Það eru myrkir dagar framundan. Og kvíðinn í þjóðfélaginu er þegar orðinn mikill. Hræðsla um það ókomna, reiði, ásakanir og leit að einhverju sem heitir réttlæti. Endalausar slæmar fréttir um að almenningur sé að gefast upp. Þetta kom meðal annars fram í Kastljósviðtali gærkvöldsins um skuldir heimilana. Kvíðaviðbrögð eru einnig algengari hjá skjólstæðingum heilsugæslunnar þessa daganna en áður. Það er þungt í mörgum og geðhræringar daglegt brauð. Þráðurinn oft ansi stuttur og margir reiðast af minnsta tilefni. Ævisparnaðurinn kannski uppurinn eða gjaldþrot. Flestir af eldri kynslóðinni finnst þó hlutskipti barnafólksins það dapurlegasta í þessu öllu saman. En allir verða að hjálpast að, enginn er eyland. Við sitjum öll í sama netinu.

Kvíðaviðbrögðin geta líka brotist út með þunglyndi og einangrun. Verkkvíðinn er algengastur og jafnvel það einfaldasta sem áður var svo einfalt verður flókið og vex manni í augum. Ofsakvíði og örvænting grípur suma. Oft eru þó þær kvíðaraskanir fyrir enda ótrúlega algengar meðal fólks í venjulegu árferði. Fobíur sem hátt í 20% af mannfólki þjáist af í einhverri mynd eru hluti af algengustu kvíðaröskununum sem lýsir sér í ofsakvíðaköstum við ákveðnar aðstæður. Eitthvað sem er svo nærtækt í undirmeðvitundinni en á ekki endilega við raunverulega fyrri slæma reynslu að styðjast heldur kvíðaviðbrögð og óstjórn sem hefur yfirfærst á ákveðnar aðstæður af einhverjum ástæðum. Þessi tegund kvíða er oft bundinn í erfðir eins og margir aðrir geðrænir sjúkdómar sem hrjá okkur einhvern tímann á lífsleiðinni. Innilokunarkennd og lofthræðsla eru algeng dæmi um fóbíur en ein algengasta fóbían er þó gagnvart saklausum kóngulóm.

Margir muna eflaust eftir þekktri íslenskri teiknimynd um litlu ljótu lirfuna (2002) sem var svo saklaus og grimmu kóngulónni. Mynd sem átti að gera það svo gott í útlöndun og sem sjálfsagt er að sýna öllum íslenskum börnum í dag til að læra af.

Þegar fólk fær ofsakvíðakast að þá missir það tökin á sér og hugsunin verður stjórnlaus. Nokkuð sem við sjáum fleiri og fleiri gera í umræðu dagsins. En við hverju er að búast þegar maður kemst að því að lífið var tálsýn. Og hvað um kreppufóbíur í framtíðinni? Slæmur draumur sem var þó ekki martröð eftir allt saman heldur ískaldur veruleikinn. Þjóðin þarf fyrst og fremst sálfræðihjálp til að skilja og til að geta fyrirgefið. Aðeins glæpamennina sjálfa sem leiddu þetta allt yfir okkur þarf að finna og refsa en við skulum láta nægja að skamma þá vammlausu sem fyrra sig hvort sem er ábyrgðinni sem við fólum þeim. Þeir hafa þegar fengið sinn dóm hjá þjóðinni.

En af hverju skyldu svona mörgum vera illa við köngulær? Sennileg skýring, sem auðvelt er að ímynda sér, eru aðstæður fórnarlambsins sem óvart festist í netinu og á sér ekki undankomuleið. Verður bitinn og síðan étinn eða geymdur. Örlagaþræðirnir sem við óttumst mest liggja nefnilega víða í lífinu og taka á sig ótrúlegustu myndir. Spunameistarar þess kerfis sem við höfum lifað í eru margir og áttu sér þó misjöfn markmið. Og bráðin var jafnvel heimurinn allur. Aðrir hugsuðu þó fyrst og fremst að maka krókinn fyrir sig og sína.

Kóngulær eru ótrúleg skordýr sem flestum finnst afskaplega ljótar. Löngum hefur maður dáðast að verkviti þeirra og áræðni við erfið skilyrði. Spunameistarar með verkfræðigáfur. Slíkur getur vefur þeirra verið, úthugsaður í krók og kima. Talning á böndum og þverböndum liggur við upp á millimeter og styrktarstrengir til að vefurinn þoli sem mest álag. Allt byggist þetta á því eina takmarki að veiða bráðina. Myndin hér að ofan sýnir kónguló spinna vefinn sinn með hekluböndum enda notar hún alla fæturna til verksins og hnýtir vel á milli. Nýlega uppgötvaði íslendingur nýja tegund af kóngulóm sem spinnur sterkari streng en nokkur önnur og er þráðurinn margfalt sterkari en nokkur annar þráður og efnasamsetningin vísindamönnum ráðgáta eins og reyndar íslenska fjármálahrunið er mörgum fræðimönnum ennþá daginn í dag. Þráðurinn nýi á að vera margfalt sterkari en stál og margfallt sterkari en nokkuð annað efni. Af hverju vorum við ekki búinn að fá þennan þráð í okkar öryggisnet sem er þrátt fyrir allt hálf íslensk uppfynning.

Margir eru fastir í neti skulda þessa daganna. Margir sjá ekki fram á að geta greitt úr skuldafeninu og sökkva í raun dýpra og dýpra með hverjum mánuðinum sem líður. Margir eru svektir og finnst þeir hafa verið lokkaðir í netið, grunlausir um afleiðingarnar. Fáir trúðu því að frumskógarlögmálið, að éta eða verða étin, ætti að gilda árið 2010. En auðvitað er ekki öll nótt úti og við erum okkar spunameistarar líka. Lítum jákvæðum augum til kóngulóarinnar. Hún getur kennt okkur margt þótt ekki væri nema að það að vera þolinmóð. Okkar tími mun koma aftur og við eigum að vera dugleg að spinna okkar örlagaþræði inn í framtíðina. Náttúran er alltaf söm við sig. Við lifum hins vegar í mennsku samfélagi þar sem við hjálpumst að en stöndum ekki ein að öllu eins og kóngulóin. Örlagavefurinn sem við erum í núna mun smá saman slitna upp og við verðum frjáls aftur. Spurningin er aðeins um hvaða leiðir við veljum og hvort við ætlum að rífa okkur upp úr þessu ein og óstudd sem þjóð eða hvort við fáum hjálp vinaþjóða okkar eins og svo oft áður í sögunni þegar harðnaði í dalnum. Kónguló, kónguló, vísaðu mér á berjamó.

Við ræktum garðana okkar. Við höldum húsunum okkar við og pössum upp á smyrja bílinn reglulega og fara með hann í skoðun á hverju ári. Allt slétt og fellt á yfirborðinu. Ekkert vantar síðan upp á heilbrigði og fegurð móður náttúru þar sem við búum eins og meðfylgjandi mynd frá Breiðafirði sýnir. Hreint land með nóga orku, tært vatn alls staðar og sjórinn fullur af sjávarfangi. En hvernig skyldi síðan ein feitasta þjóð veraldar passa upp á sína innri fegurð og heilsuna almennt talað. Þessari spurningu reyna íslenskir heimilislæknar meðal annars að svara þessa daganna ásamt mörgum öðrum. Leitað er ráða í fræðunum með öðrum starfsgreinum heilsugæslunnar með það að markmiði að bæta þjónustuna og auðvelda mönnum aðgang að ráðgjöf og þjónustu fyrir alla, hvar sem þeir búa á landinu. Greinin hefur þróast frá „gamla“ heimilislækninum eða héraðslækninum í 4 ára sérnám þar sem lögð er áhersla á að bestu þekkingu á flestum sviðum læknisfræðinnar sem getur komið almenningi að sem mestu gagni.

Í raun heitir greinin heilsugæslulækningar enda byggist hún á teymisvinnu fleiri heilbrigðisstétta en gamla heitið, heimilislækningar, skýrir starfsviðið engu að síður jafnvel endar höfðar það til kjarnans í þjóðfélaginu, sjálfrar fjölskyldunnar og samskipta meðlimanna þeirra á milli. Sérstök áhersla er lögð á algengustu sjúkdómana, smitsjúkdóma og sjúkdóma sem snúa að umhverfi og lífstíl. Hvert aldurskeið hefur sín vandamál, allt frá ungbörnum til öldunga. Ungbarnaheilsuverndin, skólaheilsugæslan, unglingavandamálin, mæðraverndin, slysa- og bráðaþjónustan, atvinnu- og umhverfissjúkdómar, lífstílssjúkdómar, geðsjúkdómar og öldrunarþjónusta. Forvarnir hverskonar eru ávalt í megin fókus, sérstaklega þær sem tengjast slæmum lífstíl, tóbaksreykingum og áengis- og vímuefnavandamálum. Fylgst er reglubundið með leyndum áhættuþáttum svo sem aukinni líkamsþyngd, hreyfingarleysi, háu kólesteróli, háum blóðsykri og háum blóðþrýstingi.

Framfarir eiga sér með vísindum, rannsóknum og þróunarstarfi m.a. í grasrótinni sjálfri. Ekki er síst mikilvægt að virkja vísindin inn í sérfræðinám heimilislækna og daglegu vinnu. Þessa daganna takast menn t.d. á um mikilvægi blindrar skimunar fyrir allar konur sem forvörn gegn brjóstakrabbameini. Gæðaþróun er einmitt langtíma vinnuferill sem reynir að svara slíkum spurningum. Vísindi heilsugæslulækna taka fyrst og fremst mið af gæðaþróun til langs tíma og sem á að vera íhaldssöm í eðli sínu. Sígandi lukka er best og margar nýjungar innan læknisfræðinnar reynast því miður ekki standast tímans tönn þegar betur er að gáð.

Vísindaþing Félags íslenskra heimilislækna (FÍH) hefur verið haldið annað hvert ár í 20 ár og er eins og hver önnur uppskeruhátíð á íslenskri heilbrigðisþekkingu. Þar hafa verið lögð drög að nýjum rannsóknum og verkefnum, eldri rannsóknir kynntar svo og lagt mat á þá gæðaþróunarvinnu sem stunduð hefur verið. Vísindasjóður FÍH hefur styrkt einstök verkefni og eins áhugasama einstaklinga. Árangur hefur í gegnum tíðina verið glæsilegur og mörg verkefni verið jafnvel erlendum starfsbræðrum til fyrirmyndar og greinar eftir íslenska höfunda birtast m.a. í víðlesnustu læknatímaritum erlendis. Lokatakmarkið er síðan að rannsókna- og þróunarvinnan leiði til betri vinnuferla sem tekið er tillit til í nýjum klínískum leiðbeiningum Landlæknisembættisins sem einmitt sá um að mennta fyrstu íslensku héraðslæknana fyrir tæplega 250 árum síðan.

8-9 október verður 10. vísindaþing FÍH haldið í Stykkishólmi. Fljótlega eftir þingið mun ég kynna á blogginu mínu áhugaverð efnin sem þar verða kynnt. Nú eru viðsjárverðir tímar og heilmilislækningar eiga undir högg að sækja, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu. Mikil undirmönnun hefur verið um árabil í starfstéttinni og meðalaldur heimilislækna orðin ískyggilega hár eða rúmlega 50 ár eins og kom fram nýrri skýrslu Samtaka verslunar og þjónustu um málið og greint var frá í Morgunblaðinu fyrir helgi. Útlit er fyrir að meirihluti þeirra lækna sem stafa í dag hætti störfum innan fárra ára. Þannig eru blikur á lofti hér á landi en alls staðar erlendis er þessi grein læknisfræðinnar í miklum blóma og vex hraðar en nokkur önnur sérgrein læknisfræðinnar.

Sala listaverka til að borga upp skuldir gömlu bankanna erlendis er dálítið táknrænt fyrir stöðuna í dag. Og sem betur fer er kreppan ekki allsstaðar. Í gær var seld á uppboði hjá Sotheby´s í New York ljósmyndasería af íslensku fossunum eftir Ólaf Elíasson sem var áður í eign Lehman Brothers fyrir tæpl. hálfa milljón dollara eða um 53 milljónir íslenskra króna eins og mogginn greindi frá í morgun.

Ef aðeins ljósmyndir seljast á slíkar upphæðir, sem reyndar eru einstök listaverk, að þá getur maður líka ímyndað sér hvert raunverulegt virði sjálft myndefnið er. Þarna ræður auðvitað samspil einstaks myndlistamanns og stórkostlegar náttúru Íslands. Þvílíkt lán er að við eigum hvortveggja og nú bíðum við bara eftir Hörpunni til að fá athygli heimsins á íslenskri menningu á nýjan leik og fyrir hvað íslensk menning getur staðið.

Fréttin rifjar upp gamlar fréttir af listaverkasöfnum gömlu íslensku bankanna sem óvart gleymdist að verðmeta og selja með öðrum eignum og lánasöfnum þegar gömlu bankarnir voru einkavæddir í hasti á sínum tíma og vonandi verður nú rannsakað eins og ný þingsályktunartillaga felur í sér. Listaverkasafn sem var í raun almennings í þá daga. Við skulum vona að með þjóðnýtingu bankanna og áður en þeir voru aftur seldir á dögunum hafi eignarhaldið verið tryggt hjá þjóðinni og að sömu mistök hafi ekki verið gerð aftur og þessi söfn látin fylgja með, nú til erlendra eigenda. Um miklar þjóðargersemar er að ræða, sem í versta falli má selja til að bjarga okkur úr eigin skuldafeni þessa daganna. Eins minnir frétt dagsins á þær gersemar sem sjálfir fossarnir eru og við verðum að varðveita og fórna ekki öllu fyrir svo sem fyrir ódýra raforku.

Að íslenska þjóðin hafi aðeins eitt hjarta er kannski ekki alveg sannleikanum samkvæmt eins og stendur í auglýsingu dagsins á Hjartadeginum 26.9.2010, Öll þjóðin -eitt hjarta, þótt það sé auðvitað satt að þjóðin stefni sameiginlega að lifa hremmingarnar nú af. Þá má þá líka segja að þjóðin hafi fengið hjartaáfall haustið 2008 eða þjóðarhjartað hafi verið kramið og sé að jafna sig. Ekki sem betur fer af alvarlegri kransæðastíflu og hjartadrepi heldur slæmu hjartsláttarkasti með verkjum og vanlíðan. Sjúkdómurinn reyndist grafalvarlegur en er læknanlegur með endurhæfingu og eftirliti. Ekki hafði verið fylgst nægjanlega vel með blóðþrýstinginum og öðrum áhættuþáttum svo sem offitunni. En hvað hefði skeð ef sjúkdómurinn hefði náð að ganga lengra. Ekki er víst að þjóðin hefði lifað þær hremmingar af. Það má því segja að það hafi verið lán í óláni að sjúklingurinn greindist á læknanlegu stigi þrátt fyrir allt og að hægt sé að bjóða lækningu nú. Það þýðir að minnsta kosti ekki lengur að þrjóskast við og stinga hausnum í sandinn. Og sjúklingurinn verður að hafa mandóm til að taka á sínum málum.

Alvarlegustu hjartasjúkdómarnir sem er kransæðakölkun og afleiðingar hás blóðþrýstings til margra ára eru að mörgu leiti fyrirséður sjúkdómur. Fólk sem lifir illa, reykir og borðar of mikið, er of feitt og hreyfir sig lítið, er í mestri áhættu. Áhættuþættirnir mælast meðal annars í háum blóðþrýstingi og háu kólesteróli. Hlutverk heimilislækna og hjarta- og æðalækna er að fylgjast með þessum þáttum og reyna að hafa áhrif á lífsvenjur fólks. Eins að gefa lyf og fylgjast með þróun sjúkdómseinkenna. Í mörgum tilfellum er hægt að snúa þróuninni við og margir sjúklingar breyta algerlega um lífstíl og lifa gæfuríkara lífi á eftir. Þar komu forvarnir að gagni og hægt var að bregðast við.

Hættumerki mátti víða sjá þjóðlífinu sl. áratug og þeir fátæku urðu fátækari og þeir ríkari, ríkari. Falin verðbólga, kúlulán meðal útvalda sem og arður og ofurlaun í illa reknum fyrirtækjum og bönkum. Við kunnum ekki fótum okkar fjárráð og almenningur tók lán á lán ofan til að reyna að fylgja eftir ímyndaðri meðalmennsku m.a. í íbúðar- og bílakaupum. Í sjálfu sér var sjúkómurinn geðrænn í eðli sínu eins og þegar um einhverskonar fíkn er að ræða og menn hræðast timburmenn og að horfast í afleiðingar gjörða sinna. Sállíkamleg einkenni og afneitun eru algengust einkennin eða þar til menn verða hræddir um líf sitt og fá viðvörun með áfalli og taka þá á málum. Aðrir eru ekki svo heppnir og fá ekki viðvörun eða hunsa hana. Og þá fer sem fer.

Nýjustu upplýsingar í gær eru að Íslendingar séu meðal feitustu þjóða og verma 9 sætið á heimslista OECD ríkja. Miklu feitari en nágranaþjóðirnar. Vísbendingar eru að að offitan ná til barnanna okkar. Fyrstu einkenni offitu eru meðal annars fitubreytingar í kransæðum. Fitan veldur mörgum sjúkdómum sem eiga eftir að aukast í framtíðinni að óbreyttu. Fyrir utan hjarta- og æðasjúkdóma að þá má nefna sykursýki, krabbamein og gigtarsjúkdóma sem og þunglyndi. Það er ljóst að við hreyfum okkur of lítið og við borðum of mikið, sérstaklega sykur og feitmeti hverskonar. Þetta þarf að laga og við eigum að borða miklu meira af fiski. Þá líður okkur betur, við lifum lengur og spörum óhemju mikið í heilbrigðiskostnaði. Gangi okkur öllum vel og tökum þátt og til hamingju með Hjartadaginn.

„Fagur fiskur í sjó,
brettist upp á halanum
með rauða kúlu á maganum.
Vanda, banda,
gættu þinna handa.“

Í pólitíkinn og jafnvel innan stjórnsýslunar sjálfrar eru margir fagrir fiskar með rauða kúlu á maganum þótt sumir séu reyndar meira eins og fiskar á þurru landi sem þekkja ekki sitt nærumhverfi. Umræða síðustu misseri, ekki síst um heilbrigðismál minnir mig á ofangreinda vísu því hún endar með hörðum skell. T.d. það að byggja háskólasjúkrahús fyrir tugmilljarða en rífa á sama tíma niður sjálfa grunnþjónustuna, heilsugæsluna. Eins að tryggja ekki mannauðinn í heilbrigðiskerfinu sem skiptir miklu meira máli en byggja tóm hús. Eins og fram kemur í frétt moggans í gær er stétt heimilislækna hér á landi að deyja út! „Vanda, banda, gættu þinna handa“….

Sveinn Kjartansson matreiðslumaður, hefur hins vegar sýnt og sannað að hann er einn af okkar bestu kokkum. Áratuga reynsla viðskiptavina og nú síðast mjög vinsælir þættir hjá RÚV á sunnudagskvöldum sem Saga film hefur framleitt, Fagur fiskur í sjó, sýna afbragðs takta í eldamennsku sem kemur örgustu kjötætum og fiskhöturum til að svelgjast á. Jafnvel þorskhausarnir verða sem herramannsmatur. Nálgun og virðing fyrir viðfangsefninu er aðdáunarverð. Þvílík auðlegð sem við eigum annars í sjávarfanginu okkar sem hann kynnir svo vel. Ef einhverjir geta gert hlutskipti okkar auðveldara á þessum ögurtímum að þá eru það listakokkar á borð við Svein sem kennir okkur nýja hugsun í matarlist og um leið og hann gerir lífið okkar miku skemmtilegra. Geta aðrir ekki reynt að læra af honum og einbeitt sér að því sem þeir eru besti í, og látið aðra um hitt? Aðeins þannig verða þeir aðdáunarverðir og koma þjóðfélaginu að góðu gagni.

Allt er spennandi að smakka úr sjónum og hugmyndarflugið á sér engin takmörk, t.d. heilsteiktur roðhreinsaður karfi á grillið í kvöld með chilisósu. Hvað er hægt að hugsa sér betra? Þættirnir eru reyndar ný nálgun þar sem við fáum að kynnast hvaðan hráefnið er fengið úr fögrum sjónum. Ónýttir fiskar og nýir stofnar eins og makríll. Ef þetta er ekki til að fylla mann pínu bjartsýni varðandi framtíðina, að þá veit ég ekki hvað. En það besta af öllu er hollustan í fiskinum okkar, ekki síst í omega 3 fitusýrunum sem er sem yngingarmeðal fyrir þjóðina. Hún hefur m.a. sýnt sig draga úr æðabólgum, æðakölkun, gigtareinkennum, elliglöpum, krabbameinum, athyglisbresti og þunglyndi. Fisk á diskinn minn. Já takk.

Hvergi annars staðar á byggðu bóli eiga íbúar sennilega aðgang að öðru eins úrvals hráefni og við Íslendingar, þótt auðvitað grænmeti mætti vera aðgengilegra og ávextir ódýrari. Og hvergi fæðast börnin heilbrigðari. Við erum rétt að átta okkur á öllum herlegheitunum og möguleikunum, sérstaklega þegar við sjáum samanburðinn í aðstæðum erlendis í fjölmiðlunum, þurrkar eða flóð, eitur- og mengunaráhrif og skort á landi. Allt byggist þetta á samspili landsins okkar við náttúruöflin, veðurfarið og sjóinn, sem er okkar stærsta matarkista. Vatnið sem við höfum svo mikið af og passlegur kuldi í lofti en hiti í sjónum er okkar lukka. Til sjávar og sveita, útgerðar og landbúnaðar. Við sitjum á fjársjóð og óendanlegri auðlegð fyrir komandi kynslóðir, ef við förum vel með og reynum að vera skynsöm. Og aðeins þannig tryggjum við líka mannauðinn, heilsuna og velferðina að öðru leiti. Aðeins þess vegna viljum við búa hér á landi.

„Vingur, slingur, vara þína fingur.

Fetta, bretta, svo skal högg á hendi detta“.

Nú heyrir maður kröfu um enn meiri niðurskurð á heilsugæslunni ofan á allan annan niðurskurð sl. 2 ár eins og greint var frá í bloggi mínu nýlega um sameiningu heilsugæslustöðva og að fjárvana bæjarfélög taki aftur ábyrgð á heilbrigðisþjónustunni. Sameining heilsugæslutöðva er reyndar fáránleg ráðstöfun sem ræðst gegn aðgengilegri þjónustu og skilar engu nema litlum stjórnunarlegum sparnaði en heilsugæslunni er nú  þegar að mestu leiti stjórnað af stjórnsýslu heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins (HH). Vinnan og þjónusta við skjólstæðinga heilsugæslunnar fer hins vegar fram á stöðvunum sjálfum, vöktum og yfirfullum sjúkrahúsum.

Mikil vöntun er á heimilislæknaþjónustu. Ekki er óalgengt að hver heimilislæknar þurfi að sinna 4-5000 manns og tugþúsundir vantar sinn eigin heimilislækni. Tímaframboð er af skornum skammti á höfuðborgarsvæðinu og flestum bráðum erindum er sinnt á vöktum. Vöktum fylgir mikill kostnaður, ekki síst í ótímabærum úrræðum og ónauðsynlegum innlögnum á yfirfullar bráðmóttökur sjúkrahúsanna. Nú er svo komið að heimilislæknar geta ekki einu sinni farið eftir nútíma klínískum leiðbeiningum þar sem ætlast er til að fyrsti viðkomustaður sé hjá heimilislækni sem fylgir vandamálunum eftir en leita alltaf bráðalausnar eins og t.d. með lyfjum. Þannig má einmitt oft komast hjá oft óþarfa lyfjagjöfum og rannsóknakostnaði. Alvarlegast er svo þegar lyf eru ofnotuð í þeim mæli að þau hætta að virka þegar mest á reynir og kostnaður þjóðfélagsins vegna lyfja og rannsókna er orðinn óheyrilegur.

Um 25% af öllum erindum til heilsugæslulækna er vegna loftvegasýkinga og eyrnabólgu barna. Yfir helmingur af öllum komum barna til lækna vegna veikinda er vegna miðeyrnabólgu. Flest þessara erinda eru nú afgreidd á skyndivöktum, að mestum hluta þar sem heilsugæslan nær ekki að anna þessum erindum á daginn. Nær helmingi meiri sýklalyfjanotkun í Reykjavík samanborið við Akureyri sýnir þennan mun vel og eins miklu meira sýklalyfjaónæmi helstu sýkingarvalda barna. Nota þarf orðið hæstu skammta af sýklalyfjum þegar meðhöndla þarf alvarlegar sýkingar barna á höfuðborgarsvæðinu og nægir ekki einu sinni alltaf. Um algjört einsdæmi er að ræða ef litið er til Norðurlandanna í heild og jafnvel allrar í norður-Evrópu.

Börn fá ekki sömu þjónustu og fullorðnir fá með sín vandamál. Börn fá ekki heilsugæsluþjónustu fyrir sín veikindi. Í algjört óefni er komið og ráðamenn hafa forðast að horfa í augu vandans þrátt fyrir ítrekaðar ábendingar. Börnin eiga sér engan ákveðinn málsvara og foreldrar ungbarna eru oft í erfiðri stöðu og eiga í raun fullt í fangi með að láta bara enda ná saman. Þjónusta á kvöldin á skyndimóttökum er því oft kærkomið tækifæri til að þjónusta börnin. Er þetta fyrirkomulag á heilbrigðisþjónustunni á höfuðborgarsvæðinu, sem mikið frekar hefði þurft að byggja upp til að ná þjóðhagslegum ávinningi, stefna heilbrigðisyfirvalda í dag? Nýjustu áformin um frekari niðurskurð á heilsugæsluþjónustunni benda að minnsta kosti til að börnin verði látin mæta afgangi enn einu sinni.

Ef við værum uppi á tímum gamla testamentisins væri gaman að ímynda sér hvað skaparinn myndi gera við okkur. Hann eyddi Sódómu og fleiri borgum vegna synda mannanna hér forðum. Aðeins þeir syndlausu áttu að geta bjargað borginni en sem að lokum reyndist aðeins vera einn maður. Hann fékk að sleppa með dætur sínar og eiginkonu. Svo segir a.m.k. Biblían í Mósesbók. Og hverjar skyldu syndirnar svo hafa verið?

Oft hugsar maður hvað guð dæmdi grimmt í þá daga og að hann hafi þurft að eyða heilu borgunum til að sinna réttlætinu og það stuttu eftir að hafa eytt öllu lífi á jörðu ef undan eru skildir farþegar sem komust af með örkinni hans Nóa. Í dag eru háð stríð um allan heim og fátækt og hungursneið ríkir víða vegna ójöfnuðar okkar mannanna. Þeir ríku eru alltaf að verða ríkari og þeir fátæku fátækari. En það eru tímamót. Flóðgáttir eru nú að opnast þar sem fullorðið fólk þorir nú loks að koma fram og segja alla sína sögu um ofbeldið  í æsku, beiskleika og vonsku okkar mannanna. Þökk sé konunum sem risu upp og þorðu að segja fá sínum sárustu leyndarmálum sem þær ætluðu annars með sér í gröfina.

Fréttablaðið, blað allra landsmanna, segir frá því í gær að umræða undanfarnar vikur hafi leitt til þess að nú liggi straumur eldra fólks til Stígamóta. Þetta fólk vill segja frá kynferðisbrotum, sem áttu sér stað fyrir löngu og hafa verið þögguð niður, meðal annars í skjóli embættisvalds. „Það er eins og fólki sé að detta í hug í fyrsta skipti að það geti átt rétt á uppreisn æru“ er haft eftir Guðrún Jónsdóttir hjá samtökunum en þessa daganna er á þriðju viku bið eftir viðtali við ráðgjafanna. Sjálfri kirkjunni var ekki treystandi fyrir þessa sálarhuggun. Lífið er samt sannleikurinn, nokkuð sem kirkjan ætti að hafa hugfast þessa daganna.

Í Reykjavík situr Alþingið og þar eru dómstólarnir. Kallað er eftir Salómonsdómum, hægri, vinstri. Þar verða ráðamenn væntanlega dregnir fyrir dóm. Þar eru líka bankarnir og lánafyrirtækin. Þar er sjálfur Seðlabankinn, æðsta musterið, sem öllum hefur verið sem lokuð véfrétt og sem fékk að stundað sína svartagaldra í friði. Kvikmyndin Sódóma Reykjavík (1992) sýndi auðvitað aðeins barnaleik í samanburði við þann raunveruleika sem átti eftir að koma.

Oft getur þögnin verið þægileg. Helst ef maður getur lokað augunum og látið hugann reika. Síðan dettur maður inn draumalandið og hugurinn endurnærist. Sennilega mest af þeim draumum sem aldrei ná að verða einu sinni til. En síðan vaknar maður hress og endurnærður.

Á göngu minni í dag í einstaklega góðu síðsumarsveðri hrökk ég við. Það var eins og ég gengi í svefni. Samt skein sól á heiði, dagurinn einstaklega bjartur og fagur. Það var grafarþögn. Þrúgandi þögn á miðjum degi. Það vantaði öll hljóð í náttúrunna. Allir fuglar þagnaðir. Ekkert kvak eða tíst. Enginn fuglaþytur og Hamrahlíðarbjörgin algjörlega þögnuð eins og hendi hefði verið veifað. Í raun var engan fugl að sjá. Ekki einu sinni gæsir í háloftunum. Vargurinn sem hafði lagt undir sig holtin farinn. Nátttúran eitthvað svo varnarlaus og dauð. Mér fannst eins og þessi þrúgandi þögnin boðaði eitthvað ekki gott. Svo fór ég að hugsa. Að vísu er sumarið búið og vetur á næsta leiti. En veturinn hefur aldrei verið slæmur í mínum huga. En þá varð mér hugsað til þjóðmálanna.

Sumarið hefur verið mjög sérstakt og óútreiknalegt fyrir marga hluta sakir. Veðrið reyndar einstaklega gott og sem maður hefur notið í hvívetna. Endurtekið hef ég hugsað hvað það sé gott, þrátt fyrir allt, að búa á þessu landi elds og ísa. Og guði sé lof, svörtustu spár um ný móðuharðindi rættust ekki. En samt var önnur spenna í loftinu. Langþreyta eftir lausnum og úrræðum fyrir almenning í landinu. Fjórðungur heimila tæknilega gjaldþrota og launin aldrei lélegri. Bankamálin óuppgerð og enginn sem vill taka ábyrgð. Nú eru jafnvel alþingismennirnir farnir að benda hver á annan. Eingin þorir að ganga fram fyrir skjöldu. Allir eru ragir og skýla sér á bak við hvorn annan. Hvert hneykslismálið á fætur öðru í stjórnsýslunni, ný og gömul. Geðþóttaákvarðanir og niðurrif á grunnþjónustunni og skólunum, jafnvel án þess að talað hafi verið við þá sem mestu sérþekkinguna hafa. Stjórnmálamönnunum ætlar seint að láta segjast. Enn einn skrípaleikurinn á Alþingi. Engum treystandi og innherjatengsl alls staðar. Og bræður munu berjast.

Í raun er þjóðin andlega gjaldþrota. Uppgjörið eftir hrunið er farið að snúast í andhverfu sína. Við erum búin á sál og líkama og ekki endurnærð sem skyldi eftir góða sumarið okkar.Við erum farin að meiða hvort annað og þurfum að berjast fyrir velferðinni af öllum lífsins kröftum. Náttúrulögmálin gilda en helst þurfum við að gefa vinnu okkar og anda. Lífið er orðið óraunverulegt. Ekki einu sinni kirkjan stendst væntingar um heiðarleika og ábyrgð. Aldrei fyrr hefur maður orðið að treysta jafn mikið á sjálfan sig, fjölskylduböndin og ættjarðarástina. Getur verið að það sé komið að leiðarlokum fyrir okkur sem sjálfstæð þjóð. Lengi getur vont versnað og það er allt í lagi að herða sultarólina tímabundið. En hvers er að vænta og hverjir eru kostirnir? Vonandi var kyrrðin á miðjum sumardeginum ekki lognið á undan vetrarstorminum.

Heilsugæslan Hamraborg

Enn og aftur ætla stjórnvöld að fara fram með valdi gegn þeim sem hafa sérþekkinguna og vinna vinnunna í grasrótinni. Sameining heilsugsælustöðva í Efra Breiðholti við Heilsugæsluna í Mjódd og Heilsugæslu Hvamms í Kópavogi við Hamraborg í miðbæ Kópavogs eru dæmi um slík áform sem eru með ólíkindum en samt langt komin á teikniborðinu. Hvortveggja í mikill óþökk starfsmanna þessara stöðva sem mótmælt hafa aðgerðunum með fundum og í bréfum. Telur starfsfólkið að ráðist sé að rótum heilsugæslunnar sem fengið hefur að þróast og dafna á svæðunum við erfið stjórnunarleg skilyrði. Þótt heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins sé ein stofnun að þá hefur gætt ákveðins sjálfstæðis innan hverrar stöðvar sem nú á að kaffæra í skjóli ímyndaðs sparnaðar og hagræðingar. Löngu er ljóst að sárlega vantar mannskap til að sinna brýnustu verkefnum heilsugæslunnar. Og ekki á að selja húsin heldur nýta þau undir annað eins og starfsviðs heimahjúkrunar. Í staðinn að pakka öllum læknunum saman og í tilfelli Efra Breiðholts, inn í verslunarhúsnæðið í Mjóddinni. Stöðvarnar sem flutt verður úr eru hins vegar fullkomnar og nýtískulegar heilsugæslustöðvar sem horft hefur verið til með stolti. Heilsugælan í Hvammi sem er ekki nema um 5 ára gömul er tvíburabygging Heilsugæslunnar í Efstaleiti og þóttu þær stöðvar eiga vera fyrirmynd annarra stöðva í framtíðinni.  

Nærþjónusta við Efra-Breiðholt sem hefur þurft á hvað mestri félagslegri þjónustu að halda í Reykjavík, ekki síst við öryrkja, á nú t.d. að flytja í óaðgengilegt gamalt en uppgert verslunarhúsnæði. Stundum furðar maður sig á því að æðstu stjórnendur skulu ekki vita hvað nútíma heilsugæsla stendur fyrir.  Hún er t.d. ekki eins og spítaþjónustan sem hægt er að sameina á einn stað og hún á ekki að vera bákn. Sjálfur sit ég á Heilsugæslustöð í Hafnarfirði í forundran og heyrir í raun bara utan frá mér hvað sé að gerast í heilsugæslunni hjá því fyrirtæki sem ég samt vinn hjá. Bíð í rauninni bara eftir að eitthvað verði ákveðið með mína starfsaðstöðu og hvort mér verði skákað til. Er illa upplýstur um gang mála þótt ég eigi að heita klínískur dósent hjá fyrirtækinu. Hef reyndar heyrt af fundi um næstu mánaðarmót þar sem kallað á efir tillögum almennra starfsmanna um stefnumótun í heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu sem þó virðist í þýðingarmestu atriðunum þegar verið búið að taka ákvörðun um á öðrum vígstöðvum (sjá meðfylgjandi bréf hér fyrir neðan frá starfsmönnum í Hvammi).

Hingað til hefur lítið verið hlustað eða allt frá því Heilsugæslustöðvarnar tvær í Hanfarfirði voru færðar nauðugar undir stjórnunarvænginn í Reykjavík fyrir 5 árum síðan. Starfsfólkið mótmælti kröftuglega þá og harmaði að gengið skyldi á nærþjónustuna, sjálfstæði og frumkvöðlastarf stöðvanna. Fyrir rúmu 1 1/2 ári var síðan gengið harkalega  á þjónustu stöðvanna með niðurskurði sem samsvarar um 15-20%  á tímaframboði heimilislækna á höfuðborgarsvæðinu. Skortur á tímaframboði heimilislækna var reyndar mikill fyrir en tugþúsundir höfuðborgarbúa hafa ekki haft heimilislækni til að leita til með sín mál. Mikil skerðing varð síðan aftur í sumar með lokun síðdegismóttöku heilsugæslustöðvanna sem þjónað hefur sem ákveðinn öryggisventill fyrir lágmarksþjónustu heilsugæslunnar. Og enn á að spara og hagræða sem ég vill frekar kalla að hræra í og án þess að spurt sé um ástæður eða afleiðingar fyrir heilsugæsluþjónustuna í borginni. Heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu má allra síst við því að veikjast nú meir en orðið er á erfiðum tímum.

Fundur starfsfólks Hgst. Hvammi haldinn 15. sept. 2010

 Efni:  Ræða þátttöku í stefnumótunardegi HH 1. okt. 2010 Áslaug Hauksdóttir

Í fundarboði um stefnumótunardag HH kemur fram að starfsmanni gefist tækifæri á að koma á framfæri því sem betur megi fara í rekstri og þjónustu mm. Í skjalinu (sjá meðfylgjandi afrit) koma fram lykilhugmyndir eins og Stöndum vörð um hlutverk heilsugæslunnar m.m. Við teljum okkur þegar standa vörð um hlutverk heilsugæslunnar og hlúa að gildum okkar og ímynd. Við höfum þegar góðan og eftirsóknarverðan vinnustað og erum mjög stolt af því sem við stöndum fyrir og okkar faglegu sérþekkingu.

Þetta höfum við allt gert m.a. með ályktun okkar til heilbrigðisráðherra 1. sept. (sjá meðfylgjandi afrit) þar sem við mótmæltum áætlunum HH um að leggja niður heilsugæsluna Hvammi og sameina heilsugæslunni Hamraborg og bárum fram rök fyrir því að hér væri hvorki um svokallaða “eflingu heilsugæslunnar” né augljósan sparnað að ræða. Heldur er hér þvert á móti um niðurrif góðrar þjónustu að ræða fyrir vægast sagt óljósan efnahagslegan ávinning.

Viðbrögð hafa ekki verið önnur en að þessi áætlun stendur óbreytt og undirbúningur hennar er þegar hafinn.

Því finnst okkur þessi svo kallaði stefnumótunardagur, með tilheyrandi kostnaði (fleiri milljónir með vinnutapi), í hæsta máta óviðeigandi, þar sem stefnan er þegar tekin.

Ætlum við í staðinn að leggja okkar til í nokkuð augljósum sparnaði og afþakka gott boð.

Virðingarfyllst

Starfsfólk Heilsugæslunnar Hvammi í Kópavogi