Jarðskjálftariða hefur verið tíð í umræðunni tengt jarðskjálftahrinunni sl. vikur á Reykjanesi. Sumir lærðir og best eiga að þekkja tala jafnvel um lífeðlisfræðilega eðlilega skýringu á fyrirbærinu. Í svörun stjórnstöðvar jafnvægis líkamans, í bogagöngum og litla heila, undir yfirborði höfuðkúpunnar. Kvíði auki síðan á upplifunina. Ég myndi vilja leita annarra skýringa tengt riðutilfinningu sem ég verð áskynja hjá skjólstæðingum í mínum daglegum störfum sem læknir og þarf jafnvel oft á dag að útskýra.

Sjúklingar lýsa oft þessum einkennum, svipuðum og sjóriðutilfinningu og hafa haft af þeim áhyggjur. Oftast er tilfinningin vægari en eiginleg sjóriða en þurfa samt að passa aðeins upp á jafnvægið og vanda sig jafnvel í göngu og að reka sig ekki í t.d. dyrastaf. Stundum fylgir væg ógleðistilfinning.

En hvað veldur þá þessum algenga “svima” og hverjar gætu verið eðlilegar útskýringar á fyrirbærinu?

Sjóriða á sér orsakir í hringhreyfingum vökva í bogagöngum innri eyrnanna þegar við erum til sjós og fylgjum öldum og veltingi skips. Ekki hins vegar öllu jafna með jarðskorpuhreyfingum og kvikunni þar undir, þótt vissulega geti mikill titringur og stórir skjálftar ruglað aðeins bogagöngin, svo þau skynji eins og við á sjó værum.

Stöðuskynið byggist nefnilega mest á hreyfingu sem bogagöngin skynja ekki og sjálflærðu stöðuskyni með hjálpar sjón, álagi á hinu ýmsu líkamsparta ganglima og sérstklega höfuðsins frá barns aldri. Gönguþroski barna ber þessu best vitni. Vegna þrýstings á iljarna m.a. og tryggja okkur þannig sæmilega göngugetu jafnvel í algjöru myrkri og engrar sjónar nýtur við. Eins skynjum við stöðu höfuðsins alltaf nákvæmlega í myrkri og með sjálflærðu skyni á vöðvaspennu og festingum í hnakkanum.

Mjög algeng einkenni slæmrar vöðvabólgu og í eftirköstum tognunar á hálsi og í herðum, er spenna á festingunum, upp við beinhimnu höfuðkúpunnar í hnakka. Aukin vöðvaspenna vegna aukins álags og streitu, getur síðan valdið spennuhöfuðverk og sem er algengasta orsök allra höfuðverkja við og sem stundum talið vera jafnvel mígreni. Höfuðverkur sem aðeins er í eðli sínu saklaus leiðsluverkur tengt festubólgum. Aðrar ástæður á upptökum spennuhöfuðverkja geta verið spenna og verkir í kjálkum og augnvöðvum af sömu ástæðu.

Til viðbótar spennuhöfuðverks og sem jafnvel er ekki alltaf til staðar, getur aukin spenna á þessari sjálflærðu þrýstiskynjun stöðuskyns höfuðs, valdið riðutilfinningu. Skynjun á breyttri stöðu eða hreyfingu, sem í raun ekki er og jafnóðum er leiðrétt í stjórnstöð alls jafnvægis, í litla heilanum. Væga sjóriðutilfinningu þannig eða sem sumir kalla í dag „jarðskjálftariðu“.  Þannig geta mjög margir og tíðir jarðskjálftar sem engum er sama um og sem valda flestum okkar óhug, valdið andlegri spennu og aukið á truflun jafnvægisskynjunar sem er fölsk í eðli sínu. Truflun sem er því meiri sem raunveruleiki jarðhræringa og óttinn er meiri.

Í stuttu máli má þannig seigja að almenn útskýring á jarðskjálftariðu sem sögð er oft viðvarandi, jafnvel dögum saman, tengist ekki í raun kröftum jarðskjálfta og titrings í jarðskorpunni, heldur mikið frekar ástands í höfuðbeinaskorpunni sjálfri. Mælingar jarðvísindamanna á jarðskjálftahrinum á Reykjanesi nú og að lokum í stjórnstöð almannavarna þannig algjörlega óskyld mælingum í stjórnstöð litlaheilans okkar, í innviðum höfuðkúpunnar. Sálarangistin er skyn, tengt tilfinningum og upplifun. Óskyld kerfi en sem hvortveggja tengist ótta og hugsanlega ógnvænlegum fyrirboðum. Náttúrulegum skýringum í spennu jarðskorpunnar og síðan hjá manneskjunni sjálfri.