna fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna 2014, þar sem eitt viðkvæðið var, að eins gæti farið fyrir Skotlandi og Íslandi, ef samstarfið við Englandsbanka væri rofið.

Þótt Øygard fjölyrði síðan í bók sinni um vinarþel Norðurlandaþjóða í garð Íslendinga, var framkoma þeirra einnig ámælisverð. Þær studdu Breta í Icesave-deilunni, þegar þeir beittu Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í því skyni að neyða Íslendinga til að viðurkenna skuld, sem þeir höfðu aldrei stofnað til. Ólíkt höfðust Pólverjar og Færeyingar að, sem veittu Íslendingum lán án nokkurra skilyrða og á hagstæðum kjörum. Og í Noregi hirtu kaupsýslumenn í nánu sambandi við stjórnmálamenn eigur íslensku bankanna á smánarverði, meðal annars vegna þess að norski seðlabankinn neitaði að veita dótturfélögum íslensku bankanna eðlilega lausafjárfyrirgreiðslu, þótt þau væru norsk félög, skráð í Noregi og greiddu þar skatta.

Missagnir

Øygard talaði við fjölda manns, þegar hann var að skrifa bók sína, þar á meðal nokkrar landskunnar rægitungur. Ýmsar missagnir kunna þess vegna að hafa slæðst inn í bók hans, þótt hér verði fátt eitt nefnt. Hann skrifar: „Lán frá Kaupþingi fjármagnaði 70 prósent af kaupverði Landsbankans“ (bls. 44). Hann á að vísu við Búnaðarbankann, sem síðar rann inn í Kaupþing, en það er ekki aðalatriðið. Lánið frá Búnaðarbankanum, sem Samson, kaupandi 45,8% hlutar í Landsbankanum, fékk í apríl 2003, var 35% kaupverðsins, og það var að fullu greitt þegar árið 2005. Að öðru leyti greiddi Samson fyrir bankann með eigin fé í tveimur greiðslum. Øygard segir, að einn bréfavöndull Landsbankans, Avens, sem lagður var inn fyrir evruláni frá seðlabanka Lúxemborgar, hafi verið „einn þriðji bankainnstæður og tveir þriðju verðbréf“ (bls. 274). Hér er eitthvað málum blandið. Bankainnstæður eru kröfur á banka, skuldir þeirra við innstæðueigendur, svo að þær hafa ekki verið veð. Veðin í Avens-vöndlinum voru að mestu leyti skuldabréf með ríkisábyrgð og að einhverju leyti bankabréf. Øygard segir, að kaup Mohammed bin Khalifa al-Thani á hlutabréfum í Kaupþingi rétt fyrir bankahrunið hafi verið „með öllu áhættulaus“ (bls. 80), því að Kaupþing hafi lánað honum fyrir viðskiptunum. En Al-Thani skrifaði undir sjálfskuldarábyrgð og gerði að lokum samkomulag við bú Kaupþings um að greiða því 3,5 milljarða króna.

Stundum verður frásögn Øygards ruglingsleg. Hann lýsir til dæmis viðskiptum Kaupþings og Deutsche Bank, sem virðast hafa átt að stuðla að lækkun skuldatryggingarálags, en segir um leið frá því, að Kaupþing hafi greitt Deutsche Bank 50 milljónir evra af neyðarláninu, sem það fékk frá Seðlabankanum 6. október. Þetta var þó alveg sitt hvað (bls. 94–95). Øygard fullyrðir ranglega, að Kaupþing og Landsbankinn hafi notað dótturfélög til að safna innlánum erlendis (bls. 137). Í Bretlandi notaði Landsbankinn til þess útbú, ekki dótturfélag, eins og raunar kemur skömmu síðar fram í textanum. Þetta var auðvitað aðalatriði í Icesave-deilunni. Øygard fer einnig rangt með nafn þess starfsmanns Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem sá um að hrinda áætlun sjóðsins í framkvæmd. Hann er Dani og heitir Poul Thomsen, ekki Thompson (bls. 165). Øygard segir margt um Bakkavararbræður. En hann virðist ekki hafa kynnt sér sögu þeirra nógu vel. Það var Exista, sem átti Bakkavör, en ekki öfugt (bls. 332). Og Bakkavör féll ekki, heldur lifir enn góðu lífi (bls. 333).

Endurreisnin

Øygard reynir að skrifa bók sína í aðgengilegum rabbstíl, en hann er ekki leikinn rithöfundur, svo að honum tekst það misjafnlega. Stundum er erfitt fyrir lesandann að halda þræði, til dæmis á bls. 373, þar sem eitthvað virðist vanta inn í frásögnina. Í lokin leitar Øygard skýringa á hinni skjótu endurreisn íslenska hagkerfisins. Nefnir hann aðallega þrennt, að reisa varnargarð, þegar lánardrottnar og skuldunautar reyna að flytja vanda sinn yfir á þjóðina, að gera allt í einu lagi (ef ég skil hann rétt, en skrif hans um það eru afar óskýr) og að stuðla að hagvexti og atvinnuþátttöku, en þar skari Íslendingar fram úr (bls. 397). Øygard hefur rétt fyrir sér um varnargarðinn, enda lagði Seðlabankinn áherslu á þá hugmynd, og eftir nokkrar tafir var hún framkvæmd góðu heilli. En tvennt annað réð áreiðanlega miklu um hina skjótu endurreisn. Annað var það úrslitaatriði, að íslenska hagkerfið hvíldi á traustum stoðum, ekki síst vegna hinna víðtæku umbóta í frjálsræðisátt árin 1991–2007. Hitt var, að ríkisstjórninni 2013–2016 tókst að ná hagstæðum samningum við kröfuhafa gömlu bankanna, svo að uppgjör við þá raskaði ekki jafnvægi í þjóðarbúskapnum.

(Ritdómur í Morgunblaðinu 30. nóvember 2019.)

Flokkar: Óflokkað

Laugardagur 30.11.2019 - 10:50 - Rita ummæli

Frá Poitiers

Dagana 14.–15. nóvember 2019 sat ég ráðstefnu í Poitiers í Frakklandi um Jan Valtin, öðru nafni Richard Krebs. Fáir kannast nú eflaust við þessi nöfn, en sjálfsævisaga Valtins, Úr álögum (Out of the Night), var metsölubók í Bandaríkjunum árið 1941 og olli áköfum deilum, því að þar sagði höfundur frá erindrekstri sínum fyrir alþjóðahreyfingu kommúnista. Fyrri hluti bókar hans kom út á íslensku sama ár. Ég ritstýrði endurprentun bókarinnar árið 2015 og samdi formála og skýringar, og var mér þess vegna boðið að halda erindi á ráðstefnunni.

Krebs fæddist árið 1905, gerðist sjómaður og kommúnisti kornungur og tók þátt í byltingartilraun í Þýskalandi árið 1923. Hann varð síðan flugumaður kommúnista á meðal sjómanna, fór víða og rataði í ýmis ævintýri, en lenti í fangelsi í Bandaríkjunum 1926 fyrir tilraun til manndráps og sat þar í þrjú ár. Síðan tók hann upp þráðinn í sjómannahreyfingu Evrópu, en eftir valdatöku Hitlers 1933 handtóku nasistar hann og pynduðu. Kommúnistar skipuðu honum að gerast gagnnjósnari innan Gestapo, og létu nasistar hann lausan árið 1937. Hélt hann til Danmerkur, en þangað hafði njósna- og undirróðursnet kommúnistahreyfingarinnar í Vestur-Evrópu verið flutt. En þegar honum var skipað að fara til Moskvu í miðjum hreinsunum Stalíns, ákvað hann að forða sér vestur um haf. Þar kynntist hann blaðamanninum Isaac Don Levine, sem sá strax efnivið í góða sögu og aðstoðaði hann við að koma út sjálfsævisögunni. Krebs lést árið 1950, aðeins hálffimmtugur að aldri.

Í erindi mínu sagði ég frá viðtökum bókar Valtins á Íslandi, en íslenskir kommúnistar deildu mjög á höfundinn, og háðu þeir Halldór Kiljan Laxness og Benjamín Eiríksson harða ritdeilu um hann og verk hans (þótt Laxness virtist ekki hafa lesið bókina). Sérstaka athygli vakti sú uppljóstrun Valtins, að skipverjar á skipum Eimskipafélagsins hefðu flutt leyniskjöl milli landa fyrir kommúnistahreyfinguna. Treysti útgefandinn, Menningar- og fræðslusamband alþýðu, sér ekki til að gefa út seinni hlutann, þótt fyrri hlutinn hefði selst í röskum fjögur þúsund eintökum, og kom hann loks út á vegum „Nokkurra félaga“ árið 1944. Þótt eitthvað sé um ýkjur og ónákvæmni í bókinni, er hún sannkallaður aldarspegill og afar fjörlega skrifuð. Benti ég á, að Þór Whitehead prófessor hefði staðfest ýmsar fullyrðingar Valtins í ritum sínum um kommúnistahreyfinguna, þar á meðal um íslensku sjómennina.

(Fróðleiksmoli í Morgunblaðinu 30. nóvember 2019.)

Flokkar: Óflokkað

Laugardagur 23.11.2019 - 07:05 - Rita ummæli

Frá Vínarborg

Dagana 13.–14. nóvember 2019 sat ég ráðstefnu í Vínarborg um austurrísku hagfræðihefðina, sem Carl Menger var upphafsmaður að, en innan hennar störfuðu einnig Eugen von Böhm-Bawerk, einn skarpskyggnasti gagnrýnandi marxismans, Ludwig von Mises og Friedrich A. Hayek. Ég var beðinn um að flytja erindi á ráðstefnunni, og skoðaði ég hugmyndatengsl Mengers og Hayeks. Menger velti því fyrir sér, hvernig ýmsar hagkvæmar og heilladrjúgar venjur og stofnanir hefðu getað orðið til án þess að vera ætlunarverk eins né neins. Nefndi hann í því sambandi peninga, venjurétt, markaði og ríkið. Hayek gerði síðan hugtakið sjálfsprottið skipulag að þungamiðju í kenningu sinni: Margt getur skapast án þess að vera skapað; regla getur komist á, án þess að nokkur hafi komið henni á; skipulag krefst ekki alltaf skipuleggjanda.

Þeir Menger og Hayek drógu báðir þá ályktun, að sósíalismi hvíldi á hugsunarvillu. Sósíalistar skildu ekki hugtakið sjálfsprottið skipulag. Þeir teldu, að allt hlyti að vera ætlunarverk einhvers, ekki afleiðing flókinnar þróunar, víxlverkunar vitunda. Þess vegna vildu sósíalistar endurskapa skipulagið, þótt það hefði að vísu endað með ósköpum í Þýskalandi Hitlers, Rússlandi Stalíns og Kína Maós. Þjóðernissósíalistar kenndu gyðingum um böl heimsins, en aðrir sósíalistar auðvaldinu. Angi af þessari hugsun er að líta á tekjudreifingu í frjálsu hagkerfi sem ætlunarverk í stað þess að átta sig á því, að hún er niðurstaða úr óteljandi ákvörðunum einstaklinga.

Þeir Menger og Hayek voru líka sammála um, að einstaklingsbundinni skynsemi væru takmörk sett. Aðalatriðið væri ekki að reyna að stýra þróuninni, heldur að ryðja úr vegi hindrunum fyrir henni, svo að hún gæti orðið frjáls. Þeir voru þess vegna í senn íhaldssamir og frjálslyndir. Íhaldssemi þeirra birtist í virðingu fyrir arfhelgum siðum og venjum, sem auðvelduðu gagnkvæma aðlögun einstaklinga. Frjálslyndi þeirra kom hins vegar fram í stuðningi þeirra við virka samkeppni á markaði, sem miðlaði þekkingu og aflaði nýrrar.

(Fróðleiksmoli í Morgunblaðinu 23. nóvember 2019.)

Flokkar: Óflokkað

Miðvikudagur 20.11.2019 - 14:26 - Rita ummæli

Svör mín við þvargi Viktors Orra Valgarðssonar

Viktor Orri Valgarðsson stjórnmálafræðingur skrifaði á Facebook frá Bretlandi:

Today in Iceland, several conservative commentators are making the case that bribery and tax evasion is not too serious, just a natural consequence of government being corrupt and hard-working rich people wanting to increase their profits, and that government ministers being in close relationships with those people is not problematic.

Ég svaraði:

This is an extraordinary distortion of what I have said. I have never said that bribery and tax evasion are not serious. But bribery is basically and chiefly a problem of the country whose officials demand bribery; and it could be greatly reduced by removing the incentive for bribing which is the power to determine who is to receive from government hands valuable goods. (If Namibia had had the Icelandic quota system where the quotas are held by fishing firms and freely transferred between them, then there would have been no bribery possible.) Tax evasion can also be reduced by tax cuts and greater transparency. In fact, Iceland is a country remarkably free of corruption, not least thanks to the liberalisation of the economy which took place in 1991–2004 when the opportunities for political favouritism were greatly reduced, as a result of the transfer of power and resources from government to individuals.

Viktor Orri svaraði:

You said that the critique of those who paid the bribes were „disgusting“, that the CEO responsible was a great guy and that the problem was government corruption abroad; not him abusing that corruption. Thereby, you were making the case that paying the bribes was not serious; only the fact that it was possible. Unfortunately, you are not the only one making this case; two conservative MPs, including our finance minister, have presented the matter as a problem of government corruption in Namibia, without mentioning the powerful Icelandic businessmen who actually paid those bribes. And some of your right-wing cheerleaders have made the same case online.
Ég svaraði:
I said that the campaign of hatred and abuse against Thorsteinn Mar Baldvinsson was disgusting; that is not the same as a ‘critique’. I also said that it was non-controversial in Iceland that Thorsteinn Mar (who may or may not be responsible for whatever will be found) was a hard-working and creative person. You continue distorting my words. This is totally unacceptible. If you want to improve the world, you should get busy in your own little corner of it.

Viktor Orri svaraði:

„In fact, Iceland is a country remarkably free of corruption“ Lol. Ever heard of the financial crash, the Panama Papers, the leak of sensitive personal information from a minister’s department to damage an asylum seeker and the minister’s attempt to obstruct investigation into that, yourself getting paid a lot of money by your friends in the government to try to whitewash their responsibility for the crash…? Of course, if the government just gives monopolies of the fishing resources to their friends at the outset, the latter don’t actually have to bribe them for that access while they keep that monopoly. They just have to keep paying conservative politicians and media to protect that monopoly. — You came to his defence and said it was uncontroversial that he had run his company well, and when pressed on your defending bribery you asked if Icelanders bribing foreign officials in the past had been wrong? Saying that you are thereby making the case that bribery is not too serious is no distortion at all, and you had every opportunity to correct that implication. Sadly, though, I was only partly referring to your comments in the original post here.
Ég svaraði:
This description of the system in the fisheries is totally wrong, as you well know. The quotas were initially allocated on the basis of catch history (called grandfathering), and this was of course the only way to allocate them without disrupting the industry greatly. This was done in the pelagic fisheries in 1975–9, and in the demersal fisheries in 1983–4, with the system made comprehensive in 1990–1. In other words, the quotas were initially allocated more than thirty years ago. Since then they have been transferred freely, just like other scarce goods, and the system has turned out to be sustainable and profitable. So what is the problem?
Enn svaraði ég:
About the Panama Papers: I could not see anything morally wrong or illegal in what the then-Prime Minister did, as I argue here: https://rafhladan.is/…/caymanianfinancialreview…
Enn svaraði ég:
And the financial crisis? The Special Investigation Commission, after extensive investigation and unhindered access to all the relevant documents, did only find two things wrong with the Central Bank: that when it decided to refuse liquidity facilitation to Landsbanki in August 2008, it should have demanded more paperwork (which legally it could not, actually); and that when it decided to refuse an emergency loan to Glitnir in September 2008, offering instead to buy 75% of the bank, it should also have made a thorough investigation of the value of the assets (it had 24 hours to do this!). This was like mountains in labour with a ridiculous little mouse being born. This was all. — Basically in the financial crisis the authorities were in a Catch-22 situation. You are damned if you do, you are damned if you don’t, as I explain in my report to the Ministry of Finance: https://www.stjornarradid.is/lisalib/getfile.aspx… — And about this last episode, I say with Lord Macaulay: We know no spectacle so ridiculous as the British public in one of its periodical fits of morality.
Viktor Orri svaraði:
The essence of having a fishing quota system with some transferable quotas is fine, giving those away to the government’s friends (who were the biggest catchers of the time) on a silver platter is the issue. They could have been auctioned, meaning that the most efficient users would have paid a market-determined price; no more than what they believed would ensure them normal investment from that access. We’ve been over your narrow mischaracterisations of the SIR’s coverage of your friend’s responsibility many times before, the extent of corruption revealed there (and with the crash itself) across Icelandic business and politics was nauseating. Of course you don’t see anything wrong with the prime minister of the country keeping his wealth in a tax haven abroad, lying about it to the public and not reporting it to parliament. And of course you think all of this is just a „periodical fit of morality“. And of course you avoid talking about the bribes of the person you stepped forward to defend. All of this is endemic of the effort of yourself and many others to gradually shift political norms towards allowing you and your elite circle to manipulate the political and economic system as you see fit.
Enn svaraði ég:
You continue with your amazing (and some would say immoral) mischaracterisations of my case for grandfathering in the fisheries and my interpretation of the banking crisis. When the fishing grounds were closed off, there was a choice between giving quotas to fishing firms on the basis of catch history (and then to allow free transfers) or auctioning the quotas. My point was, and is, that only the former method of closing off the fishing grounds was Pareto-optimal, i.e. leaving nobody worse off. In this way those who eventually sold their quotas and left the fishery were better off; those who retained their quotas and perhaps bought additional ones were also better off; the government was better off with a more profitable fishing sector; and the public was better off with more available money for either consumption or investment. But if we had auctioned off the quotas, those who were able to buy them would have been neither worse nor better off: they would have paid to government what they previously were wasting in excessive harvesting costs. Those who were not able to buy quotas would however have been vastly worse off, seeing their life’s work destroyed, seeing their fishing capital and human capital becoming worthless in one day. Government would have been better off in the short term, with the proceeds from the auction. The public in my opinion would have become worse off in the long term by the elimination of a class of independent owners in the fisheries and by the increased power of government, but I admit this is a value judgement. I try to explain all of this as clearly as possible here: https://books.google.is/books?id=j-p8CwAAQBAJ
Ég bætti við:
And as to the financial crisis, basically the Icelandic banks were no worse or no better than banks elsewhere in terms of their assets (which is a conclusion in a book by Asgeir Jonsson and Hersir Sigurgeirsson as well). They were certainly not guilty of money laundering or LIBOR manipulation as many other banks in Europe. Indeed, those two which received orderly resolution turned out to be solvent, namely Heritable Bank and KSF in England. Why did the Icelandic banks then fall? The main reason is that they did not receive any liquidity support. The Icelandic central bank and government were not able to provide it, and others were unwilling to provide it. The US Fed gave liquidity support in the form of dollar swap deals to many central banks, including all three Scandinavian banks. Why did they need such dollar swap deals if they were in much better shape than the Icelandic central bank? It has come out that RBS in Scotland, UBS in Switzerland and Danske Bank in Denmark would all have fallen if they had not received liquidity support through the Fed system. Thus, the most imporant difference between the Icelandic banks and other European banks was simply that the Icelandic banks were not rescued like the others. Not only was that the case, but also the British government closed the subsidiary KSF of Kaupthing, thus felling Kaupthing. And more than that: the British government invoked an Anti-Terrorist Act against Iceland! In my report for the government of Iceland I show that this was totally unnecessary on the government’s own premises which was to avert any illegal transfers, because already some days before the Financial Services Authority had issued an Order to Landsbanki stopping the possibility of any such transfers.
Ég bætti enn við:
You also ignore the explanation I offered in my report for the surprising behaviour of the British Labour government which invoked the Anti-Terrorist Act against Iceland, a country which does not even have an army. There was the same situation in Germany and Sweden, deposit collection through branches, not subsidiaries. Why did the German and Swedish governments not behave as brutally as the British government? The answer is that Labour wanted to knock down the argument by its chief rival in Scotland, that there was an Arch of Prosperity extending from Ireland through Iceland to Norway. Indeed, with great satisfaction the two Scottish Labour politicians Alistair Darling and Gordon Brown said that now this had become an Arch of Insolvency!You also ignore what is well documented in my report that the governors of the central bank (all three of them) repeatedly warned against the expansion of the banks. First, they did so in a meeting with Halldor Asgrimsson and Geir H. Haarde in late 2005, and then again in a meeting with Geir H. Haarde, Thorgerdur Katrin Gunnarsdottir and others in late 2007, and then repeatedly in 2008. But they were always met with the accounts of the banks audited by international accountant companies and by repeated assertions of the banks that everything was all right. Moreover, the social democrats were very close to the bankers (especially to Jon Asgeir Johannesson, the chief debtor of all three banks and the chief owner of one of them) and there was no political will to reduce the size of the banking sector. The governors of the central bank suggested that 1) Kaupthing would move its headquarters abroad, 2) Landsbanki would move Icesave accounts from a branch to a subsidiary, 3) Glitnir would sell its strong and robust Norwegian bank. Their ideas were not taken up and they did not have the authority, against audited accounts of the banks or agains the regulator, the Financial Supervisory Agency (headed by a social democrat and former minister), to bring about these changes. I am not sure it would have sufficed, anyway.
Ég sagði síðan:
You have no interest in understanding what happened, content with making cheap shots at people whom you regard as belonging to the elite. I am pretty sure that if you had been in charge during the bank crisis, you would have suffered a nervous breakdown. It takes experience and guts, and not the rarified and protected glasshouse existence of university students, to sail through rough waters.
Viktor Orri hélt auðvitað þvarginu áfram um stund, en ekkert nýtt kom fram í því. Og dæmi síðan hver fyrir sig.

Flokkar: Óflokkað

Laugardagur 16.11.2019 - 07:22 - Rita ummæli

Frá Kænugarði

Dagana 7.–10. nóvember 2019 sat ég ráðstefnu evrópskra íhaldsmanna og umbótasinna, sem haldin var í Kænugarði í Úkraínu og helguð sambandi Úkraínu við önnur Evrópulönd. Ég var beðinn um að segja nokkur orð á ráðstefnunni, og benti ég fyrst á, að Ísland og Úkraína væru mjög ólík lönd, en bæði þó á útjaðri Evrópu. Ég kvað eðlilegt, að Úkraínumenn hefðu viljað stofnað eigið ríki. Þeir væru sérstök þjóð, þótt þeim hefði löngum verið stjórnað frá Moskvu. Norðmenn hefðu skilið við Svía 1905 og Íslendingar við Dani 1918 af sömu ástæðu.

Í ræðu minni rakti ég, hvernig stækkun markaða með auknum alþjóðaviðskiptum auðveldaði smækkun ríkja: Litlar þjóðir með opin hagkerfi gætu notið góðs af hinni alþjóðlegu verkaskiptingu á heimsmarkaðnum. Því stærri sem markaðurinn væri, því minni gætu ríkin orðin, enda hefði ríkjum heims snarfjölgað á seinna helmingi tuttugustu aldar.

Nú er Úkraína auðvitað engin smásmíði. En landið er samt tiltölulega lítið í samanburði við Rússland, sem nýlega hefur lagt undir sig vænan hluta landsins með hervaldi. Vandi tiltölulega lítilla ríkja með stóra og ásælna granna væri takmarkaður hernaðarmáttur. Að sumu leyti mætti leysa slíkan vanda með bandalögum eins og gert hefði verið með Atlantshafsbandalaginu. En sú lausn væri ekki alltaf í boði, og til væri önnur: að reyna að breyta Rússlandi innan frá. Með því væri ekki átt við, að landinu væri brugguð einhver launráð, heldur að Úkraína veitti með öflugu atvinnulífi og örum framförum svo gott fordæmi, að Rússar tækju upp betri siði. Þjóðirnar eru náskyldar og ættu að vera vinir.

Það fór til dæmis ekki fram hjá kínverskum kommúnistum, hversu örar framfarir urðu eftir miðja tuttugustu öld í öðrum kínverskum hagkerfum, í Hong Kong og á Singapúr og Taívan. Danir og Svíar hefðu á liðnum öldum barist hvorir við aðra, en nú væri stríð milli þessara norræna þjóða allt að því óhugsandi. Vonandi rynni slíkur dagur upp í samskiptum Úkraínumanna og Rússa.

(Fróðleiksmoli í Morgunblaðinu 16. nóvember 2019.)

Flokkar: Óflokkað

Laugardagur 9.11.2019 - 17:13 - Rita ummæli

Við múrinn

Berlínarmúrinn féll fyrir réttum þrjátíu árum, en sigur Vesturveldanna í Kalda stríðinu var ekki síst að þakka festu, framsýni og hyggindum þeirra Ronalds Reagans og Margrétar Thatchers. Þó var sagt fyrir um þessi endalok löngu áður í bók, sem kom út í Jena í Þýskalandi 1922, Die Gemeinwirtschaft eftir Ludwig von Mises, en þar rökstuddi hann, að kommúnismi gengi ekki upp. Þess vegna yrðu kommúnistar að grípa til kúgunar.

Kúgunin fór þó alveg fram hjá átta manna sendinefnd frá Íslandi á svokölluðu heimsmóti æskunnar í Austur-Berlín í júlílok 1973. Formaður nefndarinnar var Þorsteinn Vilhjálmsson eðlisfræðingur, og í skýrslu hennar var æskulýðssamtökum kommúnista þakkaðar „frábærar móttökur og vel skipulagt mót“. Enn sagði í skýrslu þeirra Þorsteins: „Þjóðverjarnir, sem við hittum, voru yfirleitt tiltakanlega opnir, óþvingaðir og hrokalausir.“

Auðvitað voru öll slík samtöl þaulskipulögð og undir ströngu eftirliti. En á sama tíma voru fimm ungir lýðræðissinnar staddir í Vestur-Berlín. Einn þeirra var Davíð Oddsson laganemi. Eftir að hann las skýrslu þeirra Þorsteins, skrifaði hann í Morgunblaðið, að hann hefði allt aðra sögu að segja úr stuttri heimsókn til Austur-Berlínar. Þetta væri lögregluríki, umkringt gaddavírsgirðingu og múr.

Tveir ungir Íslendingar við múrinn: annar klappaði svo kröftuglega uppi í salnum fyrir gestgjöfum sínum, að kvalastunurnar niðri í kjöllurum leynilögreglunnar drukknuðu í hávaða; hinn lagði við hlustir og heyrði hjartsláttinn í fangaklefunum.

(Fróðleiksmoli í Morgunblaðinu 9. nóvember 2019.)

Flokkar: Óflokkað

Höfundur

Hannes Hólmsteinn Gissurarson er prófessor í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands og hefur verið gistifræðimaður við fjölmarga erlenda háskóla, þar á meðal Stanford-háskóla og UCLA. Hann fæddist 1953, lauk doktorsprófi í stjórnmálafræði frá Oxford-háskóla 1985 og er höfundur fjölmargra bóka um stjórnmál, sögu og heimspeki á íslensku, ensku og sænsku.


Nýjustu bækur hans eru Íslenskir kommúnistar 1918–1998, 624 bls. myndskreytt ágrip af sögu íslensku kommúnista- og sósíalistahreyfingarinnar allt til endaloka Alþýðubandalagsins, sem Almenna bókafélagið gaf út 2011, og The Icelandic Fisheries: Sustainable and Profitable, sem Háskólaútgáfan gaf út 2015. Hann hefur síðan gefið út átta bókarlangar skýrslur á ensku. Sjö eru fyrir hugveituna New Direction í Brüssel: The Nordic Models og In Defence of Small States (2016); Lessons for Europe from the 2008 Icelandic Bank Collapse, Green Capitalism: How to Protect the Environment by Defining Property Rights og Voices of the Victims: Towards a Historiography of Anti-Communist Literature (2017); Why Conservatives Should Support the Free Market og Spending Other People’s Money: A Critique of Rawls, Piketty and Other Redistributionists (2018). Ein er fyrir fjármálaráðuneytið, Foreign Factors in the 2008 Bank Collapse (2018). Hann er ritstjóri Safns til sögu kommúnismans, ritraðar Almenna bókafélagsins um alræðisstefnu, en nýjasta bókin í þeirri ritröð er Til varnar vestrænni menningu: Ræður sex rithöfunda 1950–1958. Árin 2017 og 2018 birtust eftir hann þrjár ritgerðir á ensku um frjálshyggju á Íslandi, Liberalism in Iceland in the Nineteenth and Twentieth Centuries, Anti-Liberal Narratives about Iceland 1991–2017 og Icelandic Liberalism and Its Critics: A Rejoinder to Stefan Olafsson.  

RSS straumur: RSS straumur

Nýlegar athugasemdir