Enn og aftur erum við minnt á innustæðuleysi þess sem við töldum okkar traustustu stofnanir. Þetta á meðal annars við um flestar fjármálastofnanir í dag. Sorglegasta dæmið er þó stofnun sem var treyst til að sjá um auðlind höfuðborgabúa og orkudreyfinguna. Stofnun sem fékk allt upp í hendurnar og sem sat á gullkistu en sem nú er orðin að einum mesta skuldaklafa almennings. Skuldir sem hanga á hálsi bæjarbúa eins og myllusteinar. Yfir þessa stofnun var byggt veglegt hús, flaggskip byggingarlistarinnar og þess opinberra. Þetta hús, hús Orkuveitu Reykjavíkur, mun nú standa um ókomna tíð sem minnisvarði falsspámennskunnar og minna á gullkálfinn forðum. Ekkert síður andvaraleysi stjórnmálamannanna í borginni sem áttu að standa vörðinn. Byggingar sem áður gnæfðu yfir sveitir landsins voru þó með sál.  Á þetta verðum við rækilega minnt næstu misserin þegar við borgum orkureikningana, keyrum framhjá eða nálgumst höfuðborgina. Spurningar vakna hvort byggingin eigi ekki að taka strax við öðru hlutverki en að hýsa áfram bæjarskömm Reykvíkinga.

Trúin er heilög og einstaklingsbundin. Íslenska þjóðkirkjan er samnefnari þess sem almenningur trúir á og hefur trúað á. Til þess að geta trúað verður maður að treysta, skilyrðislaust. Æðra máttarvald er vanfundið dags daglega en öll viljum við njóta vafans og við tökum þátt í athöfnum kirkjunnar í góðri trú.

Ef í ljós kemur að kirkjan er annað en við töldum okkur standa í trú að hún væri eða ef boðskapurinn er hjáróma að þá hljótum við að endurskoða hug okkar til hennar. Því mun meiri er ástæðan ef allar okkar kirkjulegu athafnir, frá vöggu til grafar, vina og ættmenna, byggjast á fölskum grunni. Því meira sem fallið er fyrir okkur, því meiri er ábyrgð kirkjunnar að okkur farnist vel í framtíðinni. Þetta sjónarmið kom ekki fram í fréttum Stöðvar 2 í kvöld í viðtali við biskupinn okkar, Hr. Karl Sigurbjörnsson.

Í dag eru þeir tímar liðnir, í ljósi atburða sem tengjast fyrrverandi sóknarpresti og biskupi Íslands, séra Ólafi Skúlasyni heitnum að starfandi biskup og bakhjall hans, kirkjuráðið, geti farið undan í flæmingi og neitað sjálfum sannleikanum eins og við skiljum hann. Dóttur hans er létt eftir að hafa sagt sannleikann. Sá sannleikur hlýtur að eiga vera léttir fyrir okkur öll hin. Frelsistilfinningin sem Guðrún Ebba Ólafsdóttir lýsir hlýtur að skírskota til einhvers stórkostlegs, ekki bara fyrir hana persónulega. Þjóðin öll, ekki síst fyrrverandi safnaðir, krefjast auðvitað afsökunar á alvarlegum trúnaðarbresti gagnvart þeim. Þúsundir eiga nú um sárt að binda og telja sig illa svikna af kirkjunni og hennar störfum. Hvað ætlar kirkjan að gera fyrir þetta fólk? Áfallahjálp heitir það á sálfræðimáli, sálgæsla hét það áður innan kirkjunnar. Nú fyrst reynir á fyrir hvað kirkjan stendur.

Hrun og fullkomið vantraust til íslensku þjóðkirkjunnar er það versta sem maður sér í spilunum. Ríkisstjórnin og Dóms- og mannréttindamálaráðherra (áður kirkjumálaráðherra) verða að hafa hönd á bagga og fá verður enn eina rannsóknarskýrsluna. Öll spilin á borðið, opinberun sannleikans og viðurkenning mistaka og yfirhylminga alvarlegra mála innan æðstu stjórn kirkjunnar um árabil, eru fyrstu skrefin til að hægt sé að byggja upp nýtt traust.

Notkun lyfja í skilgreindum dagskömmtum (DDD) efftir lyfjaflokkum (SJÁ SKÝRINGAR Á BÓKSTÖFUM (LYFJAFLOKKUM) Á NÆSTU MYND)

Lyfjastofnun Íslands birti í gær á heimasíðu sinni nýjar upplýsingar um lyfjanotkun á fyrri hluta þessa árs samanborið við sama tímabil í fyrra. Þótt heildarnotkunin hafi minnkað um 1.2% samanborið við sama tímabil í fyrra, reiknað í magni skilgreindra dagskammta (DDD) að þá hefur verðmæti sölunnar sem eru 13,0 milljarðar króna hækkað um 1,2% milli tímabila, reiknað á smásöluverði með vsk.

Fyrirfram hefði maður búist við meiri minnkun og minni kostnaði á þessu ári. Sjúkratryggingar Íslands hafa t.d. breytt reglugerðum varðandi ávísun á lyf þannig að hagstæðast er fyrir sjúklingana að ávísað sé á ódýrustu lyfin í sama samheitalyfjaflokki og í sumum tilfellum að ávísað sé frekar á „sambærileg“ lyf þegar mikill verðmunur er á milli lyfja með svipaða, en þó ekki alveg sömu verkun. Vitað er að þessar breytingar hafa þegar skilað nokkra milljarða króna sparnaði fyrir ríkið (í blóðfitulækkandi lyfjum, blóðþrýstingslækkandi lyfjum, magalyfjum, geðlyfjum og öndunarfæralyfjum). Eins hefði mátt búast við að jafnvel sjúklingar spöruðu við sig lyf vegna slæms fjárhags sem er auðvitað ekki gott mál þegar um nauðsynleg lyf er að ræða. Skýringar á auknum kostnaði og nánast óbreyttri heildarnotkun hlýtur því að skýrast að mestu í hærra lyfjaverði og meiri notkun lyfja í dýrustu lyfjaflokkunum.

Þessar niðurstöður má m.a. finna þegar bornar er saman upplýsingar um notkun lyfja eftir flokkum sem fjölda notenda per 1000 íbúa á ári annars vegar og hins vegar sem kostnaði  á sömu flokkum. Í magni talið eru æða- og hjartasjúkdómalyf (C) ásmt tauga- og geðlyfjum (N) mest notuðu lyfin en ef við lítum á hversu margir fá lyfin eftir hinum ýmsu lyfjaflokkum eins og birtist í lyfjatíðindum Landlæknisembættisins í sumar að þá eru það sýklalyfin (J) sem flestir fá eða tæpl. annar hver maður á ári og tauga- og geðlyfin eru þar í öðru sæti eða sem samsvarar þriðja hverjum einstaklingi í þjóðfélaginu. Í þessum lyfjaflokki vega þyngst þunglyndislyf, svefnlyf og lyf við athyglisbresti.

Notkun tauga/geðlyfja og sýklalyfja er mikil, sérstaklega ef litið er til kostnaðar þar sem geð- og taugalyf skipa toppsætið. Sýklalyfin skipa síðan 3. sætið þrátt fyrir litla heildarnotkun í dagskömmtum talið og notkun sem yfirleit er tímabundin í hvert sinn.

Flestir eru sammála að sýklalyf og tauga- og geðlyf séu of mikið notuð. Hvað sýklalyfin varðar hefur almennt verið talað um að helmingur notkunarinnar sé óþarfur auk þess sem mikil sýklalyfjanotkun skapar sýklalyfjaófnæmi og þörf fyrir sífellt breiðvirkari og dýrari lyf. Spara má augljóslega nokkra milljarða króna með betri notkun lyfjanna, ekki síst í þessum tveimur flokkum.

http://ruv.is/frett/mikil-aukning-i-notkun-gedlyfja 2013

Ringt hefur öll ósköp um helgina. Það breytir ekki þeirri staðreynd að fara verður með hundana í göngutúrinn sinn. Rokið bættist svo við í gær og óneytanlega kom haustið upp í hugann.

Á regndögum breytist allt og allt verður drungarlegra. Það er eins og tíminn standi líka í stað og allt verður svo ósköp hversdagslegt þótt um frídaga sé að ræða. Fréttir af mannlífinu fá á sig annan blæ og sumir verða viðkvæmari og svartsýnari á lífið og tilveruna.

En í morgun stytti upp og sólin sendi nokkra sumargeisla á vot túnin heima. Og ekki stóð á fuglasöngnum úr görðunum sem annaðhvort var orðinn svo hversdagslegur í góðviðrinu fyrir helgi að maður heyrði hann ekki lengur eða þá sem líklegra er að smáfuglarnir tóku gleði sína aftur svo um munaði. Mávarnir hins vegar þögðu í morgun, aldrei þessu vant og kvakið í þeim heyrðist ekki lengur úr svörtu klettunum í Hamrahlíðarbjörgunum. Þá varð mér einhverja hluta vegna hugsað til stjórnlagaþingsins í haust, þings alþýðunnar sem svo mikið er rætt um þessa daganna. Og fleiri verða tilbúnir að mæta en kallaðir.

Hrafnaþingin halda samt áfram og gargið í vargfuglinum í björgunum sem teygja sig út í móana hverfur því miður ekki í bráð. Mófuglarnir horfnir. Smáfuglarnir minntu þó vel á sig í morgun eftir tíðindi helgarinnar og þar ríkti gleði. Það birtir alltaf upp um síðir þótt sá tími geti verið afar afstæður í mannheimum. Smáfuglarnir kveiktu von í morgun.

Skildum við Íslendingar þurfa að fá hjálp frá Evrópusambandinu til að ráða niðurlögum ofurbaktería hér á landi eins og við þurftum hjálp Dana til að ráða niðurlögum bólusóttar fyrir rúmlega tveimur öldum síðan þegar við vorum undir þeirra forræði? Eða höfum við burði til að ráða við vandamálin á eigin forsendum?

Margt gott hefur verið gert í uppbyggingu heilbrigðiskerfisins hér á landi allt frá því embætti Landlæknis var stofnað fyrir 250 árum síðan, ekki síst í smitvörnum, mæðra- og ungbarnavernd. Á  ýmsum heilsukvörðum stöndum við Íslendingar nú vel að vígi í samanburði við önnur lönd. Meðal annars er spítalaþjónustan góð þegar kemur að bráðveikindum, mæðraverndin er góð og ungbarnadauði er með því sem lægst gerist í heiminum. Almennt eru Íslendingar auk þess hraust þjóð, börnin fæðast stór og heilbrigð, húsnæðið gott og sama má segja um næringu og hreinlæti. En það eru blikur á lofti sem bent geta til að við séum ekki að gera hlutina nógu vel.  Á síðustu misserum hefur borið á alvarlegum brestum sem hægt er að kenna við nútímavanda í ómarkvissri heilsuvernd að mínu mati. Virðist vera um að kenna  stjórnleysi og takmörkunum á eðlilegu aðgengi að grunnþjónustunni en í staðinn vísað á frjálst aðgengi að þjónustu sérfræðinga úti í bæ og á vaktþjónustuna. Víða erlendis þar sem heilbrigðisþjónustan hefur verið talin veik og ekki talin standast samanburð við okkur á flesta mælikvarða eru lyfjaávísanir óagaðar og þar hefur einmitt sýklalyfjaónæmi verið hvað mest. Í sumum þessara landa getur almenningur jafnvel keypt sýklalyf beint úr apótekunum. Há tíðni fjölónæmra berkla, fjölónæmra sárabaktería og annarra sýkla sem valda algengustu sýkingunum er afleiðingin.

Heilsugæslan er hugsuð til að fást við algengustu meinin í þjóðfélaginu, svokallaða alþýðusjúkdóma. Kvefpestir og öndunarfærasýkingar eru dæmigerðir slíkir sjúkdómar. Ef þessir sjúkdómar eru afgreiddir í vaxandi mæli sem flóknir sjúkdómar hjá sérfræðilæknum og sjúkrastofnunum er hætt við að meira sé gert úr vandanum en efni standa til.  Rannsóknir verða meiri og meðferðarúrræði flóknari og dýrari. Hraðafgreiðsla á vöktum þar sem ekki er boðið upp á eftirlit og fræðslu er ekki ásættanleg, sérstaklega ef henni er ætlað að mestu að létta á dagþjónustu heilsugæslunnar þar sem ekki fást tímar. Í dag vantar tugþúsunda höfuðborgabúa heimilislækni og allt of margir skjólstæðingar eru skráðir á hvern lækni sem þar eru ennþá eru starfandi. Mikill niðurskurður á heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins fyrir rúmu ári síðan og takmarkanir á síðdegisopnunum auka enn á þennan vanda.

Vandamálið sem snýr að þróun ofurbaktería hér á landi sem venjulega hafa verið kallaðir fjölónæmir pneumókokkar endurspegla nákvæmlega þann vanda sem getur skapast þegar ekki er rétt að farið í nálgun þessara sjúkdóma og eins og átt hefur sér stað í meðferð miðeyrnabólgu barna hér á landi á síðustu áratugum og sýklalyfin notuð óhóflega. Þetta á ekki síst við hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem flest börn og foreldar þeirra leita lækninga á Læknavaktinni og Barnalæknavaktinni í stað þess að fá þjónustu hjá heilsugæslunni sem ætti að hafa meiri yfirsýn á vandamálunum og meiri möguleika á ráðgjöf, fræðslu og eftirfylgni með einkennum í stað þess að og grípa strax til inngripsmikilla meðferða eins og sýklalyfjameðferðar, enda oftast um sjálflæknandi sjúkdóma að ræða eða sjúkdóma sem þarfnast fyrst og fremst ráðgjafar. Þetta ásamt ungbarna- og mæðraeftirliti, eftirliti með krónískum sjúkdómum, geðhjálp, einfaldri slysahjálp og ráðleggingum um heilbrigðan lífstíl er meginhlutverk heilsugæslunnar í dag. Gæðaþróun í heilbrigðum lífstíl og forvörnum ásamt skynsamlegri lyfjanotkun er aðalsmerki greinarinnar. Heimilislæknar fá sérfræðimenntun í 4 ár til að geta annast þessa hluti vel. Sú þjónusta tilheyrir 1.stigs heilbrigðisþjónustunni og sem er í eðli sínu allt annað en sérfræðihjálpin sem er 2.stigs þjónusta og spítalaþjónustan sem er 3.stigs heilbrigðisþjónusta. Flóknara er það nú ekki.

Vandamálið varðandi hraða og hættulega þróun ofurbaktería á Íslandi endurspegla þannig úrlausnir á algengasta heilsuvanda íslenskra barna í heilbrigðiskerfinu sem ég hef mikið rannsakað gegnum árin ásamt félögum mínum og skrifað margar greinar um í íslensk og erlend læknatímarit, nú síðast í sumar í norræna læknablað heimilislækna (SJPHC). Um þessar rannsóknir hefur líka töluvert verið skrifað af erlendum aðilum og vitnað til slæmrar reynslu okkar Íslendinga. Endurtekið hefur verið varað við þróuninni. Um þetta vil ég aðeins fjalla um nánar vegna síðasta bloggsins míns og umræðunnar á fréttavef Eyjunnar í kjölfarið. Stóra máli sem er grafalvarlegt að mínu mati snýr þannig að loftvegasýkingunum, úrlausnum og notkun sýklalyfja sem tengist takmörkuðu aðgengi barna að heilsugæslu og samfelldri heilbrigðisþjónustu. Afleiðingarnar er hátt hlutfall ofurbaktería og miklu hærra en þekkist í nágranalöndunum.  Allar nýjar leiðbeiningar um góða heilsugæslu m.a. meðferð á öndunarfærasýkingum leggja einmitt mikla áherslu á samfellu í þjónustunni með möguleika á eftirliti í stað lyfja af minnsta tilefni. En það er ekki nóg að skrifa leiðbeiningar, aðstæður til að hægt sé að fara eftir leiðbeiningunum þurfa að vera fyrir hendi hér á landi og nýlega hefur verið til umfjöllunar erlendis. Í dag, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu, er fyrst og fremst boðið upp á hefðbundna ungbarnheilsuvernd og bólusetningar frískra barna annars vegar og hins vegar þjónustu við veik börn á barnalæknavöktum og á Læknavaktinni, með fullri virðingu fyrir þessum aðilum enda Læknavaktin m.a. minn vinnustaður.

Ætla má að um 80% barna fái miðeyrnabólgu strax á fyrsta aldursári og sum hver oft. Um er að ræða tugþúsundir tilfella hjá börnum á hverju ári. Flestar bólgurnar eru meðhöndlaðar með sýklalyfjum, stundum með takmörkuðum árangri enda mikið sýklalyfjaónæmi hér á landi og hvergi er sýklalyfjanotkunin meiri á Norðurlöndunum en einmitt á Íslandi. Eyrnabólgur eru auk þess ástæða fyrir meirihluta sýklalyfjaávísana meðal barna þótt meðferð eigi í flestum tilvikum að vera óþörf þegar um vægar sýkingar er að ræða.

Á síðasta ári hefur verið mikið fjallað um nauðsyn þess að taka upp nýja bólusetningu hér á landi og sem hefur verið tekin upp á öllum hinum Norðurlöndunum án endurgjalds. Um er að ræða bólusetningu gegn algengasta sýkingarvaldi barna um þessar mundir sem er lungnabólgubakterían (pneumókokkur) sem fyrir utan að valda alvarlegum sýkingum eins og lungnabólgum, blóðsýkingum og heilahimnubólgum, veldur flestum miðeyrnabólgum meðal barna. Börnin sjálf eru helsti smitberi þessarar bakteríu í þjóðfélaginu og smita því gjarnan hvort annað og gamla fólkið. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið hefur eftir að þingsályktunartillaga Siv Friðleifsdóttur og félaga var samþykkt í vetur, stefnt að því að taka hana upp á nýju ári. Stefnt er að bjóða aðeins börnum sem fæðast á næsta ári bólusetninguna enda gagnast bólusetningin best yngstu börnunum. Bólusetningin í dag stendur hins vegar aðeins börnum foreldra til boða sem óska eftir og hafa efni á að greiða fyrir hana. Full bólusetning á fyrsta ári kostar um 38.000 kr. Sóttvarnarlæknir hefur einnig kynnt bólusetninguna í Farsóttartíðindum á vef Landlæknisembættisins nýlega.

Í þeim löndum sem bólusetningin hafur verið tekin upp hefur tilfellum alvarlegra sýkinga fækkað um 80% og heimsóknum til lækna og sýklalyfjaávísunum vegna miðeyrnabólgu fækkað um allt að helming. Því má sjá hvað almenn þátttaka í þessari bólusetningu gegn algengustu stofnum lungnabólgubakteríunnar getur haft gríðarmikil áhrif auk þess að skapa skilyrði fyrir að hægt sé að draga úr sýklalyfjanotkun og þannig stuðlað velferð barna og annarra á Íslandi.

Mikill og vaxandi áhugi foreldra er nú á bólusetningunni og bólusetningin vel kynnt læknum. Það er eðlilegt að spurt sé hvort ekki sé verið að mismuna börnum eftir efnahag foreldranna þar sem greinilega hafa ekki allir foreldrar efni á að kaupa þessar bólusetningar fyrir börnin sín í dag. Hætt er við að foreldrar sem ekki hafa efni á þessari bólusetningu horfi með neikvæðari augum til heilsuverndarinnar almennt sem svo aftur getur dregið úr þátttöku í öðrum nauðsynlegum bólusetningum barna.

Þeirri leið hefur verið hafnað hér á landi að þeir efnameiri geti keypt sér betri heilbrigðisþjónustu en aðrir. Sama gildir um þá þjónustu sem stendur börnum til boða. Til skamms tíma hefur ungbarnaheilsuverndin og bólusetningar ekki verið þar undanskilin en því miður tannheilsuvernd barna. Tannlæknakostnaður barna er hár enda tannheilsa íslenskra barna léleg og miklu verri en á hinum Norðurlöndunum sem einnig vekur upp álitnar spurningar um veikt þjóðfélag. Ekki hefur verið deilt um að allar ungbarnabólusetningarnar sem heilbrigðisyfirvöld mæla með að séu ókeypis enda hagsmunir barnsins í húfi og þjóðfélagsins alls til að gott hjarðónæmi skapist.

Leggja ber áherslu á að bólusetningin sé ekki síst framkvæmd sem aðgerð stjórnvalda til að sporna gegn miklu sýklalyfjaónæmi hér á landi sem tengist eins og áður segir mikilli sýklalyfjanotkun um árabil, ekki síst meðal barna og sem á stærstan þátt í þeirri alvarlegri stöðu sem við nú stöndum frammi fyrir sem er mikið sýklalyfjaónæmi helstu sýkingarvalda þjóðfélagsins. Um stórhættulega þjóðfélagsþróun er að ræða sem ekki sér fyrir endann á og bregðast hefði þurft við miklu fyrr. Bara þessi ástæða ætti að vera nóg til að flýta upptöku á bólusetningunni hér á landi eins og kostur er. Þjóðhagslegur sparnaður verður einnig mikill á öðrum mælikvörðum. Minni lyfjakostnaðar, minni fjarverur foreldra frá vinnu vegna veikinda barna og fækkun aðgerða vegna hljóðhimnurörísetninga sem hvergi eru algengari en á Íslandi og sem rakið er m.a. til endurtekinna eyrnabólgusýkinga. Ekki má gleyma bætum lífsgæðum barna og fjölskylda þeirra og með hjarðáhrifunum græða ekki síst afi og amma enda um helstu lungnabólgubakteríuna að ræða í þjóðfélaginu.

Mjög mikilvægt er að endurskipuleggja ávísanavenjur lækna á sýklalyf þegar kemur að meðferð algengust sýkinga í þjóðfélaginu, ekki síst öndunarfærasýkingum og eyrnabólgum barna sem er hátt í fjórðungur ástæða fyrir komu almennings til heilsugæslunnar og sem skýrir yfir helming af allri sýklalyfjanotkuninni í þjóðfélaginu. Í meirihluta tilfella er sýklalyfjanotkunin óþörf. Veita þarf miklu meiri fræðslu um skynsamlega notkun sýklalyfja hér á landi. Við verðum að koma í veg fyrir að við förum úr öskunni í eldinn sem gerist ef aðrir sýklalyfjaónæmir stofnar sem ekki eru í bóluefnunum ná sér á strik í kjölfarið vegna þess eins að ekki er dregið úr óþarfa notkun sýklalyfja um leið.

Ofurbakteríur hafa verið til umfjöllunar í heimsfjölmiðlunum og hér heima á Vísi.is og Fréttablaðinu í morgun vegna nýs afbrigðis af sýklalyfjaónæmi sem er bundið við ákveðna ensímvirkni. Erfðaefnið sem ákveður slíka virkni getur borist á milli bakteríustofna, jafnvel stofna sem eru hvað algengastir að valda sýkingum í þjóðfélaginu og sem smitast auðveldlega á milli manna. Allir sjá hvað vandamálið er stórt ef ekki er hægt að meðhöndla algengustu sýkingarnar á áhrifaríkan hátt og hvaða ógn þjóðfélaginu stendur af slíkum „ofursýklum“, ekki síst hjá börnum og gamla fólkinu. En lítum okkur aðeins nær enda málið okkur mjög skylt eins og reyndar margt annað sem miður hefur farið í þjóðfélaginu á síðustu misserum og við erum að súpa afleiðingarnar af þessa daganna.

Á Íslandi hafa grasserað ofurbakteríur um árabil í miklu meira mæli en í nágranalöndunum og er mikilli og ómarkvissri notkun sýklalyfja helst um að kenna. Um er að ræða sýkla sem valda algengustu bakteríusýkingum hjá börnum, eyrnabólgum og lungnabólgum, svokallaðra pneumókokka. Mörg börn bera þessa sýkla og rannsóknir hér heima sýna að smit gerist helst eftir sýklalyfjameðferð eða í allt að helmingi tilfella. Það er vegna þess að þá drepast sýklalyfjanæmu bakteríurnar í nefkoksflórunni um leið og þeir ónæmu ná forskoti og fylla í skarðið. Um mjög alvarlegt ástand er að ræða hér á landi enda upp undir 40% af öllum sýkingum sem þessar bakteríur valda með ónæmi fyrir penicillíni og helstu varalyfjum. Í vaxandi mæli hefur enda þurft að leggja börn inn til sýklalyfjameðferðar í æð eða vöðva á sjúkrahús vegna sýkinga sem ekki tókst að ráða við með venjulegri inntöku. Hér á höfuðborgarsvæðinu er ástandið hvað verst og ef um alverlegri sýkingar er að ræða m.a. í heilsugæslunni verður strax að beita hæstu mögulegum skömmtum sem völ er á í þeirri von að árangur náist.

Það sem mestu máli skiptir hér á  landi í náinni framtíð er að nota sýklalyfin skynsamlega því smit á ónæmum sýklum gengur miklu hraðar fyrir sig ef fólk notar sýklalyf af litlu sem engu tilefni. Gildir einu þótt reynt sé að bólusetja fólk gegn þessum sýklum tímabundið og það eru alltaf að koma fram nýir stofnar sýkla sem kallast ofurbakteríur vegna þess eins að þær fá forskot á úrlausnir okkar mannanna.

Allir þekkja sögu fjarskipta þar sem morsið gegndi veigamiklu hlutverki, ekki síst þegar koma þurfti nauðsynlegum upplýsingum hratt og örugglega til skila. SOS morsið er sennilega frægasta ákallið um hjálp sem þarf að berast tafarlaust.

Í sveitinni í gamla daga þurfti bóndinn alltaf að fylgjast með skeytunum nokkrum sinnum á dag, „taka skeytin“ og átti þá við að hlusta á veðurfréttirnar, eitthvað sem skipti hann og lífsafkomu fjölskyldunnar greinilega miklu máli. Um leið fékk hann sér í pípu og  gjarnan einn kaffisopa. Upphafið af orðatiltækinu var samt frá þeim tíma þegar skipsstjórnendur þurftu að fá allar sínar upplýsingar frá umheiminum með mors-skeytasendingum. Að hafa „tekið við“ skeytunum gerðu menn að vissu leiti líka ábyrga enda veður oft válynd, skipsskaðar tíðir og mörgum mátti bjarga með að leita í var. Þjóðfélaginu okkar hefur reyndar oft verið líkt við fleyg sem bjarga verður frá nýju strandi. Og veðrin í dag eru ekkert síður válynd þótt í annarri mynd sé. Við ættum líka að vera reynslunni ríkari að hafa ekki hlustað og tekið við skeytunum á sínum tíma.

En hvenær eru fréttir ákall um hjálp eða viðvörun og hvenær eru þær eitthvað allt annað. Bloggið nú eru skeytasendingar almennings í samfélaginu, þörf fyrir að miðla upplýsingum manna á millum, mis mikilvægt, stundum skýrt, stundum óskýrt. Stundum líka einmannaleg tjáning. Bloggið er samt almennur nútímamiðill, skrifað í bók eins og forðum. Einnig verkfæri til að leika sér með orð og hugtök.

Ég sakna þó ákveðins jafnvægis á milli netmiðlanna í dag, bloggsins, fréttablaðanna og ljósvakamiðlanna. Lítum aðeins nánar á tölvuvæðinguna og netmiðla sem gert hafa dagblöðin og hefðbundnar fréttaútsendingar ljósvakamiðla nánast gamaldags. Mogginn ekki lengur ómissandi og fréttablaðið heitir aðeins „Fréttablaðið“ eins og glöggur erlendur gestur nefndi nýlega í fréttaviðtali. Hlutirnir gerast svo hratt að frétt morgunsins er orðin gömul að kveldi og vart brúkleg lengur til flutnings. Aðhald og sparnaður hefðbundinna fréttamiðla hafa síðan takmarkað rannsóknafréttamennskuna, jafnvel þannig að ástandið hefur verið eins og þrúgandi þögn, eins og hefur sýnt sig endurtekið í sumar meðal annars á RÚV. Bloggið hefur hins vegar sýnt sig koma í veg fyrir algera þöggun, vera hið lifandi afl til skoðanamyndunar á öllum  tímum og sem fullkomnar fréttaflutninginn í einni hendingu.

Ókeypis netmiðlar hafa því miður verið sniðinn þröngur stakkur fjárhagslega og lítið geta lagt sig eftir hinni hefðbundnu  rannsóknablaðamennsku. Þeir treysta meira á að geta gripið upp fréttir og pistla sem birtast annars staðar, jafnvel hjá hinum hefðbundnu fréttamiðlum og virka þannig sem fréttatorg. En með blogginu er almenningur farinn að taka virkan þátt í túlkun fréttaefnis og í því fellst mikið frelsi á miðbæjartorginu. Duglegir bloggarar hafa eytt miklum tíma í upplýsingaöflun og eru margir hverjir hin óháða fréttavé og sem í raun sinnir rannsóknablaðamennskunni hvað best þessa daganna. En leikurinn er ójafn þegar kemur að því að umbuna fyrir erfiðið í launum enda um frjálst framtak einstaklinganna að ræða, sprottið upp af áhuga, leik og jafnvel frelsisþrá. Lífsbarátta einstaklingsins gengur alltaf fyrir og á einhverjum tímapunktum þarf að velja á milli frístundastarfsins og launastarfsins.

Netmiðlar eiga auðvitað að grípa tækifærið og fá hæfasta fólkið til liðs við sig. Það er ekki gripið upp af götunni og auðvitað best að fólk sem hefur sannað sig svo um munar, njóti. Eyjan hefur sýnt sig verða öflugur netmiðill og er það ekki síst Agli Helgasyni að þakka sem öflugum bloggara og pistlahöfundi. Á honum einum græðir Eyjan meira en á nokkurri annarri fréttastöð á torginu að mínu mati og skapar henni algera sérstöðu sem spegill þjóðarsálarinnar. Lára Hanna Einarsdóttir bloggari hefur einnig sannað sig að sama skapi að geta verið sjálfstæður netmiðill út af fyrir sig og væri skarð fyrir skildi ef hún sér sig knúna til að hætta vegna launaleysis fyrir störfin sín fyrir okkur öll hin. Og laun er jú aðeins þóknun fyrir veitta vinnu sem óskað er eftir. Aldrei hefur verið jafn mikil þörf á vinnu eins og hennar.

Fórnakostnaður hins almenna bloggara er alltaf tíminn sem flýgur hratt frá okkur fyrir framan skjáinn og í auknu mæli tölum við við sjálf okkur og ósýnilega fólkið. Það út af fyrir sig er áhyggjuefni og hefur löngum verið viðfangsefni geðlæknisfræðinnar. Takmörkun á mannlegum samskiptum er streituvaldandi til lengdar. Frétta- og netmiðlafíkn er handan við hornið sem náði nýjum hæðum eftir hrun þegar allir þurftu að fylgjast með öllum og hvað morgundagurinn bæri í för með sér. Þarna getur oft verið erfitt að skilja milli hófs og óhófs eins og gildir reyndar um alla góða siði.

Mikið ósköp væri gaman að geta gert eitthvað svaka skemmtilegt og ævintýralegt, eins og t.d. skreppa í nokkra daga siglingu með skemmtiferðaskipi eins og hér sést og sem kom í heimsókn til okkar í Hafnarfjörðinn snemmsumars. Svona eins og einn hring kringum landið svo ég tali ekki um hnattsiglingu. Það vill svo skemmtilega til að glugginn á skrifstofunni minni snýr beint út að höfninni svo ég á auðvelt með að fylgjast með skipaferðum og stundum læt ég mig dreyma. Hvernigf er að vera ókunnugur á framandi slóðum og vita ekki hvar maður lendir. En því miður stendur ferð með þeim tuga skemmtiferðaskipa sem heimsækja landið á hverju sumri okkur ekki til boða í dag.

Bara nafnið „skemmtiferðaskip“ laðar að og hugsunin um gamla Gullfoss fær á sig nýja mynd í hugskotinu. Maður veltir jafnvel fyrir sér hvort væri nú skemmtilegra að að sigla með honum eins og hann var eða þessum tröllauknu nútímalegu fljótandi eylöndum. Og tíminn sjálfur er líka afstæður, sá gamli og sá nýi. Í dag þegar við ferðumst, virðist skipta mestu máli að komast sem fyrst á milli staða, á sem einfaldastan hátt. Það að njóta ferðalagsins og skynja hnöttinn okkar í raunverulegum fjarlægðum virðist skipta minna máli. Við viljum komast yfir sem mest á sem skemmstum tíma, sjá allt og skemmta okkur í einni kippu og einum pakka.

Við gerum oft allt til að sniðganga hversdagsleikann sem við höfum fengið svo nóg af. Það kallast þá að vissu leiti kulnun og sem virðist vera óhjákvæmileg afleiðing nútímavæðingar og langvarandi streitu. En við eigum samt svo marga leiki á borði sem við þurfum að læra að notfæra okkur.

Sigling höfðar þó til einhvers frelsis, víðáttu og þolinmæði, einhvers sem tekur tíma. Skemmtiferðaskip er sérstakt íslenskt heiti á skipi sem siglir með farþega um heimshöfin til að njóta og gleðjast. Erlend sambærileg heiti á skemmtiferðaskipi ná ekki þessum íslensku hughrifum á sama hátt. Bara það að geta notið eftirvæntingarinnar að koma sífellt á nýja staði og njóta síðan framandi umhverfisins í fylgd samferðarmanna, er í allt annarri vídd samanborið við að þjóta um loftin blá milli heimsborganna með stuttri viðdvöl í leiðinlegum fríhöfnum. Skemmtiferðaskipið er líka samfélag með sín eigin lög og reglur. En hægt er að sigla því í strand og sumir verða strandaglópar á viðkomustöðunum.

Ég hef fylgst með erlendu gestunum sem komið hafa í heimsókn í litla miðbæinn okkar í Hafnarfirði og virðast frelsinu svo fegnir. Eins að sjá skipin í öllu sínu veldi sigla eins og ekkert sé inn höfnina að hafnarbakkanum, hljóðlaust og nærfærnislega. Jafnvel með þúsundir gesta auk áhafnar. Stundum eins og þegar einhver kemur loks heim eftir langa fjarveru. Og allir verða hluti af miðbæjarsamfélaginu eina dagstund. Bærinn lifnar við og allt í einu tilheyrum miklu stærri heimi. Vinsemd og eftirvænting og við verðum þess öðruvísi vör að það hljóti að vera gott að eiga heima þar sem svo margir vilja koma og heimsækja. Og svo kveðja þeir með stuttu flauti og koma kannski aldrei aftur. Maður vill getað veifað til baka.

Það er mikill lúxus að hafa aðgang að góðu útsýni eins og ég hef í vinnunni minni. Fyrir þannan aðgang er ég Heilsugæslunni þakklátur. Skjólstæðingum mínum finnst oft líka gott að koma á heilsugæslustöððina þegar þeir koma til að leita sér lækningar og ráðgjafar. Ekki síst þar sem útsýnið út um gluggana skipta miklu máli. Eins að geta notið málverka á veggjunum sem Hafnafjarðarbær hefur lánað okkur og gengið síðan að gluggunum og notið draumkennds útsýnisins yfir hafnarbakkann. Horft jafnvel á öll skipin sem er starfsmönnunum ekkert síður en sjúklingum mikils virði.

Stundum eru gluggarnir líka eins og speglar af raunveruleikanum, eins og hann í raun gæti verið á annarri stund og öðrum stað í lífinu. Stundum ganga skjólstæðingarnir þannig beint að glugganum mínum eftir að hafa heilsað og taka eitt andkaf. Það er góð byrjun á viðtali. Og við erum reyndar öll á sömu siglingunni, aðeins á mismunandi klassa eins og gengur en útsýnið það sama. Ég hef oft óskað að allir læknar og skjólstæðingar þeirra hefðu aðgang að glugga eins og mínum. Og vonandi forðum við síðan sameiginlega okkar „skemmtiferðaskipi“ frá nýju strandi.

Á síðustu dögum hefur heildarmyndin skýrst töluvert hvað varðar aðdraganda hrunsins og hvaða eðlishvatir í mannsskepnunni lágu þar á bak við. Kemur þar aðallega tvennt til þ.e.  græðgivæðing og einkavinavæðing. Í dag eru nefnilega tvær stærstu rætur vandans óðum að skýrast, annars vegar „skuldavandi stórskuldugra“ sem með hjálp bankanna og eftirlitsaðila settu ríkið á hausinn og hins vegar „þöggun og vöntun á upplýstri umræðu“ sem mikið var til umræðu hér á Eyjunni í gær og sem auðvitað var og er andsnúið klíkuskap innan fjármálageirans og stjórnsýslunnar sem ennþá eimir af. Það er nefnilega með ólíkindum að heyra, nú 2 árum eftir hrun, í fyrsta skipti í opinberri umræðu hvernig menn gátu selt bönkunum viðskiptavild og pappírsfyrirtæki sín, jafnvel á uppsprengdu verði sem staðgreiðslu í hlutabréfakaupum í bönkunum um leið og sem leið til að geta tekið einnig svokölluð kúlulán fyrir hundruð milljóna króna til kaupa á meira af hlutabréfum í bönkunum, og það með veði í skuldabréfunum sjálfum!!  Ég, um mig, frá mér, til mín. Jafnframt þegar nýskipaður umboðsmaður almennings viðurkennir að „hafa hrifist einfaldlega með í græðgivæðingunni“ eins og fyrrverandi umboðsmaður skuldara gerði svo vel grein fyrir í Kastljósþætti gærkvöldsins, þökk sé Sigmari. 

Nákvæmlega þannig urðu þessir frægu ósýnilegu peningar til um stundarsakir á pappírunum en sem auðvitað urðu samt að engu þegar upp var staðið, enda aldrei til!  Árlegan arð af hlutabréfunum sem greiddur var út var hins vegar auðvelt að reikna og nýta. Það alvarlegasta sem þó gleymist í þessari umræðu allri er hvaða afleiðingar þetta hafði fyrir hinn „venjulega skuldara“ , almenning, sem eingöngu hafði tekið gengistryggð lán til íbúða eða bílakaupa og sem bankarnir hvött óspart til eða einfaldlega til framfærslu þar sem jafnvel námslán voru af skornum skammti í góðærinu. Þeir skuldarar taka öðrum fremur á sig skellinn nú, gengistrygginguna og verðtrygginguna nú auk gjaldfalls íslensku krónunnar. Einnig atvinnumissi og missi eigna svo sem eigin húsnæðis. Þeir eiga ekkert skylt með nöfnum sínum þeim stórskuldugu. Þeir fyrrnefndu eru margir hverjir gjaldþrota í dag af völdum spunagjörningsins sem þeir stórskuldugu tóku þátt í að skapa og sem fá nú afskrifuð lán sín í bak og fyrir eftir allskonar krókaleiðum í bakherbergjum bankanna.

Það verður spennandi að fylgjast með fyrsta opinbera uppgjörinu hjá fyrrverandi umboðsmanni stórskuldara eins og hann hefur lofað. Hann vann sannarlega fyrir kaupinu sínu þennan eina dag sem hann var ráðinn, þökk sé félagsmálaráðherra. Þá er kannski hægt að fara að kalla fleiri til ábyrgðar og það sem mikilvægast er, stoppa í götin, hreinsa kerfið af kerfisfeilum og sortera út hagmuni stórskuldugara og almennings. Heildarmyndin er því óðum að skýrast og vonandi styttist í að við getum farið að endurræsa þjóðfélagið okkar.

Í gærkvöldi fylgdist ég með gamalli margverðlaunaðri Hollywood mynd frá 1961, Morgunverður á Tiffany’s, Breakfast at Tiffany’s. Í besta artriðinu, í sjálfu partýinu, þar sem allir voru kominir í gott stuð og ég líka bilaði útsendingin sem svo oft áður hjá RÚV. Fyrst myndin,  svo hljóðið og siðast textinn. Myndin hafði reyndar rúllað góðan tíma áður en útsendingarstjórinn vaknaði. AFSAKIÐ HLÉ. Stemmningin var farin þegar allt komst í lag eftir ca. 10 mín. Þá velti ég fyrir mér af hverju þetta gerist aldrei á hinum stöðvunum. Algengast er þó að mistök séu gerð í beinni útsendingu eins og t.d. í fréttatímunum. Vitlaus frétt eða tal eða texta vantar.

Reyndar var stórt hlé á fréttatengdu efni í sumar. Sennilega heilir 3 mánuðir. AFSAKIÐ HLÉ. Og það á sjálfri ríkisfréttastöðinni sem ég borga tæplega 18.000 kr á ári til og konan mín og dóttir sem býr heima annað eins. Og það fáa sem ég sækist eftir að horfa á er einmitt fréttir og fréttatengt efni.

Ég ætlaði samt ekki að æsa mig mikið yfir þessu því auðvitað verðum við að hafa einn ríkisfjölmiðil sem ég reyndar er farin að setja spurningu við hvort ekki nægir að hafa sem útvarpsstöð með möguleika á langbylgjuútsendingu. En það sem rak mig til að taka þetta efni upp á blogginu er önnur firring og hroki í þjóðfélaginu sem kennd er við þá sem allt þykjast vita í pólítíkinni og vilja ráða öllu og ég var rækilega minntur á í morgun með skammaræðu til allra bloggara. Sá hinn sami virðist ekki þola opinbera umræðu í netheimum og þá gagnrýni sem þar kemur fram sem dæmin sanna endurtekið að svo mikil þörf er á að sé til staðar í endurreisninni í okkar litla en litríka klíkuþjóðfélagi. Söguna þekkja allir. Það virðist vera í þeirra þágu að takmörkun á málfrelsi í óritskoðuðum fjölmiðli sé sem mest til að þeir haldi sjó.

Í morgun birti Tryggvi Þór Herbertsson blogg hér á Eyjunni sem hann kallar, Góða fólkið. Þar hæðist hann að þeim sem voga sér að koma fram með sínar eigin skoðanir í pólitíkinni og sem gagnrýna menn og málefni, að hans mati ómálefnalega. Góða fólkið nefnir hann bloggara sem hafi „óeðlilegan aðgang“ að fjölmiðlafrelsi til að koma þessum skoðunum sínum á framfæri í bloggfærslum. Það sem ég vildi sagt hafa um þetta er að sumir eru kóngar í föllnu ríki án þess að gera sér grein fyrir staðreyndunum og lifa í gamalli mýtu flokkræðis. Vá sé þeim sem voga sér að hafa aðrar skoðanir en þeir. Allir vita líka að Mogginn hleypir aðeins ákveðnum skoðunum að, með einum eða öðrum hætti. Sumar fréttir birtast aldrei eins og nýleg dæmi sanna t.d. um gagnrýnina sem átt hefur sér stað í lyfjamálum og lyfsölu. Þessum fjölmiðli og ákveðnum mönnum hugnast best þögnin í ákveðnum sérhagsmunamálum en sem skipta þjóðina miklu máli og þurfa ekki að afsaka sig sem þó RÚV gerir þegar beinar útsendingar eiga í hlut og þögnin er alsráðandi.

Þökk sé bloggheimum að einhver umræða á sér stað í mikilvægum þjóðfélagsmálum og a.m.k. þakka ég fyrir mig og þær upplýsingar sem ég hef fengið til að glöggva mig þar aðeins á stöðu mála. Ég vil líka taka fram að ég er ekki einn af þessum vinsælum bloggurum og góða fólki sem Tryggvi nefnir enda fæ ég sjaldan athugasemdir og hef ekki séð ástæðu til að loka fyrir þær á blogginu mínu.