Figure 18: Spatial distribution of PFAS residues (ng/L median concentrations) in seawater from Nordic countries.

Rétt er að halda áfram umræðunni um perflúor-iðnaðarsamböndin og rannsóknina í JAMA í síðustu viku sem sýndi sterka fylgni á milli hárra gilda á svokölluðum PFC (perfluorinated compounds og sem líka kallast perfluorinated alkylated substances (PFAS)) í blóði verðandi færeyskra mæðra, og ónæmisbælingar hjá börnum þeirra síðar (5 og 7 ára) og sem héldu ekki mótefnamyndun gegn stífkrampa og barnaveiki þrátt fyrir endurteknar bólusetningar á fyrsta ári eins og lög gera ráð fyrir. Þar sem nú er mælt með endurbólusetningu hjá hátt í 10% barnanna og sem sýnir vel klínískan og lýðheilsulegan alvarleika málsins.

Um er að ræða fjölkeðja kolefnasameindir sem eru með flúorsameind bundna á flestum endum og sem gefur kolefnakeðjunni þann hæfileika að geta jafnt bundist fast á yfirborð náttúrulegra efna, jafnframt að fæla frá sér vatn og fitu. Efni sem aðeins eru tilkomin með iðnaðarframleiðslu til að nýta þennan hæfileika, aðallega fyrir matvælaiðnaðinn og til vatnsvarnar m.a. á skjólklæðnaði. Hins vegar eru efnin afskaplega sterk og brotna mjög seint niður í náttúrunni. Þau safnast hins vegar þar fyrir, mest í fiski og hvölum sem eru efstir í fæðukeðjunni, næstir á undan okkur mönnunum.

Samkvæmt ábendingu frá Umhverfisstofnun í gær eru PFC efnin frá áliðnaðinum ekki þau sömu og hér eru til umræðu, en sem fyrir misskilning tengdist umræðunni. PFC efnin frá áliðnaðinum (stutt flúorkolefni) valda engu að síður mikilli mengun sem mælist í gróðurhúsaáhrifum, margfalt á við útblástur alls bílaflotans okkar og fjallað var um í greininni á Vísindavefnum sem vitnað var í, en sem er samt allt önnur umræða.

Í gær fékk ég líka senda samnorræna skýrslu frá Umhverfisstofnun um mælingar á PFC efnum á Norðurlöndunum árið 2004 (Perfluorinated alkylated substances (PFAS) in the Nordic environment), og kann ég stofnuninni bestu þakkir fyrir. Myndin hér að ofan er úr þeirri skýrslu og sýnir magn hina ýmsu PFC efna í sjó sem ber að varast, en mælingar fóru fram víðar. Brýn þörf er á að endurtaka mælingarnar nú aftur, tæplega 10 árum síðar.

Rannsókn frá Færeyjum 2008 sem greint hefur verið frá í fyrri bloggum er hins vegar mjög áhugaverð. Hún skýrir vel uppsöfnun PFC efna hjá grindhvölum sem eru efstir í fæðupýramídanum enda rádýr og hræætur og síðar hjá mönnum sem borða mikinn grindhval. Nýja JAMA greinin sýnir svo sterka fylgni þessara háu gilda PFC í blóði verðandi mæðra við ónæmisbælingu barna þeirra síðar. Sennilga með próteinbindingu í frumum sem tilheyra ónæmiskerfinu. Það sem þarf að skoða betur eru önnur hugsanleg áhrif á ónæmiskerfi fósturs og síðar barns. Áhrifa þegar ónæmiskerfið verður til og er að þroskast, en helmingunartími þessara efna eru mörg ár. Auk þess sem fóstur eru e.t.v. líklegri en eldri mannverur að taka PFC efnin upp í nýju vefina sína. Þetta getur að hluta skýrt afgerandi og varanleg áhrif á börn samkvæmt niðurstöðum JAMA rannsóknarinnar.

Vitað að við erum líka mjög útsett fyrir allskonar PFC efni í matvörum sem mengaðar eru af pakkningum sem þaktar eru þessum efnum í ákveðnum tilgangi. Þegar hafa verið nefnd þekkt dæmi sem eru pokar utan um örbylgjupopp sem og teflonhúðaðar stálpönnur þar sem þessi efni geta losnað úr læðingi við steikingu og farið að einhverju leiti í matinn okkar. Vörurnar eru miklu fleiri og eldhúsáhöldin líka.

Full ástæða er að vera vel meðvitaður um hugsanlega hættu af PFC mengun, af völdum daglegra neysluvenja okkar. Ekki síst hjá verðandi mæðrum og meðal ungbarna. Eitthvað sem við getum sjálf ráðið einhverju um. Megin tilgangur rannsóknarinnar í JAMA var einmitt að benda á þessa hættu og vekja umræðu. Allra síst ættu verðandi mæður að borða hvalkjöt á meðgöngunni (sérstaklega grindhvali sem eru dýra- og hræætur) og mikið feitan fisk eins og vitneskjan er um þessi mál í dag. Vonandi fylgja nú fleiri rannsóknir á eftir til að sanna betur hugsanleg tengsl PFC og ýmissa þrávirka lífrænna efna sem safnast geta fyrir í náttúrunni, oft mest efst í fæðukeðjunni og valdið geta heilsuskaða.

Í bítið 3.2.2012- Hvað er PFC og af hverju ber að varast það?

Viðtal við Harald Briem, sóttvarnarlækni í Morgunútvarpi Rásar2, 13.2.2012

Landinn. Fréttamaður Leifur Hauksson, Umfjöllun um PFC 12.02.2012

Fátt hefur komið mér meira á óvart og áhugaleysi fjölmiðla hér á landi af fréttum af tengslum ónæmisskerðingar barna við háum gildum á flúorköfnunarefnum í blóði, svokölluðum PFC (perfluorinated compounds). Hjá allt að 40% verðandi mæðrum og nýfæddum börnum í Færeyjum upp úr síðusu aldarmótum eins og ný rannsókn sýnir og kynnt var í vísindatímariti amerísku læknasamtakanna, JAMA í síðust viku. Hvorki stafur né krókur þótt heimspressan hafi logað. Það skyldi þó aldrei eiga sér sínar séríslensku skýringar eins og svo margt annað, þar sem fjármagnið og pólitísk völd ráða mestu og mikið er í húfi?

Jafnvel RÚV, fjölmiðill allra landsmanna er þögull eins og gröfin. Svo ekki sé talað um gamla moggann sem muna má sinn fifil fegri, m.a. þegar hann birti fréttir af forkönnun þessarar rannsóknar í júlí 2008 sem sýndi hátt magn PFC meðal eyjaskeggja í Færeyjum sem neyttu grindhvalkjöts og vakti heimsathygli. Í kjöti og fiski, á lági og legi, á eyju þar sem PFC safnast mest saman hjá þeim sem eru efstir í fæðukeðjunni. Hugsanlega meira en hjá iðnaðarþjóðum sem eru ótengdari náttúrunni. Allt fjölmiðlar sem nú sofa á verðinum.

Jafnvel þótt áhrifin væru ekki nema brotabrot af því sem rannsóknin sýnir, er um stórfrétt að ræða og jafnvel þótt ein rannsókn, hversu sannfærandi hún er, sanni auðvitað ekkert í sjálfu sér. Rannsókninni hef ég reynt að gert aðeins skil í síðustu tveimur bloggum, enda tel ég mikilvægt að fá umræðu um málið og brugðist verði við niðurstöðunum strax með ábyrgum hætti. Sjaldan hefur mér reyndar brugðið jafn mikið sjálfum á árinu og þegar ég heyrði af niðurstöðum þessarar rannsóknarinnar. Á ári sem þótt ekki sé gamalt, hefur borið með sér ótrúlegar margar fréttir um allskonar mengun og spillingu í heilbrigðismálum frá árunum á undan.

Ýmislegt er hins vegar mikilvægt að árétta strax betur að mínu mati til að almenningur skilji alvöru málsins í PFC málinu. Ekkert síður stjórnvöld vegna sérstöðu Íslands og nálægðar við Færeyjar, og láti kanna málin hér betur. Ekki síst vegna álveranna sem við ráðum yfir fram yfir Færeyinga og menga margfalt meira en nokkuð annað mannanna verk hér á landi, margfalt meira en allur bílaflotinn og tengist gróðurhúsalofttegundum. Eins þess sem við ráðum ekki yfir og tengist eldfjöllunum okkar og flúormengun sem getur orðið til við eldgos.

Magar spurningar vakna auðvitað um önnur áhrif PFC efna sem hlaðast upp í náttúrunni, ekki síst tengt miklum áliðnaði hér á landi og sjónum í kringum landið. Sem snýr ekki bara að hvölunum okkar sem ekki má veiða í augnablikinu, heldur frekar öllum fiskinum og okkar helstu útflutningsvöru. Færingarnir virðast í það minnsta illa settir gagnvart sínum grindhvölum og fyrri rannsóknir sýna svo vel. Að öðru leit og ef til vill flestu leiti virðist sem Íslendingar séu í síst betri málum en frændir okkar Færeyingar, þaðan sem ógnvænlegu fréttirnar berast.

Bæði eru löndin ímynd hreinleikans, óspilltar náttúru hefðu einhverjir viljað segja. Og hvað þá með önnur lönd, þar sem allskonar mengun sem stuðlað getur að auknu PFC magni beint úr iðnaðarvörum og tilbúnum matvælum er miklu meiri og algengari, eða hvað? Lönd sem horfa með forundran á eyjarnar norður í Atlandshafi og reyna að ímynda sér ástandið í eigin landi.

Sannleikurinn um PFC mengun í hverjum og einum einstakling ræðst þó ekki síst á neysluvenjum hvers og eins, og mikilvægt er að allir foreldrar viti um í það minnsta. Vitað er um mikið magn PFC efna í ýmsu sem mengað getur fæðið auðveldlega og rétt er að átta sig á. Því þar má mikið bæta og fyrirbyggja, enda hafa heilbrigðisyfirvöld sumstaðar þegar eftir JAMA-greinina hvatt fólk til að kanna PFC í sínu nánasta umhverfi og athuga vel neysluvenjur.

Pakkningar ýmiskonar á tilbúinni matvöru eru oft húðaðar með vatnsfælnum PFC efnum sem hindra viðloðun við fitu og vatn. Pokar undir örbylgjupopp og pizzukassar eru fljótnefndustu dæmin, en sem á auðvitað við um flestar skyndibitavörur. Eldúsáhöld hverskonar, ekki síst teflonhúðaðar steikarpönnur innihalda líka mikið magn PFC og menga matinn við eldun með hugsanlega ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Því þarf þegar í dag að bregðast við og lágmarka notkun og neyslu þessara vara. Jafnvel líka vatnsvörðum skjólfatnaði ýmiskonar sem liggur í nánum tengslum við svitaholurnar okkar og PFC getur skriðið þaðan í vessana okkar. Áliðnaðurinn eins og hann leggur sig er auðvitað á ábyrgð stjórnvalda fyrst og fremst, nú ekkert síður heilbrigðisyfirvalda.

Setja þarf strax rannsóknarnefnd í málið og huga að næstu skrefum, því um alvarlega ógn er að ræða gagnvart lýðheilsu almennings. Mæla þarf PFC gildi í blóði íslenskra barna og fá samanburð við önnur börn á norðurlöndunum. Ekki síst vegna aukinnar hættu á alvarlegum smitsjúkdómum og sjálfsónæmissjúkdómum hverskonar í framtíðinni. Eins hugsanlegum óskildum en öðrum alvarlegum sjúkdómum eins og krabbameinum og blóðsjúkdómum hverskonar eftir sem árin líða. Vegna alvarlegra vísbendinga sem þegar liggja á borðinu á eyju norður í Atlantshafinu, við hlið annarrar, þar sem þjóðin sem þar býr vill líka veiða hval, auk þess að bræða ál og nútímavæðast eins og best hún getur.

Áður mér bara brá, ál og stál. PFC-fár, hvalir og börn nú fá. Bál í íslenskri sál.

Erlend frétt  í gær um PFC og viðtöl

TV2 DK
USA today

Niðurstöður athyglisverðar dansk/amerískrar rannsóknar eru nú birtar í nýjasta hefti vísindatímarits amerísku læknasamtakanna, JAMA, sem fjallar um samband algengs iðnaðarefnis sem notað er til að minnka viðloðun á heimilistækjum hverskonar og í pakningum ýmissa tilbúinna matvara og mótefnasvara barna við bólusetningu gegn barnaveiki og stífkrampa. Efnið er í flokki svokallaðra fluorcarbonefna (Perfluorinated compounds (PFC)) og finnast t.d. í teflonhúð stálpanna, innan á pizzukössum og í umbúðum örbylgjupopps og annarra skyndibita. Efni sem eiga ekkert skylt við iðnaðarsaltið „illræmda“ en sem mesta athyglina hefur þó fengið að undanförnu og sem er sennilega miklu saklausara.

Niðurstöður rannsóknarinnar sýna beint samband við magn þessara PFC-efna í blóði barna  og mótefna barna gegn algengustu bólusetningum barna. Rannsóknin var gerð á um 700 börnum frændþjóðar okkar Færeyinga, svo málið er okkur skyldar fyrir vikið enda neysluvenjur svipaðar. Mælt var magn PFC við fæðingu og sem móðir hafði þá verið útsett fyrir á meðgöngunni, og svo við 5 ára og 7 ára aldur barnanna. Rannsakendur telja nauðsynlegt að bólusetja börnin með lélegustu mótefnasvörunina upp á nýtt, auk þess sem þeir vilja kanna tengsl við léga svörun gegn öðrum bólusetningum barna. Lesa má um fréttina og horfa á vef TV2, DK .

Sjálfsagt er því að vera ávalt vel vakandi fyrir hvað við borðum og hvernig við eldum matinn okkar, ekki síst fyrir börnin okkar litlu.

Aðrir tenglar í gær og í dag:

http://www.foxnews.com/health/2012/01/25/pfc-chemicals-tied-to-immune-problems-in-kids/

http://www.inquisitr.com/186236/pfc-exposure-could-inhibit-kids-vaccine-response-data-shocks-researchers/

http://tucsoncitizen.com/usa-today-news/2012/01/24/pfc-exposure-may-limit-vaccines/

http://www.telegraph.co.uk/science/science-news/9036296/Vaccinations-could-be-less-effective-after-chemical-exposure.html

http://minnesota.publicradio.org/display/web/2012/01/26/pfc-study/

http://www.nature.com/news/manufacturing-chemicals-may-damage-the-immune-system-1.9877

Í framhaldi af umræðunni um PIP-brjóstapúðana og vilja ríkisins nú að hjálpa þeim konum sem þá bera undir húð og fjarlæga sem þegar eru farnir að leka, vakna fjölmargar spurningar. Ekki síst um mál er varðar gervibrjóstaígræðslur ungra kvenna almennt hér á landi. Er einhver sérstaða á þessum málum hér á landi og getur verið að vandinn sé meiri en hjá nágranaþjóðunum? Hvernig hafa brjóstastækkanir verið kynntar ungum konum á síðustu árum og hver er þáttur fjölmiðla í þeirri kynningu? Er um stórt tilbúið heilbrigðisvandamál að ræða? Eins, hvernig er eftirliti með aðgerðunum háttað og skráningu sem ekki hafa þó skilað sér þrátt fyrir lög þar að lútandi sl. ár. Eins kynningu heilbrigðisyfirvalda og Landlæknis sem þó gaf út fræðslubækling um brjóstastækkanir árið 2002. Allt í ljósi þess sem nú er vitað og hvaða heilsuógn getur stafað af þessum púðum sem leka yfir 1% á ári (allt að 20% á 10 árum). Ekki þó síst hjá þeim 450 konum sem bera PIP púðana (allt að 80% lekatíðni á 10 árum) sem sannarlega er svikin vara og beinlínis hættulegir, ekki síst vegna óljósra upplýsinga um innihaldið.

PIP púðarnir illræmdu eru í miklum minnihluta allra púða sem notaðir eru hér á landi, en sem eru um 50% allra púða á Englandi. Miðað við fólksfjölda er tíðni brjóstapúðanotkunar miklu meiri hér á landi. Áætlaður fjöldu er milli 3-4.000 kvenna sem samsvarar að allt að 5% ungra kvenna beri slíka púða og sem er fimmföld tíðninni á Bretlandi. Sennilega þarf nú allur þessi fjöldi að leita aðstoðar heilbrigðiskerfisins til að fylgjast með lekanum og láta fjarlægja þá alla fyrr eða síðar, fyrir utan fjölda kvenna sem bíður varanlegt heilsutjón af notkuninni.

Til að hægt sé að taka ákvörðun um næstu skref, þarf samt auðvitað að fá nákvæmar upplýsingar um notkunina almennt. Hvernig í ósköpunum má það vera, ef vandanum verður áfram haldið leyndum og hann látinn hlaðast upp með vaxandi þunga? Allskonar aðgerðir og úrræði sem verulega dregur þá úr möguleikum heilbrigðisþjónustunnar að veita ýmsa aðra hjálp vegna fjárskorts. Og hvað með lýðheilsusjónarmið almennt og lög og reglugerðir sem eiga að stuðla að bættri heilsu almennings og mengunarvörnum. Nákvæmar upplýsingar um heilsu eða heilsuleysis af okkar sjáfra völdum, samanber afleiðingar tóbaksreykinga, og sem er grundvöllur þess að við breytum lífhsáttum okkar og lífsstíl. Alveg eins og nauðsynlegt er að vita hvað við borðum og drekkum og könnun dagsins sýnir ágætlega.

Þar sem glöggt kemur í ljós að við erum of feit og neytum allt of mikils sykurs, ekki síst sykraðra gosdrykkja. Eins að okkar vantar meira D-vítamín í kroppinn. Að við megum drekka meira lýsi en éta minni fitu, þótt töluverður ávinningur hafi orðið með fræðslu og áróðri um þessi efni sl. ár. Á sama hátt verður að verða mikið meiri fræðsla fyrir ungar konur um brjóstastækkanir í framtíðinn, svo þær geti tekið upplýsta ákvörðun um slíkar aðgerðir og eins að þær geti valið að losna við þá púða sem þær er þegar með. Varla er þó spurning hvort á að fá að vega þyngra, lýðheilsan eða frjást val að fá að ógna líkama sínum með hjálp læknisfræðinar.

Það er í raun í bakkarfulla lækinn að ræða meira um mengun allskonar og áhrif hennar hér á landi, svo mikið hefur verið fjallað um hana í allri merkingu þess orðs. Nýjar uggvænlegar upplýsingar á hverjum degi. En ég gerið það nú samt.

Olíumengun er líka raunverulegt vandamál á Íslandi, ekki síst dreifðustu byggðum landsins eins og fréttir dagsins bera með sér. Þar sem tugþúsundir lítra af bensíni ógna nú fiskeldi á einum ómengaðasta stað landsins hingað til, í sjálfu Ísafjarðardjúpinu.

Vegna olíuflutninga á vegum landsins sem þeir eru ekki byggðir fyrir. Allra síst á þessum árstíma og þegar tekið er tilliti til allrar almennrar umferðar á sama tíma. Þungaflutningar sem eiga að fara sem mest af þjóðvegunum, ekki síst til að lágmarka slys á fólki sem hefur ekkert annað val en keyra þá og ég hef áður nýlega fjallað um. Vöruflutningar eiga auðvitað mest heima með strandsiglingum, enda byggð landsins ótrúlega dreifð um alla strandlengju eyjunnar okkar fögru. Til að spara mengun, slit og slys hverskonar.

Til viðbótar mengunar- og umferðarslysins nú í Djúpinu, berast líka tilmæli í dag að spara megi mikið röntgengeisla til læknisgreininga. Ekki síst tölvusneiðmyndir svokallaðar sem orsaka margfalda geislun á við venjulegar röntgenmyndatökur og að nota eigi rannsóknirnar til að staðfesta klínískan grun en ekki öfugt. Sem rétt er líka að hafa í huga þar sem vitað er að sumir hnykkjarar eru með röntgentæki á stofunum hjá sér úti í bæ, til þess aðeins að staðfesta hryggskekkjur sem sjást oftast með berum augum.

Erum við raunverulega búin að missa litsjónina á náttúru landsins og á okkur sjálf eða er heimurinn virkilega að verða einn svarthvítur harmleikur?

Það svíður sáran ef salt er borið í sár. Ofan á allt annað sem misfarist hefur tengt heilsunni okkar um árabil hér á landi, bætist nú við umræðan um notkun iðnaðarsalts til matvælavinnslu í stað salts sem ætlað er til manneldis, sem blautt salt í blæðandi sár. Iðnaðarsalt sem flest stærri matvælafyrirtæki hafa nýtt sér til að spara kostnað, hugsanlega á kostnað heilsu almennings. Líka barnanna okkar sem borða brauðið sitt og ostinn,  til að verða stór og sterk. Salt sem er ekki ætlað til manneldis eins og stendur skýrum stöfum á plastsekkjunum sem það kemur innflutt í, heldur efnaiðnaðar hverskonar og sem saltvörn á götur og gangstíga borgarinnar sem sárlega hefur vantað, einhverja hluta vegna. Er hægt að svíða meira undan nokkri umræðu? Og maður hélt að salt til manneldis væri þó það eina sem við kæmum alltaf til með að hafa efni á, í grautinn okkar.

Hvað á þetta háttalag að þýða og skömm fyrirtækjanna og opinbera eftirlitsaðila hlýtur að vera einhver þessa daganna? Það er ekki nóg að heilbrigðisyfirvöld beini athyglinni á meinta díoxín mengun við ákveðna staði og veðurskilyrði, um áramót og sem mestu athyglina hefur fengið á síðustu árum, en skiptir í sjálfu sér minnstu þegar allt kemur til alls. Miklu frekar til kadmíns í áburði sem við notum til hálf-lífrænnar ræktunnar hér á landi. Enn frekar til mikillar sýklalyfjanotkunar gegnum árin í góðri trú, en sem er þegar búin að eyðileggja á vissan hátt sýklaflóruna okkar og gera helstu meinvaldana ónæmari fyrir sýklalyfjum þegar öflugra sýklalyfja er mest þörf. Nú á síðustu dögum líka iðnaðarsílikonsins sem lekur um líkama allt að 10% ungra kvenna að öllu óbreyttu með árunum. Öllu sýnilegra vandamál, enda tengist aukinni  líkamsþyngd kvennanna sem bera slíka púða, undir húð.

En ofan í öll sárin í þjóðfélaginu þessa daganna, svíður nú mest undan iðnaðarsaltinu. Við, sem í trúarlegum skilningi erum sjálf sögð vera salt jarðarinnar en sem margir eru nú hættir að trúa, enda saltið greinilega þrælmengað eins og svo margt annað í þessu margblessaða þjóðfélagi okkar. Í betur upplýstri almennri umræðu neytenda.

Nú hafa heilbrigðisyfirvöld hér á landi ákveðið að bjóða konum náið eftirlit með svokölluðum PIP  sílíkon brjóstafyllingarpúðum (Poly Implant Prothese) og borga kostnað sem hlýst við að láta fjarlægja þær fyllingar sem þegar eru farnar að leka. Upplýsingar um málið má finna á vefsíðu Landlæknisembættisins. Umræðan er um lækningavöru sem sem nú er ljóst (frá árinu 2010) að er fölsuð vara og sem inniheldur vægast sagt vafasöm efni eins og komið hefur í ljós á síðustu dögum. Vörum sem eru í hundruð þúsunda kvenna um heim allan og sem á engan hátt er treystandi og hugsanlega stórhættuleg. Líka hér á landi og hundruðir íslenskra kvenna bera, þar sem eftirlitið brást eins og annars staðar í Evrópu.

Ég hef áður sagt að það sé óásættanlegt út frá lýðheilsulegum sjónarmiðum að konur beri PIP púða innra með sér. Lekaáhættan úr púðunum sé allt of mikil, og sem eykst eftir því sem tíminn líður. Hjá sumum konum virðast skelin reyndar líka endast óvenju stutt og illa. Ekki er heldur með vissu vitað hvað er í hverjum poka, nema að sílíkonið sem í þeim er, var í upphafi ætlað í raftæki og húsgögn, en ekki menn. Auk þess hefur fundist í púðunum allskonar önnur efni, uppsprottinn úr olíuiðnaðinum og jafnvel sem ætluð eru sem bætiefni í eldsneyti og sem undir venjulegum kringumstæðum myndu flokkast sem eiturefni fyrir okkur mennina. Miklu strangari fyrirmæli virðast nú gilda um tannfyllingarefni í milligrömmum talið sem fólk lætur fjarlæga ef minnsti vafi leikur á gæðunum, en þessa hálffljótandi iðnaðarmassa undir húð sem jafnvel vegur um 5% af allri þyngd kvennanna. Auk þess allskonar aukaefni ef vel er leitað eins og áður sagði og ekki er vitað með vissu hvaða skaða getur valdið.

Ef um lyfjameðferð væri að ræða gegn sjúkdómum, væri meðferð með aukaefnum í jafnmiklu magni og finnast í PIP brjóstapúðunum sem leka, með öllu óásættanleg og lyfið umsvifalaust tekið úr umferð með bréfi og aðvörun til allra lækna. Auk þess sem rannsóknir hefðu auðvitað upphaflega þurft að fara af stað um öryggi meðferðarinnar áður en hún var markaðssett. Ekki eftir á og reyna þá fyrst að afsanna óhollustu langtímameðferðar og stofna þannig lýðheilsu kvenna í hættu. Eins og nú er rætt um með því að láta konurnar ganga með ósprungnu PIP púðana ótímabundið. Sem samt hæglega gætu verið farnir að leka ósómanum, þótt í minna magni sé og sést.

Í Bandaríkjunum fékkst fyrst leyfi á almennri notkun sílíkonbrjóstapúða 2006, að uppfylltu ströngu eftirliti og eftir reynslu og prófanir tugþúsunda kvenna. Ennþá eru fyllsta öryggi ekki fullnægt að mati heilbrigðisyfirvalda, og sem benda alltaf á eigináhættu og hugsanlegar aukaverkanir sem af púðanotkuninni kann að hljótast. Reynt hafði verið að markaðsetja frönsku PIP púðana, fyrst með saltvatsfyllingu í Bandaríkjunum frá árinu 1996 en sem voru aldrei viðurkenndir að fullu og síðan sílíkonpúðana frá aldarmótunum síðustu sem stóðust heldur aldrei þarlendar reglugerðir eða kröfur. Erfiðleikar að uppfylla gæðastaðla og eftirlit með framleiðslunni höfðu þar mest að segja, auk vafasamrar viðskiptasögu PIP fyrirtækisins við þarlend fyrirtæki. En eftir að fulltrúar FDA (Bandaríska lyfjaeftirlitsins) höfðu skoðað verksmiðjurnar í  Frakklandi, þurfti ekki ekki frekar vitnanna við og algjört bann ákveðið á sölu allra PIP púða í Bandaríkjunum.

Staðreyndin er, að lekaáhættan er að minnsta kosti tvöföld en tölurnar um lekann eru á reiki milli 2 og 12% á ekki svo mörgum árum í lífi kvennanna. Margar alvarlegar aukaverkanir geta orðið jafnvel af hreinu sílíkónini, ef það fer á flakk og sem í sjálfu sér á við um flestar gerðar sílíkonbrjóstapúða. Slæmar staðbundnar bólgur og alvarlegar sýkingar. Eins og alltaf þegar um aðskotahluti er að ræða í líkamanum, nema hvað sílikon í hálf fljótandi formi getur plantað sér út um allt eftir sogæðakerfinu og með blóðrásinni. Þegar bornar eru saman myndir af nýjum og gömlum púðum, ekki síst PIP púðunum margfrægu, þarf ekki auðugt ímyndunarafl til að sjá hvað gerst hefur eða er við það að fara að gerast. Í stað stálgráa litarins á nýju mjúku púðunum, eru þeir gömlu og notuðu líka gulblóðugir með hálf skorpinni skel. Hver getur hugsað sér slíkt til lengdar? Sjón er oft sögu ríkari.

Um helgina fer nú fram mikil kynning í Bretlandi um hvernig eftirlitinu verði best háttað og konur sem fengu PIP brjóstapúðana ísetta hjá einkafyrirtækjum hvattar til að meta stöðuna með sínum læknum og heilsugæslunni. Ef gallar finnast eða leki, á að fjarlægja brjóstapúðana strax, jafnvel á kostnað ríkisins til að byrja með.

Kanadísk heilbrigðisyfirvöld hvetja konur sem fengið hafa erlendar brjóstafyllingar erlendis að láta skoða sig sem fyrst og fjarlægja alla PIP og ROFIL púða  19.1.2012

Vegna umræðunnar um vörusvik og alvarlega galla í framleiðslu sílikon brjóstafyllingapúða fyrir ungar konur á síðustu dögum, veltir maður fyrir sér hvernig gæðaeftirliti lækningavörunnar sé yfirhöfuð háttað og endingu sílikonbrjóstapúða almennt og hvort ekki sé víðar pottar brotnir en þegar er vitað um í dag. Einn mesti skandall í læknaheiminum á síðari árum er að minnsta kosti að þriðju vinsælustu brjóstapúðarnir skildu vera boðnir konum um tveggja áratuga skeið sem vitað var að væru falsaðir og innihéldu iðnaðarsílikon í stað læknasílikon ætlað mönnum auk margra annarra vafasamra aukaefna. Iðnaðarsílikon sem ætlað er í raftæki ýmiskonar og húsgögn og sem mannanna lög gera skýra kröfu um að sé ekki notað í menn.

Hver sem prósentulekinn er og sem hækkar eftir sem árin líða, er öryggið á notkun slíkra púða algjörlega óásættanlegt, ekki síst með tilliti til bólgu, alvarlegra sýkinga og annarra alvarlegra aukaverkana sem upp kunna að koma með tímanum, ef og þegar þeir fara að leka. Vitað er að sílikonið getur t.d. farið á flakk í hina ýmsu vefi líkamans með sogæðakerfinu. Ekki síst milli rifjanna sem algengt er, en erfitt getur veri að fjarlægja eins og nýlega kom fram í viðtali við Kolbrúnu Jónsdóttur brjóstapúðaþega á RÚV og Stöð2. Kona sem hefur þurft að láta fjarlægja brjóstapúða tvisvar áður og af öðrum gerðum en mest hefur verið til umræðu, þ.e. PIP-gerðinni (Poly Implant Protheses) og sem hún er nú með, illu heilli. Áður aðrir sílikonpúðar sem fóru að leka og sem hún líkti við tyggjóklessur sem þurfti að skafa úr hinum ýmsu líffærum og vöðvum. Þar sem ekki var aftur snúið vegna sálarinnar og nauðsynlegt þótti að fá nýjar PIP fyllingar í stað þeirra gömlu. Til að líta ekki verr út sem kynvera en áður til nokkurrar aðgerðar kom til í upphafi.

Að ungar konur, jafnvel áður en til barneigna kemur, þurfi nú að standa frammi fyrir afarkostum vegna afleiðinga læknisaðgerða í stórum stíl, hlýtur að vera óásættanleg staðreynd út frá læknisfræðilegum og siðfræðilegum sjónarmiðum. Því þarf nú að skoða öll brjóstafyllingarmálin í nýju ljósi, kanna betur ástæður fyrir slíkum aðgerðum og á hvaða aldri í lífi kvennanna þær eru gerðar. Miðað við tíðni aðgerða á síðustu árum, stefnir hlutfall kvenna sem leita eftir slíkum aðgerðum að nálgast tugprósentuna. Að minnsta kosti í sumum löndum eins og hér á landi miðað við fyrirlyggjandi tölur. Ef um lyfjameðferð væri að ræða og horft er til langtímaaukaverkana og hættulegra hliðaverkana, væri meðferðin með öllu óásættanleg. Jafnvel þótt lekinn væri „aðeins“ um 1 prósent á nokkrum árum í lífi kvennanna, er áhættan allt of mikil. Líka þótt um einkarekna atvinnustarfsemi og „frjálsan“ vilja kvennanna sé að ræða og sem er jafnvel undandskilin ákvæðum um upplýsingaskildu samkvæmt persónuverndarlögum. Ákvæðum sem líka geta snúist upp í andhverfu sína þegar um lýðheilsumál er að ræða en ekki bara um reglur og lög sem er svo augljóst þegar um PIP púðana frægu er að ræða og allir sjá sem vilja. Líka hvað varðar tíðnitölurnar sem sannarlega skipta máli og nú er beðið eftir. Um fyllingar sem eiga ekkert skylt við lífsfyllingu, þegar allt kemur til alls.

fyrri umfjöllun:

Falinn sannleikur í 20 ár,  6.1.2012

Viðtal- Reykjavík Síðdegis 3.1.2012

Brjóstvitið í upphafi árs, 2.1.2012

Brjóstastækkun á Stöð2, 26.02.2010

Seinni umfjöllun

Forsagan af PIP markaðssetningunni í Bandaríkjunum fyrir tveimur áratugum er lýginni líkust, reuters 11.01.2012

Afleiddur kostnaður af einkareknum heilbrigðisfyrirtækjum,theguardian,  11.1.2012

Dutch urge removal of faulty PIP breast implants, 12.1.2012

1,000 S. Americans to sue over PIP implants, 12.01.2012

SkyNews 12.1.2012

article.aspx?id=706406&vId=2983798&cId=World

 TheLancet : ritstjórnargrein 14.1.2012:  lessons from the USA 

Það voru ekki hernaðarátök eða náttúruhamfarir sem særðu flesta í lok árs 2011, ef litið er til sálarinnar um þessar mundir. Líka hér á landi þar sem um 400 konur þjást nú og vita ekki hvað skal gera…á nýju ári.
Sennilega eru fáir skandalar meiri í heimi læknavísindanna árið 2011 og jafnvel á síðari tímum, en einmitt gallarnir sem nú eru að koma fram í frönsku brjóstafyllingunum (implöntunum), svokölluðum sílicon brjóstafyllingum af gerðinni PIP (Poly Implant Prothese). Hundruð þúsundir kvenna sem fengið hafa PIP brjóstafyllingarnar frönsku í Evrópu á síðustu árum, hafa örugglega átt ömurleg áramót, m.a. hér á landi, enda mikið fjallað um mögulegan galla og leka í þeim í heimspressunni sl. daga. Því auðvitað vill engin kona eða stúlka eiga á hættu að fá sílicon úr slíkum púðunum út í líkamann eða slæmar sýkingar í brjóstin. Þaðan af síður að eiga á hættu á að fá síðar krabbamein, sem þó engar beinar sannanir eru fyrir í dag. Þess heldur aðrar almennar aukaverkanir og sem mikið meira er rætt um.

En hvernig má það vera, að ungar og annars hraustar konur þurfi að liða eins og sjúklingum með alvarlega sjúkdóma í brjóstum, þar sem brjóstunum verði jafnvel að fórna fyrir lífið sjálft? Að þörfin sem upphaflega var að bæta sjálfsímyndina og blása hana aðeins út, snúist nú upp í andhverfu sína og angist. Áhyggjur sem einnig ná til milljóna annarra frískra kvenna sem völdu þann kost að fá sílikon brjóstafyllingar, eingöngu til að sýnast barmameiri fyrir hitt kynið og þær töldu hættulausa aðgerð. En sem í dag verður vonandi víti til að varast, en hvar á að leggja „línurnar“?

Og hver er ábyrgð heilbrigðisyfirvalda sem leyfa slíkar aðgerðir í dag án sérstakra læknisfræðilegra ástæðna og læknanna sem stunda slíkar aðgerðir eftir því hvar tískan liggur? Kostnaður við ísetningu gervibrjósta hleypur á hundruðum þúsunda og fróðlegt væri að vita hvað margar slíkar aðgerðir hafi verið framkvæmdar hér á landi sl. áratug og á hvaða aldri í lífi kvennanna. Eigum við kannski Evrópumet í þessu eins og mörgu öðru, en sem persónuverndarákvæðin hefta að séu birt? 40.000 kvenna hafa þessa tilteknu gerð af PIP brjóstafyllingum í Bretlandi og sem nálgast að vera um helmingur af öllum konum sem fengið hafa brjóstalyftingu þar í landi á síðustu árum. Miðað við fólksfjölda má þannig áætla að 1 kona af hverjum 800 hafi fengið PIP brjóstafyllingu í Bretlandi en ein af hverjum 400 konum hér á landi. Í Frakklandi hafa um 30.000 konur fengið þessa gerð af brjóstafyllingu.

Frönsk heilbrigðisyfirvöld hafa nú ákveðið að borga aðgerðirnar sem losa á konur við brjóstapúðana og hleypur kostnaðurinn auðvitað á miklum upphæðum. Beðið er hins vegar eftir ákvörðun breskra heilbrigðisyfirvalda um álíka aðgerðir, sem þau þó telja ekki nauðsynlega í dag miðað við fyrirliggjandi gögn, en sem eru til endurskoðunar í ljósi nýrra gagna um meiri leka (allt að 7% á ári) úr púðunum en áður var talið (sem var um 1%). Og hvað með gæðaeftirlit á öðrum brjóstafyllingum? Það furðulegasta við þetta allt saman er að PIP implöntin höfðu aldrei verið viðurkend sem örugg lækningavara fyrir mannfólkið, búið er að leggja niður fyrirtækið vegna gjaldþrots sem framleiddi fyllingarnar og aðaleigandinn stunginn af og eftirlýstur af alþjóðalögreglunni, Interpol.

Fyrir tæpum tveimur árum fjallaði ég um aðkomu íslenskra fjölmiðla að ókeypis kynningu á bróstastækkunum, þar sem gefið var í skyn að þær þættu sjálfsagðar hjá ungum konum eftir fyrsta barn og þegar brjóstin létu á sjá eftir hlutverk sitt, meðgönguna og brjóstagjöf. Sennilega eru þessar offarir og ýmsar aðrar fegrunaraðgerðir sem ég fjallaði þá um, komnar langt út fyrir allt velsæmi og hugmyndafræði læknisfræðinnar, að minnsta kosti eins og ég lærði hana. Þar sem lágmarkskrafan var að gera sjúklingnum aldrei meira ógagn en gagn, til skemmri og lengri tíma litið. Nokkuð sem töluverð umræða hefur verið líka tengt lyfjanotkun ýmiskonar í seinni tíð. Ekki síst ávísun á ávanabindandi lyf fyrir fíkla og jafnvel þegar lyf sem ætluð eru fáum eru yfirfærð sem þörf fyrir sem flesta. Það er að minnsta kosti umhugsunarvert að læknavísindin skuli bera hvað mesta ábyrgð á einum mesta skandal ársins að mínu mati, m.a. hér á landi.

Frétt BBC í dag, 2.1.2012

Daily Mail, 2.1.2012

The Telegraph 2.1.2012