Í dag er rok og rigning. Haustverkin bíða og gera þarf allt klárt fyrir veturinn. Í sveitinni „í gamla daga“ var haldið upp á tímamótin þegar sumarverkunum var lokið, sérstaklega heyskapnum með svokölluðum töðugjöldum. Allir voru ánægðir með sitt ef náðist að heyjast og séð fram á að skepnurnar fengju nóg fyrir veturinn. Þá fengju mennirnir nóg einnig. Sum sumur voru þó köld og blaut. Stundum kólu heilu túnin á vorin og alger uppskerubrestur varð. Þá var skorið niður og hey flutt á milli landsfjórðungana til að bjarga því sem bjargð varð. Allir hjálpuðust að.

Ég man mjög vel sem strákur í sveit að sláttur túna vakti upp mikla eftirvæntingu og var eins og byrjun á uppskeruhátíð. Lesa þurfti í sprettuna og þroska grassins. Eins veðurspánna framundan, taka skeytin. Tekin var hrífa í hönd og gengið á eftir græna traktornum og rakað frá inn á túnið fyrsta hringinn svona til að nýta túnið sem best og til að snúningsvélarnar næðu að hirða allt grasið síðar. Það var gaman að raka frá og greiða nýsleginn grassvörðinn með hrífunni góðu. Sjálfa móður jörðina. Blöðrur í lófa var ekkert tiltökumál. Þar sem sláttuvélin komst ekki að var oft slegið með orfi og ljá. Brekkur og engi. Gengið á öll tún og tilfinningin varð betri og betri eftir því sem lengra gekk á heyskapinn. Eftir þurrkunina var síðan gengið á eftir rakstarvélunum og passað upp á að ekkert hey færi forgörðum. Túnið fínkembt og klappað. Og hrífan góða var orðin eins og hluti af manni eins og önnur góð verkfæri geta verið, eins og framlenging handanna og sem var aldrei skilin eftir á hvolfi. Það vitjaði ekki á gott.

Bóndinn minn var mjög laghentur maður og þótti gera fallegri bólstra og hey sem svo voru kölluð en nokkur annar. Það vantaði hlöður og gera þurftu heyin þannig úr garði að þau stæðust vetrarveður og mikla bleytu. Þau þurftu að hlaða á sérstakan máta og þau voru látin síga vel á milli þannig að heyið þjappaðist vel. Moka þurfti og hlaða heyin af listfengi á ákveðinn hátt með heygöflum og í áföngum. Að lokum urðu þau eins og stæðilegar byggingar á stóru túnunum. Kúptar á kollinn og í útliti eins og risa formbrauð. Maður var stoltur að vera í sveit þar sem flottustu heyin voru hlaðin og maður fékk að taka þátt.

Á veturna sótti maður síðan KFUM fundi og söng áfram kristmenn krossmenn. Æskulýðsfulltrúinn stappaði í mann stálinu og fjallaði um sögur úr biblíunni eins og t.d söguna úr gamla testamentinu að vitur maður byggir ekki hús sitt á sandi. Þetta vissi ég mæta vel og furðaði mig á boðskapnum. Í lokin vor sýndar myndir frá Bandaríska sendiráðuneytinu. Fræðslumyndir sem allar voru um geimferðir og árangur bandamanna í hernaði og á tæknisviðinu. Síðast kom svo teiknimyndin eða grínmyndin sem allir höfðu verið að bíða eftir.

Í seinni tíð er heyskapnum öðruvísi háttað. Vaðið er á túnin með stórtækum vélum og það mesta og besta af túnunum hirt en annað skilið eftir. Varla að nokkur maður taki upp hrífu og vélarnar sjá um allt frá a-ö. Oft tekur ekki nema nokkra daga að hirða túnin sem tók mánuði í sveitinni í gamla daga. Þar sem ekki var hægt að koma öllum vélunum að var ekki hægt að búa og jarðir sem annars höfðu verið góðar og nægt að framfleyta fjölskyldum mann fram af manni, yfirgefnar. Við þóttumst hafa efni á því enda gátum tekið að láni ótakmarkað fyrir vélarkaupum og nýbyggingum. Sjálfsagt voru þetta nútíma þægindi og allir gátu haft það gott og þurftu ekki að svelta eina einustu stund fyrr en þá nú.

Þessa mynd tók ég á leiðinni í vinnuna í gærmorgun í Hafnarfirði. Stór og mikill regnbogi blasti yfir bænum í lengri tíma. Eitt augnablik staldraði maður við og hugsaði með sér hvað væri svona sérstakt við þennan dag. Regnboginn gerði gæfumuninn. E.t.v. hefði verið betra að dagurinn í gær hefði verið í dag. En vonandi gaf regnboginn í gær samt fyrirheit um eitthvað gott í dag.

Í dag er svo nýr dagur, vonandi góður og fagur. Stóridómur verður upp kveðinn og ákveðið hvort Landsdómstóll fái lokaorðið. Hæstiréttur hefur ekkert með málið að segja eins og í öðrum málum okkar mannanna og spurning hvort vísa hefði ekki átt málinu bara strax í til „hins æðsta dómstóls“ eins og fordæmi er fyrir þessa daganna. En auðvitað er best að vita allan sannleikann. Ef að líkum lætur varðandi niðurstöðuna og jafnvel hver sem hún verður á dómsdegi okkar Íslendinga að þá er samt skynsamlegt að fara að huga strax að erfðaskránni fyrir kynslóðina sem á að taka við. Alþingi gæti þurft að leita hjálpar varðandi fósturforeldra og nærtækast er að leita skjóls til ættingja og vina. Við tölum gömlu norsku og Norðmenn eru okkar nánustu skyldmenni. Samkvæmt venjunni ættum við að leita fyrst til þeirra.

Haustið er komið og haustpestirnar líka. Veturinn er síðan aðaltími pesta og loftvegasýkinga. Um 20% af öllum komum sjúklinga til heilsugæslunnar og vaktþjónustu hennar 2009 var vegna öndunarfærasýkinga (Talnabrunnur Landlæknisembættisins). Um helmingur koma veikra barna til læknis er talin vera vegna miðeyrnabólgu eingöngu. Íslendingar nota mest allra á Norðurlöndunum af sýklalyfjum og hvergi er sýklalyfjaónæmi helstu sýkingarvaldanna meira. Af þessu tilefni hélt Læknafélag Íslands málþing um meðferð á loftvegasýkingum á fræðadögum sínum eftir áramótin síðustu. Sérfræðingar úr hinum ýmsum sérgreinum nálguðust vandamálið, hver með sínu nefi, en fjölluðu þó fyrst og fremst um hvenær og hvenær ekki ætti að nota sýklalyf. Kvef og veirusýkingar læknast af sjálfu sér og flestar vægar bakteríusýkingar í efri loftvegum einnig. Þetta á ekki síst við um  miðeyrnabólgurnar hjá börnum og skútabólgurnar hjá fullorðnum.

Í nýjasta hefti Læknablaðsins sem kom út í dag eru útdrættir málþingsins birtar en það bar heitið „Syngur hver með sínu nefi“. Allir sérfræðingarnir lögðu mikla áherslu á að læknar vandi til ávísana á sýklalyf því ómarkviss notkun þeirra leiðir til enn meira sýklalyfjaónæmis í framtíðinni. Læknar eru hvattir til að fara eftir nýjustu leiðbeiningum í þessum efnum og mælt er frekar með eftirliti með einkennum en sýklalyfjagjöf af minnsta tilefni.

Öll erum við sérstök og dálítið öðruvísi. Það á við um lækna eins og aðra. Flestir vilja gera sem mest fyrir sjúklinginn. Aðstæður geta hins vegar verið mismunandi, annars vegar hjá sjúklingi eða aðstandenda veiks barns og hins vegar hjá lækninum. Ósk um skjóta og örugga lækningu kemur oft frá sjúklingi en tímaleysi í viðtali og óöryggi í greiningu ráða mestu um ávísun á sýklalyf hjá lækninum. Leiðbeiningar eru einmitt gerðar til að hjálpa til við nákvæmari greiningu, samræma vinnubrögð varðandi úrlausnir og hvetja til íhaldssemi þegar kemur að því að velja sýklalyf. Oft er þörf en nú er nauðsyn að læknar „syngi ekki hver með sínu nefi“ þegar kemur að því að ákveða hvaða meðferð sjúklingur fær hverju sinni heldur að þeir styðjist við bestu þekkingu hverju sinni og noti klínískar leiðbeiningar,  m.a. klínískar leiðbeiningar Landlæknis um meðferð miðeyrnabólgu barna. Ef við eigum ekki að tapa orrustunni gegn sýklunum verðum við að taka öll höndum saman um að nota sýklalyf skynsamlega, ekki síst til að þau komi að gagni þegar þörfin er mest. Ofnotkun sýklalyfja hefur öðru fremur leitt til þeirrar stöðu sem við erum nú í, en upp undir helmingur alvarlegustu bakteríustofnanna, pneumókokkanna er orðinn ónæmur fyrir penicillíni og helstu varalyfjum á höfuðborgarsvæðinu.

Seint á haustin hvetur Landlæknisembættið fólk til að láta bólusetja sig gegn árlegri inflúensu. Breytir engu nú þótt fólk hafi fengið svíninflúensubólusetningu áður eða eigi það jafnvel eftir. Mesta hættan er á að gamalt fólk og ungbörn fái alvarlegar loftvegasýkingar í kjölfar slæmra veirusýkinga eins og inflúensu. Fólki eldra en 60 ára er einnig ráðlagt að fá bólusetningu gegn pneumókokkum (lungnabólgubakteríunni) og ungbörnum stendur til boða pneumókokka-bólusetning á kostnaðarverði ef óskað er eftir. Kostnaðurinn stendur hins vegar í sumum foreldrum þar sem þrjár bólusetningar sem þarf á fyrsta ári barnsins kostar um 37.000 kr. Í dag sitja þannig ekki allir við sama borð hvað þetta varðar, tengt efnahag. Á næsta ári er þó stefnt að því að börn sem fædd verða á því ári fái bólusetninguna ókeypis og verður hún þá gefin með öðrum bólusetningum í ungbarnaheilsuverndinni. Á öðrum stað í Læknablaðinu hefur verið sýnt með kostnaðarvirknigreiningu að slík almenn ungbarnabólusetning sé þjóðhagslega hagkvæm. Með almennri notkun á bóluefnunum á að vera hægt að draga verulega úr ótímabærum sýkingum af völdum pneumókokka í þjóðfélaginu.

Séra, Örn Bárður Jónsson gagnrýndi fjölmiðla í útvarpspredikun í útvarpi allra landsmanna í gærmorgun og ásakaði þá um að fara hörðum og ósanngjörnum höndum um málefni kirkjunnar. Talaði hann um einelti og jafnaði umræðu um úrsagnir úr þjóðkirkjunni nú við þá óskastöðu ef kirkjan gæti sagt sig frá fjölmiðlum. Það er með ólíkindum að prestar skulu enn halda að málin leysist af sjálfu sér hjá hinum æðsta dómstóli. Og miðað við önnur vandamál í þjóðfélaginu sem hafa verið krufin til mergjar að þá ætti mikið að vera búið að gerast hvað varðar gamla djöfla sem kirkjan hefur haft að draga. Vandamálin til áratuga eru vel skilgreind. Þótt ekki sé hægt að vísa sakamálunum sjálfum lengur til dómstóla að þá er ljóst að áralanga spillingu innan stjórnsýslu kirkjunnar verður að rannsaka nánar. Kirkju sem er þjóðkirkja og við skattborgarnir borgum til og höldum uppi. Það að segja sig frá þjóðinni er ekki val fyrir kirkjuna heldur afleiðing þegar og ef þjóðin segir sig frá kirkjunni. Kirkjan sjálf á ekki síðasta orðið í þeim leik. Sagan er oft lýginni líkust og eitt er víst að skáldasagan Englar og Djöflar eftir Dan Brown sem flestir hafa lesið eða séð kvikmyndina, kemst ekki í hálfkvist við þá atburðarás sem er að gerast í evangelísku þjóðkirkjunni á Íslandi í dag, þótt sannleikurinn um „efnið“ sé allt annar.

En eru stjórnendur kirkjunnar meðvirkir þátttakendur í hildarleik atburðarrásarinnar eða saklaus fórnarlömb aðstæðna? Meðvirkir gerendur ofbeldismanna eru oft heilaþvegnir og lúta að vissu leiti ofurvaldi sjálfs gerandans. Þegar atburðir eiga sér langa sögu sogast þeir nánustu inn í atburðarrásina, hvort sem þeim líkar betur eða verr. Þeir verja og reyna að afsaka gerandann og réttlæta gjörðir hans til þess eins að jafnvægi haldist innan hópsins og til að skapa ekki ný vandamál sem skapa enn meira óöryggi. Slík áhrif geta náð út fyrir mörk lífs og dauða. Viðbrögð stjórnenda kirkjunnar nú, þar á meðal núverandi biskups þjóðkirkjunnar, bera merki þess vítahrings að þeir hafi verið meðvirkir gerendur í málefnum er sneru að vörnum og framgangi fyrrverandi biskups, séra Ólafs Skúlasonar. Manns sem allir eru sammála um að hafa verið gríðarega áhrifamikill og sjálfsagt ekkert grín að standa á móti, með orð gegn orði. Aðeins með því að þeir víki nú til hliðar er hægt sé að koma þeim til hjálpar. Þó ekki síst kirkjunni sjálfri og gömlum safnaðarmeðlimum. Geð- og réttarlæknisfræðin þekkir þessar leiðir mætavel. Sálfræðihjálp og áfallahjálp er þetta kallað og sem oft þarf að veita brotnum fjölskyldum til að lífið geti haldið áfram.

Sú var tíðin að kirkjan var öflug og sjálfsörugg. Hún stundaði trúboð og menn og konur á hennar vegum fóru í krossferðir til að boða fagnaðarerindið. Menn voru tilbúnir til að fórna sér fyrir málstaðinn og trúna. Nú er mesta þörfin að fara í krossferðir innan eigin raða. Deilurnar og ásakanirnar nú snúast nefnilega fyrst og fremst um trúverðugleika æðstu stjórnenda kirkjunnar. Sumum finnst þó ekki standa steinn yfir steini í röksemdafærslum stjórenda kirkjunnar en sýna henni samt ótrúlegt umburðarlyndi og bíða er að hún leysi úr sínum málum. Kirkjan á auðvitað að þola dagsljósið og til þess höfum við fjölmiðla. Þakka má sérstaklega DV og Stöð 2 fyrir efnismiklar og nákvæmar frásagnir af málefnum kirkjunnar varðandi biskupsmálið allt fram á þennan dag.

Kirkjunnar menn þurfa nú heldur betur að bæta ímynd kirkjunnar í stað þess að gráta undan sanngjarni og varfærnislegri umræðu um sannleikann í fjölmiðlum, fjölmiðla sem ennþá bera mikla virðingu fyrir þeim gildum sem kirkjan sjálf stendur fyrir eins og öll þjóðin. Stærstu dómarnir hafa enn ekki fallið hjá almenningi og sem betur fer er fjöldi úrsagna úr þjóðkirkjunni nú ekki til marks fjölda þeirra sem glatað hafa trúnni heldur aðeins toppurinn af ísjakanum af þeim sem eru orðnir óþolinmóðir og bíða eftir að kirkjan gerir hreint fyrir sínum dyrum. Þjóðin bíður jafnvel eftir að fá tækifærið til að geta fyrirgefið kirkjunni sinni.

Mikið er rætt um trúmál þessa daganna. Mest hefur verið rætt um stjórnunarvanda kirkjunnar og afleiðingarnar á íslenskt þjóðfélag. Minna er rætt um þýðingu trúarinnar. Sennilega höfum við sjaldan verið í meiri þörf fyrir trú en einmitt þessa daganna. En hvað er trú og fyrir hvað stendur trúin? Trúum við á guð eða eitthvað annað? Sumir í dag tala jafnvel um tímamót hvað þetta efni varðar og þykjast geta sýnt fram á með vísindalegri rökræðu að guð sé ekki til. En skiptir það einhverju máli hvort við trúum á guð eða það góða innra með okkur? Kirkjan og önnur trúfélög eru að vísu góður vettvangur hér á landi til að virkja þessi öfl. Að hafa enga trú hlýtur að vera slæm tilfinning.

Bestu sögurnar eru oft ekki sagðar. Ein slík saga var þó sögð af góðum vini síðastliðið sumar þegar ég og konan mín gengum með félögunum í ferðafélaginu Út og vestur. Þessi ferð var einstök og reyndi á allan tilfinningaskalann. Um hana bloggaði ég í síðastliðið vor „Ef til vill þarf lífið að vera aðeins erfitt á köflum til að við getum notið alls skalans. Sár lífsreynsla eða saga getur rifjast upp og endurspeglast í andhverfu sinni, fegurðinni sem tenging við náttúruna ein getur skapað. Þannig fær hún útrás og nýja merkingu eins og í ævintýrunum. Þá sögu er hægt að segja aftur og aftur“.

Í ferðinni drógu allir hulduspil „Skilaboð frá hulduheimum“ upp á álfadómkirkjunni Tungustapa. „Álfasögur fela nefnilega oftast í sér varnaðarorð til okkar mannanna, t.d. gegn yfirgangi og hroka sem ég tel að við eigum að hlusta á og taka alvarlega“ sagði fararstjórinn. „Það er heldur ekki BARA tilviljun hvaða kort við drögum og hvaða heilræði við fáum úr bunkanum… því við höfum val. Líka það að draga ekkert spil“.

Sagan sem verður sögð hér á eftir, snýst um trú og óskir. Ekki síst áhrif þess að trúa og þau hughrif sem góðar tilfinningar og væntingar tengt trú getur gefið. Við erum ekki bara það sem við erum sköpuð úr, holdi og blóði. Við erum reyndar uppsprottin af mold og við verðum aftur að mold. Þarna á milli er eitthvað sem heitir líf. Jafnvægið milli lífs og dauða, gleði og sorgar er einhverskonar trú. Loftið sem við öndum að okkur og horfum svo skýrt í gegnum. Andrýmið okkar á milli. Eitthvað sem við viljum geta gripið í, en er óáþreifanlegt. Þessi skynjun á því sem ekki sést með berum augum, gerir okkur að manneskjum.

Íslandssagan er saga um líf og dauða merkra Íslendinga. Saga forfeðra okkar. Við höfum heyrt að dropinn holar steininn og járnið herðist í eldinum. Sama er með sálir okkar mannanna. Farsældin í reynd snýst svo oft að lokum um að geta heimfært neikvæða reynslu á jákvæðan hátt. En hér kemur loks sagan, sögð af mér eins og ég skynjaði hana á þeim tíma sem ég heyrði hana og man hana best.

Drengur bjó í Sælingsdalstungu í Dölum á sögusviði Laxdælu fyrir hálfri öld. Fátt var meira rætt en sagan, sem átti í mönnum öll bein. Hann átti langveika móður sem gat varla orðið sinnt heimilinu vegna alvarlegra geðrænna veikinda. Veikinda sem í þá daga flestir höfðu skömm á og var talin erfast til barnanna. Fjölskyldan var fátæk og ekki var farið af bæ nema í sérstökum erindagjörðum. Drengurinn fékk söguna í vöggugjöf eins og aðrir. Hann las líka meira en gengur og gerist og var auk þess bráðgreindur. Meðal annars las hann um ævi og örlög Guðrúnar Ósvífursdóttur, drotningu dalanna. Einnig möguleikann á því að kraftur hennar gæti læknað móður hans ef hann kæmist að Helgafelli í Helgafellssveit. Þangað hafði hann aldrei komið en séð í fjarska yfir sæinn frá Fellsströndinni sinni. Með grátinn í kverkunum og tárin á vöngunum óskaði hann oft eftir þessu tækifæri.

Hann var 7 ára gamall þegar tækifærið kom og honum bauðst jeppaferð með fólkinu sínu til Stykkishólms. Loksins gæti hann látið drauminn rætast þegar stoppað yrði við Helgafell í kaupstaðaferðinni. Óskin gæti ræst á Helgafelli;

Guðrúnu Ósvífursdóttur bjó að  Laugum í Sælingsdal eins og segir Laxdælu. Hún skipti búi við Snorra goð Þorgrímsson að Helgafelli. Leiði Guðrúnar er norðan við miðja kirkjuna að Helgafelli, utan kirkjugarðsins. Það er afgirt og snýr að kirkjunni að írskum sið. Guðrún er sögð hafa gerst einsetukona í klaustri að Helgafelli, er árin færðust yfir hana. Rústir þess eða einhvers annars mannvirkis eru uppi á fellinu. Sú Þjóðtrú ríkir á Helgafelli, að sé gengið þrisvar rangsælis umhverfis gröf Guðrúnar við kirkjuna og síðan þegjandi, án þess að líta við, upp á fellið og án slæmra hugsana, rætist ósk viðkomandi, þegar upp er komið, ef hann eða hún skýrir ekki frá því, sem óskað er.

Hann hafði engar slæmar hugsanir. Eftirvæntingin var mikil og biðin eftir ferðinni löng. Hann hélt leyndamálinu sínu fyrir sig einan í hjartanu því hann mátti eigum segja frá óskinni sinni. Og svo var lagt í hann, í lok sumars í tilefni töðugjaldanna. En þegar að Helgafelli var komið var drengurinn steinsofnaður í aftursætinu enda ferðin löng og stoppað hafði verið á mörgum bæjum á leiðinni. Hann svaf svo fast og vært að samferðarfólkið tímdi ekki að vekja hann enda orðið áliðið og veðrið var ekki upp á það besta. Göngu á Helgafellið var því sleppt í þetta skiptið og bæjarferðin kláruð og útréttað það nauðsynlegasta í kaupfélaginu. Síðan var keyrt heim í sveitina aftur.

Óskina var þannig aldrei hægt að bera fram og fjarlægur draumur náði aldrei að verða að veruleika. Sú staðreynd breytti því ekki að alltaf þegar drengurinn horfði til Helgafellsins síðar, jafnvel eftir að hann varð fullorðinn, komu tár í augun. Barnstrúin var þarna ennþá tengt Helgafellinu og krafti Guðrúnar Ósvífursdóttur. Trú vonarinnar. Eins og að hafa reynt að grípa í eitthvað sem hann sá en var ekki áþreifanlegt. Sár gátu síðan opnast og hann fann að tilfinningarnar voru til staðar. Jafnvel þótt hann hefði ekki fengið að velja sitt spil fyrr en löngu seinna. „Þú getur lokað sárin innra með þér, en það hindrar þátttöku þína í flæði lífsins og býr til ný sár. – Leyfðu þér að hafa opið hjarta og elska lífið.“  Hann hafði síðar dregið spil úr stokknum góða og gat nú skilið merkinguna mikið betur. Og óskin hans hafði sennilega rættst öðruvísi en hann ætlaði.

Hann hefur lært að elska land sitt og njóta. Hann hefur lært að deila tilfinningum sínum með öðrum. Það er honum eflaust nóg. Trúin á lífið, landið og söguna þar sem draumar geta ræst en rætast oftast ekki, eins og við sjáum hlutina. Sagan og landið er eitt, tengt trú og vonbrigðum, vonum og ótta. Það gerir okkur að þeim manneskjum sem við erum.

Skoðun Hr. Karls Sigurbjörnssonar núverandi biskups er að ímyndin sem birtist í embættisgjörðum forvera síns, Ólafs Skúlasonar heitins gagnvart fyrrverandi sóknarbörnunum, þurfi ekki að vera svo sköðuð. Beiskleiki hans megi ekki skyggja á björtu stundirnar og gleðiathafnirnar í kirkjunni. Heilögustu stundunum sem almenningur treysti prestinum sínum fyrir. Frá vöggu til grafar, gegnum súrt og sætt. Sunnudagaskólarnir og fermingarundirbúningurinn og allt annað. Allt það sem kristin trú stendur fyrir og sem almenningur hefur tileinkað sér með sinni þjóðtrú. Hvað er biskupinn eiginlega að meina? Á hverju byggist hans trú, bókstafnum eða manneskjunni? Fleiri ummæli hans eru í svipuðum dúr og sem lýsir djúpu skilningsleysi á vandanum. Vandinn er reyndar enn flóknari vegna mjög sterkrar persónuímyndar sem séra Ólafur Skúlason hafði og allir vita sem til hans þekktu. Þeim mun meiri ástæða er að greiða vel úr sálarflækjunum. Það má vel vera að það sé sama hvaðan gott kemur, í sumum tilvikum, en upplifun á „góðu“ stundunum í kirkjunni fá á sig allt annan blæ í endurminningunni ef hún reynist ekki hafa byggst á trausti.

Útskýringar vantar á því af hverju kirkjan neitaði endurtekið að hjálpa konum sem höfðu orðið fyrir alvarlegri kynferðislegri misbeitingu innan kirkjunnar. Ekki í ár heldur áratugi. Kirkja sem neitaði að hjálpa og sem varð til þess að konurnar urðu að taka afleiðingunum og ætluðu af lítillæti sínu að taka „vandamálið sitt“ með sér í gröfina. Þær höfðu endurtekið kallað eftir hjálp, en á þær var ekki hlustað.

Þjóðkirkjan hefur til skamms tíma notið í ótrúlegs trausts og fengið að vera í friði. Fólk hefur trúað prestunum fyrir kirkjunni sinni, mann fram af manni. Nú eru hins vegar blikur á lofti. Upplýst hefur verið um þöggun og klíkuskap innan kirkjunnar, jafnvel skipulögð atlaga gegn sjálfum sannleikanum sem margir æðstu stjórnendur kirkjunnar og einstaka embættismenn tóku þátt í. Sóknarbörnin trúa ekki sjálfum biskupnum og sóknarbörn í landinu eru tortryggin gagnvart prestunum sínum og bíða útskýringa hvernig kirkjan ætlar að endurheimta traustið. Ef frelsarinn reyndist falsspámaður, tryðum við honum samt? Sem betur fer þarf samt meira að gerast til að þeir trúuðu tapi trúnni enda stendur hún ofar mannlegum mætti og veikleika mannsins, einnig presta og biskupa. En kirkjan verður að fá meira traust til að ímyndin skaðist ekki meir en orðið er og trúlitlir og börn hrökklist ekki frá. Trúarreynsla heillar kynslóðar innan kirkjunnar getur verið í veði, ekki síst þeim sem séra Ólafur þjónaði. Kirkjan skuldar öllu þessu fólki afsökun fyrir hans hönd, og af öllu hjarta.

Kirkjunnar menn eru samt aðeins að taka við sér eins og síðustu fréttir herma. Fréttir berast af tárum á vöngum presta sem er góður fyrirboði. Afsökunarbeiðnir yfirstjórnar kirkjunnar eru þó ennþá hjáróma. Margir neita að gangast við fullri ábyrgð. Mannréttindamálaráðherra þegir þunnu hljóði þótt embættið beri líka mikla ábyrgð á þjóðkirkjunni enda forveri hans kirkjumálaráðherra. Allsherjar uppgjör þarf að fara fram innan kirkjunnar og tengsla hennar við stjórnsýsluna. Í raun er verkefnið miklu stærra en ein óháð Sannleiksnefnd kirkjuþings getur framkvæmt og sem er ætlað að fara í saumana á myrkustu atburðum og starfsháttum eigin starfsemar. Óafsakanlegar aðgerðir og aðgerðarleysi sem tengdist yfirhylmingum með glæpum og valdabrölti um áraraðir. Ólíkur glæpunum gagnvart konunum er þöggunin nú gangvart starfsemi þjóðkirkjunnar í heild.

Skaðinn sem kirkjan gerir sjálfri sér eykst með hverjum deginum sem líður. Tæpur hálfur mánuður er nú liðinn frá því ég óskaði eftir viðtali við biskup vegna innri málefna kirkjunnar. Erindinu hefur ekki verið svarað ennþá. Mér var ekki sama um kirkjuna og mér er ekki sama um barnstrúna heldur. Ég hangi ennþá í voninni um að eitthvað gott geti komið kirkjunni til hjálpar, hennar vegna og þjóðfélagsins alls sem nú er í sárum af mörgum ástæðum og má ekki við fleiri áföllum. En fyrst viljum við allan sannleikann og öll spilin á borðið. Biskup verður að víkja til hliðar. Vonleysið sem nú ríkir innan kirkjunnar og vantrú á eigin getu er versta vörn hennar.

Málefni Orkuveitu Reykjavíkur hefur verið mikið í opinberri umræðu eftir að tilkynnt var um allt að þriðjungs hækkun á rafmagni og hita í haust. Forsendur fyrir hækkuninni er gríðarleg skuldabyrgði fyrirtækisins á nokkrum árum, langt út fyrir það sem eðlilegt getur talist. Stjórn þessa ætlaðs gullkálfs í meirihlutaeigu höfuðborgarinnar vekur upp margar spurningar um ábyrgð enda umsvif og laun æðstu fyrrverandi stjórnenda í samræmi við kjör bankastarfsmanna fyrir hrun þar sem arðgreiðslur af viðskiptavild var mergsoginn úr fyrirtækinu. Skuldastaða upp á á þriðjahundrað milljarða segir alla þá sögu svo og önnur umsvif eins og nýlegt flaggskip Orkuveitunnar ber glöggt vitni um. Meirihluti kostnaðarins var í væntanlegum kostnaði vegna hugsanlegrar stóriðju í framtíðinni. Því er eðlilegt að spyrja hvort hinn almenni neytandi rafmagns og hita eigi að bera einn þessar skuldabyrgðar.

Það að neytendur séu látnir bera þessar byrgðar í afnotaverði er ekkert annað en rán úr vösum almennings. Afnotaverð á að vera reiknað eftir kostnaði við afla þeirrar orku sem við erum að nota en ekki vegna skuldasöfnunar á væntanlegri stóriðju sem væntanlega á að verða arðvænleg fjárfesting þegar til langs tíma er litið. Sala á orkunni til hennar hlýtur að þurfa að taka mið af stofnkostnaðinum (og skuldunum í dag) en ekki niðurgreidd fyrirfram af hinum almenna neytanda sem kaupir orkuna til heimilsnota. Þar fyrir utan að ef almenningur á að koma Orkuveitunni til hjálpar að þá þarf að gera það með skattlagningu eins og annarri nauðsynlegri þjónustu. Nefna hjálpina með réttu nafni. Sem dæmi um fáránleika hækkananna nú er að ef almenningur sparar við sig orkuneysluna að þá gefur auga leið að þessar nauðsynlegu tekjur skila sér aldrei inn til fyrirtækisins. Það myndi þá væntanlega þýða að ef þessi samdráttur á sölunni væri um fjórðungur að þá yrði Orkuveitan að fara fram á aðra fjórðungshækkun á orkuverðinu. Þarna er um einokunarstefnu að ræða þar sem þú ert látinn borga hvað sem það kostar. Því má segja að þeir sigli undir fölsku flaggi til þess eins að ná í peningana okkar, með góðu eða illu. Jón Gnarr og félagar í Besta flokknum verða nú að láta til sín taka. Annars sigla þeir undir sama fána og forverarnir.

íslenska sauðkindin

Nú húmar að hausti og farið að kólna. Styttist í göngur og fjárréttir um allt land. Þá verður féð flokkað og dregið í dilka. Tími uppskerunnar er runninn upp og mikil eftirvænting er meðal bænda hvernig lömbin koma af fjalli. Hér áður fyrr var óspart beitt í úthagana og féð hafði úr nógu að moða. Nú er öldin önnur. Landið er víða ofnagað af fébeitinni og oft eru það veglömbin sem skila mestu þyngdinni. Sumar rollur láta nefnilega sér ekki segjast að fara á fjöll og stunda frekar háskaleik með okkur mönnunum þar sem grasið er grænna. Hvað sem því líður að þá voru göngurnar í gamla daga skemmtilegasta athöfn sveitalífsins.  Á hestum og gangandi um kletta og skorninga, niður dalbotna og yfir engi og mýrar. Sem betur fer var féð leiðitamt, svona yfirleitt. Sumir forystusauðir til vandræða eins og stundum reyndar mannfólkið í sjálfum réttunum þegar of mikil gleði tók völd.

Íslenska sauðkindin með ullina sína góðu er búin að fá mikilvægara hlutverk að nýju í þjóðfélagsumræðunni eftir hrun. Konur og karlar prjóna nú sem aldrei fyrr. Í vetur verður miklu dýrara að hita húsin okkar svo ekki veitir okkur af ullinni. Sama hækkun verður á ljósstýrunni til að lesa við. Helmings gjaldfalls íslensku krónunnar og þar með matvöru á aðeins tveimur árum og nú í einum áfanga meira en fjórðungs hækkun á afnotum á okkar eigin auðlindum sem sprettur upp úr íslensku kvikunni. Afurðaverð landbúnaðarvara til bænda og þar með kindarinnar á eftir að hækka og þar með neysluverð til neytenda. Það að eiga og búa í litlu húsi eins og Jón og Gunna skuldlaust og eiga þar að auki fyrir kyndingu og rafmagni er talin lúxus á Íslandi í dag. Þá tilheyrir þú efri millistétt. Allt er þetta afleiðing íslenska undursins sem sumir íslenskir bankamenn kappkosta að telja sig ekki bera ábyrgð á. Ekki benda á mig sagði hreppstjórinn.

Sigurði Einarssyni var borgað tugmilljónir króna í hverjum mánuði fyrir ábyrgð í stjórn banka sem rekinn var m.a. fyrir almenning en sem var keyrður af ábyrgðarleysi í gjaldþrot. Banka sem þegar upp var staðið byggðist á falsspámennsku og spillingu þar sem stjórnendur mokuðu undir sig fjármagni og tóku milljarða kúlulán sem nú eru afskrifuð í hundruða tali. Ekki nóg með það heldur fá menn eins og Sigurður sem er sakborningur í einu alvarlegasta fjármálaglæpamáli sem sögur fara af heilt helgarblað Fréttablaðsins til að réttlæta sig og sína. Líka til að skjóta ásökunum í garð þeirra sem reyna eftir fremsta megni að leita réttar fyrir almenning. Jafnvel fólk sem tapaði öllu sínu enda meira en fjórðungur heimila tæknilega gjaldþrota eftir hrun bankanna. Og svo að segjast aðeins hafa vera ábyrgur gagnvart hluthöfum bankanna. Þvílík skömm. Þarna brugðust forystusauðirnir herfilega og þá þarf að draga í sérstaka dilka. Enn einu sinni birtist siðblindan í öllu sínu veldi í myndgervingu manns sem þykist kunna að svara fyrir sig enda greindarvísitalan eflaust vel ofana við meðaltalið. Það breytir ekki þeirri staðreynd að hann er með með allt niðrum sig siðferðislega þótt hann reynir nú að hanga tímabundið á einhverjum óskiljanlegum lagakrókum. Þjóðinni er misboðið.

Íslenska ullin kann að hjálpa okkur í vetur og vonandi höfum við efni á sauðskinnskóm og leggjarbita á hátíðisdögum. Alþýðan er oft ansi leiðitöm en sumir forystusauðirnir sem koma nú af fjalli þetta haustið eru sauðheimskir vandræðagripir og þeirra verður ekki þörf meir. Þegar alþýðan er orðin of leiðitöm að þá er greinilega kominn tími til að fá nýtt dagblað með morgunkaffinu. Blað sem hægt er að treysta og sem gætir ekki eingöngu hagsmuna forystusauðanna.

Nú fer að verða tímabært að kveðja frábært sumar. Töðugjöld hétu hátíðir hér áður fyrr þar sem menn gerðu sér glaðan dag og fögnuðu að hafa komið björginni í bú fyrir veturinn. Mosfellingar hafa haldið upp þessi tímamót með bæjarhátíð sem kölluð er „Í túninu heima“ sem er tilvitnun í fyrstu minningarskáldsögu sveitungans Halldórs Laxness heitins. Andi stórskáldsins svífur enda yfir sveitinni, ekki síst á túninu við Lágafellskirkju sem er annað sögusviðið í skáldsögu hans Innansveitarkroniku og sem segir frá miklum kirkjudeilum í Mosfellssveit á ofanverðri 19 öld. Tiltölulega ný timburkirkja í Mosfellsdal var rifin niður en ný kirkja reyst að Lágafelli sem var meira miðsvæðis í sveitinni sem náði þá niður að Elliðaám. Löngu síðar var síðan byggð ný kirkja í Mosfellsdalnum og allir urðu aftur ánægðir í sveitinni. Þannig átti kirkjan og á enn mikið í sveitungunum. Nú á hins vegar sér stað önnur og miklu alvarlegri deila milli þjóðarinnar sjálfrar og kirkjunnar sem skrifað verður um síðar.

Nú er samt tími til að gleðjast og þakka fyrir sig. Að búa í borg en lifa í sveit er eldri færsla sem lýsir vel hug mínum til sveitarinnar ásamt nokkrum öðrum bloggfærslum á Eyjunni. Enn meiri gleði er í gula hverfinu okkar, Túnunum, þar sem verið er að gera nýja vegatengingu til nágrannanna okkar á Mýrunum og losna þannig við stórhættulega vegtengingu sem er beint niður á Vesturlandsveginn.

Öryggi okkar og barnanna er fyrir mestu. Vitna að lokum í orð skáldsins „því sem manni er trúað fyrir, því er manni trúað fyrir“ og á það að sjálfsögðu að eiga jafnt við um málefni sveitafélaganna sem og kirkjunnar.

Aðalatriðið er varðar umræðuna nú um meint kynferðisafbrot séra Ólafs Skúlasonar heitins á sínum tíma er hvernig kirkjan ætlar að bæta þann trúnaðarbrest sem þegar hefur átt sér stað gagnvart sóknarbörnum hans um árabil og þar með almenningi.

Mat á sannleiksgildi frásagna fórnalamba kynferðisofbeldis, afsökunarbeðnir kirkjunnar til brotaþola, þagnarskylda presta varðandi kynferðismisbeitinngu á börnum ásamt fyrirbyggjandi aðgerðum gegn þöggun innan kirkjunnar eru atriðin sem mestu umræðuna hefur fengið sl. daga og sem flestir innan kirkjunnar eru nú sammála um að þurfi að gera verklagsreglur um og er það auðvitað vel.

Eins og Hr. Karl Sigurbjörnsson biskup nefndi í Kastljósviðtali í gærkveldi, að þá eru fáar syndir alvarlegri en einmitt þær sem séra Ólafur er sakaður um. Þótt ekki væri nema vegna mikilla efasemda um afbrot séra Ólafs, að þá hlýtur þjóðkirkjan að skulda öllum þeim þúsundum sóknarbarna sem trúðu honum fyrir öllum sínum heilögustu málum, frá vöggu til grafar, mikið og miklu meira en ómarkvissa afsökunarbeðni í þáskildagatíð.

Trúgjörn sóknarbörn sem hafa alið meiripartinn af ævi sinni undir verndarvæng prests sem síðar er sakaður um níðingsverk gagnvart barni, hljóta að vera nú í sárum. Trúnaðarbresturinn gagnvart preststörfunum er mikill og sáluhjálpin sem veitt var, verður ansi hjáróma í endurminningunni. Sumir eiga jafnvel erfitt með að átta sig og eru dofnir eins og eftir önnur stór áföll í lífinu. Embættisverkin voru ekki unnin af heilindum. Orðin um sannleikann sem hefur verið grafinn, færði Guðrúnu Ebbu Ólafsdóttur frelsistilfinningu eftir alla bælinguna og þöggunina. Orðin hennar hljóta að eiga að leiða til einhvers meira en bara að prestar kinki kolli sín á milli. Orðin um sannleikann af hennar vörum hljóta að eiga að fá að renna um æðar sóknarbarnanna einnig. Ætla má að trúarheimur sumra sé endanlega hruninn ef sannleiksorðin eru enn einu sinni hunsuð. Skortur á viðbrögðum nú getur síðan valdið stærra áfalli síðar, jafnvel sem þarfnast áfallahjálpar og sem undir öðrum sambærilegum kringumstæðum kirkjan hefði veitt en sem kemur ekki lengur að gagni. Trúnaðarbresturinn er það mikill. Það kemur þá í hlut heilbrigðisstarfsfólks og sálfræðinga að veita þessa hjálp um ókomin ár. Ábyrgð kirkjunnar er því mikil.

Skaðinn skeði og umræða hefur átt sér stað. Enginn véfengir sannleiksgildið nema kirkjan. Yfirstjórn kirkjunar og menntamálaráðherra vísa til fyrningar og að ekki sé í mannlegu valdi að dæma. Eins og ég nefndi í færslu minni 20.8. sl., Traust á trú eftir makalaust viðtal við Hr. Karl Sigurbjörnnson biskup á stöð 2 það kvöld að þá er áfallið mest þegar fallið er mest. Málið snýst ekki um dóm fyrir lögum enda Ólafur látinn. Góð uppástunga hefur hins vegar komið um um „sannleiksnefnd“ hjá prestum til að fara ofan í saumana á þessu máli öllu saman. Mestu máli skiptir þó að kirkjan sjálf viðurkenni skaðann sem hún hefur þegar valdið með þögguninni á biskupsstofu um árabil og sem nú er orðin opinber, af öllu hjarta og á mannlegan hátt. Orð eru til alls fyrst. Síðan þarf að endurvinna traustið.

Á sínum tíma og þegar meint afbrot áttu sér stað að þá heyrði kirkjan undir kirkjumálaráðherra. Aðkoma ríkisins var skýr og kirkjan var á ábyrgð ríkisins, ekki síst þjóðkirkjan. Málefni æðstu valdamanna kirkjunnar heyrði einnig undir ríkisvaldið. Þeirri ábyrgð á þeim tíma, getur ríkisvaldið ekki vísað frá sér nú, eins og málefni kirkjunnar komi sér ekki við. Þjóðkirkjan er í stórri trúarlegri skuld við almenning í landinu.