Til að einfalda vandamálið sem snýr að sýklalyfjaónæmisþróun hér á landi og aðgerðum stjórnvalda til að sporna gegn henni, sem ég og ýmsir aðrir teljum mjög alvarlega þróun, vil ég aðeins taka út eina spurningu frá Siv Friðleifsdóttur til velferðarráðherra, Guðbjarts Hannessonar frá 15. mars sl. og svar hans frá því á mánudaginn og sem ég tilgreini hér fyrir neðan. Mér finnst svarið lýsandi fyrir skilningsleysi heilbrigðisyfirvalda á rót vandans. Því miður virðist ekki til mikils að ætlast í framhaldinu um breyttar ávísanavenjur á sýklalyf ef þetta viðhorf er ríkjandi og væntanlega þá miklu minni árangur af pneumókokka-bólusetningunni sem nú er að fara í gang. Spurningin var þessi:

Telur ráðherra að mikil notkun sýklalyfja við eyrnabólgum ungbarna á Íslandi tengist verklagi í heilsugæslunni og miklu álagi á vaktþjónustuna og barnalæknavaktina vegna undirmönnunar lækna í heilsugæslunni? Svarið var: „Það er ósannað að börn fái frekar ávísað sýklalyfjum utan dagvinnutíma heldur en á dagtíma, enda sjá sömu læknar börn á daginn og utan dagvinnutíma. Það eru engin skynsamleg rök fyrir því að læknar fylgi klínískum leiðbeiningum einungis á daginn en ekki utan dagvinnutíma. Gjöf sýklalyfja við sýkingum er alltaf háð mati læknis og þau gefin í samráði við foreldra.“

Í þessu svari  kemur upp mikil vanþekking á vinnu heimilislæknisins sem á að byggjast á þekkingu á sjúkrasögu skjólstæðings, mikilvægi fræðslu í heilsugæslunni og möguleikum á eftirfylgd og eftirliti, ekki síst með sjúkdómum sem oftast læknast af sjálfu sér. Mikilvægustu skilaboð nýrra alþjóðlegra klínískra leiðbeininga sem við gengum út frá sem sömdu Klínískar leiðbeiningar landlæknis um meðferð á bráðri miðeyrabólgu. Leiðbeiningar sem kenndar eru við NICE, leiðbeiningar breskra heilbrigðisyfirvalda um meðferð loftvegasýkinga í þjóðfélaginu.

Ástæða doktorsverkefnis míns var fyrst og fremst að kanna ávísanavenjur lækna, afleiðingar gagnvart útbreiðslu sýklalyfjaónæmra bakteríustofna og helstur ástæður sem skýrt gæti mun á milli svæða. Afleiðinga sem síðan endurspegluðust í þjóðfélaginu öllu. Þessu tel ég mig hafa gert allgóð skil í ritgerðinni minni 2006 og vísa einnig til rannsókna Péturs Péturssonar, heimilislækni á Akureyri  um áhrifavalda á „ Non-pharmacological prescriptions“ á sýklalyf sem var efni mastersritgerðar hans við Norræna lýðháskólann. Margt í umhverfi læknis ræður úrlausn vandamála sem hann stendur frammi fyrir. Skortur á tíma, vöntun á fræðslu og sameiginlegum markmiðum á vinnustað ræður miklu ásamt mörgum öðrum atriðum eins og tekjum. Auglýsingamáttur lyfjafyrirtækja ræður líka miklu, vinnuaðstæður á vakt og margt fleira. Segja má að NICE leiðbeiningarnar ganga einmitt út á að styrkja fræðsluþáttinn og gott aðgengi að heilsugæslunni. Markmið Alþjóðlegu heilbrigðisstofnunarinnar WHO og sem var áréttað 7. apríl sl. var einmitt að skerpa á þessari vitund meðal heilbrigðisyfirvalda og stuðla að meiri fræðslu og rannsóknum um þessi efni.

Mikil vanþekking ráðamanna virðist þannig ríkja á afleiðingum mismunandi úrlausna á algengustu vandamálum heilbrigðiskerfisins hér á landi og sem snýr að 20% allra koma á skyndivaktir sem eru loftvegasýkingarnar. Eins yfir helming allra ástæðna að börn leiti til læknis sem eru miðeyrnabólgurnar. Ástæður sem bara hjá ungum börnum skýra um 20% allra sýklalyfjaávísana í þjóðfélaginu.

Sýklalyfávísun er fljótlegasta og sem sumir telja öruggustu leiðina til að „afgreiða“ sjúkling fljótt og án þess að eiga á hættu að hafa verið talinn of íhaldssamur. Einskonar baktrygging. Viðhorf sem eiga að vera gjörbreytt í dag og heyra sögunni til miðað við ríkjandi aðstæður og þróun mikils sýklalyfjaónæmis. Nokkuð sem bólusetningin nú ein og sér leysir engan veginn af hólmi, þvert á móti getur aukið á vandann til lengri tíma ef aðrar ráðstafanir eru ekki gerðar á sama tíma því hætt er við að nýir ónæmir stofnar komi í stað þeirra sem bólusett er gegn í dag. Markvissar aðgerðir til að draga úr sýklalyfjanotkun sem er ennþá í dag allt of mikil. Að geta en gera ekki?

Í dag, 14. apríl er bókasafnsdagurinn. Dagur sem á sér gamlar og góðar minningar um staði sem í dag gegna nýju og breyttu hlutverki miðað við þá gömlu góðu daga þegar lestur bóka einskorðaðist að mestu við lán á bókum. Í bókasöfnum þar sem bókaormarnir komu nánast daglega og átu allt upp. Í dag á tölvuöld, ef til vill meira afdrep til að fá að vera í friði með bókunum sínum og staður fyrir þá sem þurfa aðgang að bókasöfnum heimsins með rafrænum aðgangi og kaffisopa. Jafnvel heima í stofu í gegnum tölvuna sína. Nýtt hlutverk með nýjum tíma.

Nú eru líka nýir tímar í pólitíkinni og ríkisstjórnin traust á velli eftir gustur og næðing síðastliðnar vikur og daga. Ferskir vindar sem blása í mann nýju lífi og von um betri tíð, jafnvel með blóm í haga. Vorhretið sem er orðið ansi langdregið hefur dregið mann niður. Í morgun hlutaði ég á viðtal á Rás 1 við Jónas R. Jónsson fiðlusmið með meiru. Tónslistarmann og dagskrágerðamann sem hefur tekið sér ólíkt fyrir hendur um ævina. Jafnvel gengt því hjartfólgna hlutverki að vera umboðsmaður sjálfs íslenska hestsins. Poppari af guðs náð og listamaður sem hefur þroskast á eigin vegum og á sér nú nýtt líf. Hann sagði í viðtalinu frá þeirri tilfinningu að getað skapa gömlum fiðlum og öðrum hljóðfærum nýju lífi. Líf sem slokknaði jafnvel fyrir mörgum öldum. Hljóðfæri sem síðan býr til tóna til að hressa upp á lífið hjá okkur hinum.

Gluggarnir á verkstæðinu hans Jónasar eru stórir og hann sagði frá því þegar hann ákvað frekar að hafa þá opna en birgða eins og upphaflega stóð til. Til að fá birtuna inn og leyfa vegfarendum að njóta gripanna sinna. Meðal annars gamalla fiðla sem hanga upp á vegg. Sjón sem fær vegfarendur til að staldra við og brosa. Endurminningar um söguna sem við sjálf skópum. Endurminningar um tónlistina sem börnin okkar spiluðu og sem alltaf má vekja til lífsins aftur. Um leið og Jónas nýtur samskipta við umheiminn sem hann þarfnast, til að gæða gömlu hljóðfærin sín nýju lífi.

Bækur lifa oft sjálfstæðu lífi og tónlistin er líka stór hluti af menningararfinum. Það fer því vel saman að minnast þess hvortveggja sem vekur upp lífið í kringum okkur. Til hamingju með daginn.

Það eru ekki allar fréttir jafn ömurlegar þessa daganna. Það var að minnsta kosti gleðilegt að fá staðfestingu á því um helgina að hefja ætti bólusetningu gegn pneumókokkasýkingum barna sem fædd eru 2011. Helst hefði auðvitað átt að bjóða öllum börnum til 3 ára aldurs bólusetninguna ókeypis, til að ná upp sem fyrst hjarðónæmi gegn þeim stofnum sem oftast valda slæmum eyrnabólgum barna og sem eru hvað ónæmastir fyrir sýklalyfjunum. Foreldrar eldri barna þurfa að borga bólusetninguna sjálf, kjósi þau þess. Mest um munar samt að yngstu börnin séu bólusett í ár enda alvarlegustu sýkingarnar algengastar meðal þeirra.

Um helmingur af öllum komum veikra barna til lækna er vegna miðeyrnabólgu og afleiðinga hennar. Meirihluti sýklalyfjanotkunar barna er vegna miðeyrnabólgu og um 20% af ávísuðum sýklalyfjum alls í þjóðfélaginu. Því er til mikils að vinna. Mjög mikilvægt er, að á sama tíma og farið verður að bólusetja börnin, verði sýklalyfjanotkun og greining miðeyrnabólgu gerð markvisssari en verið hefur, því annars er hætt við að nýjir sýklalyfjaónæmir stofnar komi í stað þeirra sem bólusett er gegn.

Styrkja þarf heilsugæsluna til að hún geti sinnt veikindum barna betur en hún gerir í dag og bætt greiningar og eftirfylgni, ekki síst á miðeyrnabólgu barna, m.a. með rafrænni myndatöku af eyrnabólgubreytingum á hljóðhimnu eins og meðfylgjandi mynd sýnir. Þannig getum við betur fylgt eftir alþjóðlegum leiðbeiningum um meðferð miðeyrnabólgu eins og reyndar klínískar leiðbeiningar Landlæknis gerir ráð fyrir og Alþjóðlega heilbrigðisstofnunin (WHO) var að hvetja til fyrir helgi. Heilsugæslunni á að vera þetta verkefni mikið kappsmál enda um einn stærsta heilbrigðisvanda ungbarna á Íslandi í dag að ræða og sem lögð hefur verið mikil vinna í að sjá hvað betur má gera í verklaginu sl. áratugi.

„Nei“-ið varð ofan á, því miður. Eins og mig grunaði að gæti orðið raunin og síðasta vonin slokknaði. Þegar horfði ég í augu frosksins míns í gærkvöldi. Hvernig og af hverju gátum við hvorugur svarað. Vinur minn í 10 ár sem lifað hefur allan sinn tíma með gullfiskunum og dafnað í sínu verndaða umhverfi. Vistkerfi, algjörlega út af fyrir sig, þar sem ríkir stöðugt góðæri, ef ég fæ einhverju ráðið.

Í sumum ævintýrum er froskurinn prins í álögum. Ekki froskurinn minn, því miður. Í mínu ævintýri er það ég og þjóð mín sem er undir álögum. Draumur sem breyttist í martröð einn góðan dag og sem engan endi ætlar að taka.

Klofin þjóð, klofið þingi og stór gjá þar á milli. Auðvitað vill enginn kjósa yfir sig fjárhagsskuldbindingar, ef hjá verður komist. Hvernig spyr maður? En við höfðum aldrei það val.

Eftir stendur hnípin þjóð í vanda. Spurningar vakna um næstu skref. Hver kemur okkur nú til bjargar? Við getum auðvitað vonað að einhver komi og kyssi okkur á ennið. Leyst okkur úr álögunum, eins og í ævintýrunum. En hver trúir ævintýrum í dag?

Þetta ástand völdum við og við ráðum alltaf hverju og hverjum við trúum? Geta menn líka orðið að tröllum og tröllin að steinum eins og sagt var í þjóðsögunum okkar? Örlög sem enginn kaus sér.

Framundan eru mikilvægar kosningar sem því miður sumir hafa notfært sér til að koma höggi á þá ríkisstjórn sem tók við brunarústum eftir hrunið. Ríkisstjórn sem hefur reynt að gera sitt besta og verið trúverðug, þótt hægt hafi gengið á mörgum sviðum enda ekki við öðru að búast, slíkur var vandinn. Og auðvitað hefur hún gert mistök eins og hvernig staðið var að fyrstu samningum um IceSave. Um það eru allir sammála, ekki síst þegar sést hvað seinni samningurinn er miklu hagstæðari. Færustu sérfræðingar landsins hafa legið yfir vandamálinu með þjóðinni í meira en ár og fram undir það síðasta, flestir verið sammála að mikilvægst væri að klára deilurnar við vinþjóðir okkar og jafnvel Evrópu alla þannig að báðir aðilar geti sáttir unað. Deilur sem risu vegna græðgi og vanþekkingar. Ef til vill líka vegna framsækni okkar og ofurtrú á eigið ágæti. Að hafa farið fram úr okkur, er þó nokkuð sem aðrar þjóðir eru tilbúnar að fyrirgefa, ef við sýnum í verki að við höfum þroskast og lært af reynslunni. Og gleymum því ekki að óreiðumennirnir svokölluðu voru á okkar ábyrgð og eru nú okkar að fást við. Að við séum öll tilbún að taka þátt í leiknum að nýju og fara eftir reglunum.

Þjóðfélagið endurspeglar alltaf þá einstaklinga sem það byggir. Þroskinn er mikilvægastur í fari hvers manns og skapar þá eiginleika að gera einstaklinginn að góðum félaga í samfélaginu. Sama er að segja um þjóð meðal þjóða. Að mörgu leiti höfum við Íslendingar gert hlutina öðruvísi en aðrar þjóðir, kannski eins og þroski okkar bauð upp á. Styrkleiki okkar en um leið mikill veikleiki sem mjög ung þjóð. En samskipti þjóða er ekki leikur, heldur fúlasta alvara. Leikur sem getur orðið mjög harður, kannski allt of harður og bara fyrir fullorðna.

Sem betur fer er vel búið að okkur sem þjóð og sem margar aðrar þjóðir lítu upp til með öfund og eftirvæntingu í huga. En okkur varð á í messunni. Nú er kominn sá tími að við verðum að endurskoða uppeldisreglurnar okkar svo unglingurinn í okkur fái að blómstra og hann geti sýni hvað í honum raunverulega býr, enda bráðum fullorðinn. Og þótt sumir kappkosti nú við að etja okkur saman til þess að fella ríkisstjórnina, að þá hlaupum við vonandi ekki út undan okkur eins og kálfar að vori.

Vert er að veita því athygli að um 90% þeirra sem styðja Sjálfstæðisflokk og Framsóknaflokk segjast ætla að kjósa „nei“ á morgun en svipað hlutfall þeirra sem styðja Samfylkingu og Vinstri græna ætla kjósa „Já“ samkvæmt skoðanakönnunum. Niðurstöður sem vekja upp spurningar um tilgang neikvæðninnar og höfnun á samningi um öruggari framtíð landsins. Hvað menn geta lagst lágt til að koma höggi á ríkisstjórnina til þess eins að komast sjálfir að völdum síðar. Það var ekki að ástæðulausu að hægri frjálshyggjuöflin voru sett til hliðar fyrir aðeins 2 árum og þá auðvitað Framsókn með. Tvö ár eru stuttur tími í endurreisn fjármálkerfis heils þjóðfélags eftir nánast algjört hrun og sem sagan segir að geti tekið áratugi að byggja upp. Uppbygging sem í dag virðist ætla að taka miklu skemmri tíma ef rétt er að málum staðið.

Biturleiki unga fólksins er mjög skiljanlegur og mörgum finnst endurreisnin ganga hægt. Kjör þeirra er auðvitað bág í dag, en kjör framtíðarinnar skiptir mestu máli. Kjör sem við verðum að tryggja að nái fram að ganga eins og hægt er í samstarfi með öðrum þjóðum í stað einangrunar. Því vil ég að minnsta kosti trúa miðað við afl okkar, getu og auðlindir landsins. Auðlinda sem aldrei er mikilvægara að passa vel upp á að aðrir eignist ekki. Skuldastaðan í IceSave dæminu, þegar upp verður staðið, er auðvitað umdeilanleg. Útlitið í dag er þó þannig að hún geti jafnvel þurrkast út. Verði í versta falli ekki of íþyngjandi miðað við allt annað sem á undan er gengið.

Það er einfaldlega komið nóg. Slökkvum því ekki á perunni nú í mesta myrkrinu og hindrum með því framtíðarsýnina og uppbyggilega framþróun. Framlengjum ekki óþarfa stöðnun í íslensku þjóðfélagi og áframhaldandi slagsmál við aðrar þjóðir. Fyrir málstað sem við skömmumst okkur fyrir, jafnvel þótt seinni dómar kunni að falla okkur í vil. Löglegt þá en siðlaust, orð sem við könnumst svo mætavel við. Kvekjum á sem flestum perum á morgun og segjum „já“.

Það fer þó aldrei svo að það verði afgangur á  IceSave uppgjörinu ef meira fæst við sölu fyrirtækja í Bretlandi svo sem Iceland Foods verslunarkeðjunnar. Fyrirtæki sem ber nafn okkar sem ætlar þegar allt kemur til alls e.t.v. að bjarga okkur úr snörunni. En það er verra ef búið verður að hengja sökudólginn þegar til uppgjörsins kemur þar sem samningaleiðinni var hafnað með dómi þjóðarinnar. Hagstæður dómur þjóðanna sem minni líkur eru á að verði en meiri, verður þá líka lítils virði þegar hann loks kemur. Klárum því málið strax með handarbandi eins og góðra manna er siður og njótum ávinningsins síðar.

Í versta falli verður greiðslan eins og stöðumælasekt fyrir að leggja vitlaust, sekt fyrir of hraðan akstur eða að hafa keyra á móti rauðu ljósi, miðað við allt sem á undan er gengið. Áminning að passa okkur betur næst. Að minnsta kosti fer maður ekki að þrasa við stöðumælavörðinn ef maður hefur lagt vitlaust. Maður borgar þegjandi og bítur á jaxlinn. Kostnaðurinn, ef maður borgar strax, er að minnsta kosti ekkert á við það sem hann getur orðið síðar. Samfélagsleg refsing fyrir að hafa brotið aðeins af sér. Sama á við þjóð meðal þjóða. Þegar að við vitum að við gerðum ekki alveg rétt eða sváfum á verðinum. Því segi ég hiklaust „já“ í þjóðaratkvæðisgreiðslunni á laugardaginn.

Í dag, 7. apríl er alþjóðadagur Alþjóðlegu heilbrigðisstofnunarinnar (WHO) sem tileinkar daginn í ár baráttunni gegn sýklalyfjaónæminu og óskynsamlegri notkun sýklalyfja. Heilbrigðisógn sem stofnunin telur með þeim mestu í heiminum. Sennilega ættum við Íslendingar að halda meira upp á daginn en nágranaþjóðirnar og reyndar tileinka heilan mánuð, aprílmánuð ár hvert árvekninni, ekki veitir af. Ekki síst úti í þjóðfélaginu þar sem tilefnið er miklu meira og vandamálið stærra en í flestum löndum sem við viljum bera okkur saman við og má segja á vissan hátt að sé lyfjamengun sem eyðileggi okkar nánasta umhverfi, flóruna okkar sjálfra. Tugir barna sem þurfa að leggjast á sjúkrahús til að fá sýklalyf í æð eða vöðva, jafnvel í hverjum mánuði þar sem hæstu skammtar breiðvirkasta sýklalyfsins sem völ er á í inntökuformi dugar ekki. Meðferð sem í dag er ráðlögð við alvarlegum eyrnabólgusýkingum á heimilum vegna sýklalyfjaónæmis. Algengar sýkingar barna sem áður var auðvelt að meðhöndla, þegar sýklalyfin virkuðu vel.

Frá 15. mars sl. hefur legið fyrir erindi með skriflegri fyrirspurn til velferðarráðherra frá Siv Friðleifsdóttur alþingismanni, sem snýr nákvæmlega að íslenska vandanum. Það hefði verið gott og upplýsandi fyrir umræðuna á Íslandi í dag að svör væru komin við fyrirspurninni, þótt ekki væri nema í tilefni dagsins. Velferðarráðherra, Guðbjartur Hannesson skrifar reyndar grein í Fréttablaðið í morgun þar sem hann vekur athygli á deginum en gerir allt of lítið úr vandanum á Íslandi að mínu mati og þar sem allt samráð vantar við heilsugæsluna í landinu.

1). Hvenær má vænta þess að hafnar verði bólusetningar ungbarna gegn pneumókokkum, sem m.a. valda eyrnabólgum? 
2). Stendur til að bólusetja öll börn þriggja ára og yngri gegn pneumókokkasýkingum til að ná fyrr fram svokölluðum jákvæðum hjarðáhrifum og til að gæta jafnræðis meðal ungbarna, en nú þegar óska margir foreldrar eftir bólusetningunni á eigin kostnað? Ef svo er ekki, hvers vegna? 
3). Hefur verið reiknað út hve hagkvæm slík hjarðáhrif gætu verið? 
4). Telur ráðherra að flýta þurfi bólusetningunni vegna aðstæðna hér á landi, svo sem alvarlegs sýklalyfjaónæmis sem einkum er á höfuðborgarsvæðinu? 
5). Hve mörgum börnum hefur á liðnu ári þurft að gefa stærstu skammta breiðvirkra sýklalyfja sem völ er á í inntökuformi og hve mörg börn hafa verið lögð inn á spítala til sýklalyfjameðferðar í æð eða vöðva með sterkustu lyfjum sem völ er á til meðferðar á slæmum eyrnabólgum þar sem önnur lyf hafa ekki virkað? 
6). Telur ráðherra að mikil notkun sýklalyfja við eyrnabólgum ungbarna á Íslandi tengist verklagi í heilsugæslunni og miklu álagi á vaktþjónustuna og barnalæknavaktina vegna undirmönnunar lækna í heilsugæslunni? 
7). Verður haft samráð við heilsugæsluna við undirbúning bólusetninganna og verður hafið kynningar- og fræðsluátak fyrir lækna og foreldra um skynsamlega og markvissa notkun sýklalyfja samfara góðu hjarðónæmi barna gegn pneumókokkum þegar bólusetningarnar hefjast?

Ekkert er meira rætt þessa daganna en kosningarnar á laugardaginn. Já eða Nei. Úrslit sem geta skipt þjóðina afskaplega miklu máli. Jafnvel hvort búandi verði hér á landi við nútímaleg lífkjör á allra næstu árum. Réttlætiskennd og þjóðarstolt blandast þó inn í umræðuna og sitt sýnist hverjum. Þrátt fyrir allan undirbúninginn og umræðuna síðastliðna mánuði virðast tilfinningarnar ætla að ráða mestu á lokametrunum og margir sveiflast til og frá, eftir stemmningunni hverju sinni. Mál sem fyrir nokkrum vikum síðan flestir voru orðnir hundleiðir á og gátu ekki nefnt á nafn, ógrátandi. Sanngirniskrafa unga fólksins sem var alsaklaust af þessu öllu saman er þó auðvitað auðskilin. Það fólk verður að minnsta kosti ekki kallað óreiðufólk í þessu samhengi, hvað sem segja má um okkur hin og hvað sem síðar verður.

Sjálf var þjóðin eins og unglingur þegar meintir atburðir áttu sér stað, skjótráð og oft klaufaleg, sem þjóð meðal þjóða. Er nú er komið að uppgjörinu við umheiminn og þjóðin verður að taka sameiginlega ábyrgð, kynslóð með kynslóð. Meta það besta í stöðunni. Þjóðin hefur líka fullorðnast, skulum við vona af raunum sínum. Nú er fyrst og fremst spurt hvort við séum menn eða mýs. Hvort við séum ábyrg og nógu huguð til að taka á vandanum saman.

Annar hundurinn minn heitir eftir skugganum og er kolsvartur labrador, en hið besta skinn. Unglingur reyndar í hundaárum og kann ekki fótum sínum forráð þótt sterkur sé. Fer fram úr sér og er oft ansi fótvaltur, ólíkt gömlu íslensku tíkinni minni, henni Trýnu. Það versta er að ef hann kemst í skít að þá á hann það til að velta sér upp úr honum. Árátta sem einkennir marga hunda, sennilega til að þeir samlagist umhverfinu sínu og öðrum hundum betur við ákveðnar aðstæður. Ekkert óeðli og sem er auðleyst með hundaþvotti. Staðreyndir verða hins vegar ekki þvegnar úr sögunni. Þær eru eins og skugginn okkar, elta okkur hvert sem við förum, hversu hratt sem við hlaupum.

Á löngum og dimmum vetri eru skuggarnir oft ansi langir og stundum hrollvekjandi. Ekki síður skuggar okkar sjálfra, blandaðir sögu þjóðarinnar og stundum slæmra endurminninga. Á björtum vordegi eru skuggarnir hins vegar styttri og að lokum hverfa þeir nánast í birtu hásumarsins. En skugginn hverfur þó aldrei alveg og er alltaf spegilmynd okkar sjálfa, misjafn eftir aðstæðum. Látum nú skuggann okkar verða sem minnstan, verum jákvæð og segjum Já, á laugardaginn.

Töluverð umræða var hér á blogginu og í fjölmiðlum fyrir nokkrum vikum síðan um hvort lögleiða eigi notkun hjólahjálma fyrir fullorðna eins og börn eða ekki. Hluti hjólreiðarmanna og jafnvel félagasamtök sem þeir skipa, hefur hins vegar barist einharðlega gegn slíkri lögleiðingu sem þeir telja forræðishyggju og skapa gerviöryggi í umferðinni. Bílstjórar taki jafnvel minna tillit til þeirra. Virðist þeim nokkuð ágengt að tefja málið endalaust í stjórnkerfinu og vísa m.a. til lítillar notkunar hjálma hjá sjálfri hjólaþjóðinni Danmörku, máli sínu til stuðnings. Þjóð þar sem nánast allir hjóla frá blautu barnsbeini og hjólabrautir út um allt. Ólíkar aðstæður og eru hér á landi þar sem margir óvinar fara beint út á göturnar á hverju vori, ekki síst börnin okkar. Hjólin sjálf oft líka ryðguð og stirð eftir alla inniveruna í vetur eins og eigendurnir. Nú kemur hins vegar í ljós samkvæmt síðustu tíðindum að Danir vilja líka verja heilann sinn, þótt síhjólandi séu allt árið um kring.

Á aðeins 2 árum hefur hlutfall fullorðinna sem nota hjólahjálma aukist um 10% og nota nú um 25% fullorðinna hjálma að staðaldri í Danmörku en árið 1993 var hlutfallið aðeins um 4%. Þetta eru gleðilegar fréttir enda hafa rannsóknir í Danmörku sýnt að fækka megi verulega alvarlegum heilaáverkum fullorðinna, eða um allt að helming með því einu að nota hjólahjálma. Þetta kom fram í fréttum danska umferðarráðsins, Rådet for Sikker Trafik sem birt var á netsíðu DK í fyrradag. Meiri skilningi almennings á slysavörnum og betri hönnun á hjálmunum sjálfum er þakkaður þessi árangur. Árangur sem ætti að vera efasemdamönnum á Íslandi sem kalla hjálmana jafnvel óþarfa frauðköggul á hausinn, kærkomin vitneskja.

Það er ekki bara mál einstaklings sem verður fyrir höfuðhöggi ef hjólreiðarmaður dettur óvarinn á hausinn og heilaskaði hlýst af, heldur þjóðfélagsins alls. Því þarf að lögleiða hjólahjálmanotkun sem fyrst á sama hátt og bílbelti voru lögleidd hér á landi 1981 þannig að eingum „detti í hug“ að setjast á hjól án þess að láta á sig hjálm. Látum skynsemina ráða og sýnum börnum okkar gott fordæmi. Það hlýtur að vera skylda okkar allra að forðast alvarleg hjólaslys eins og hægt er. Á sama tíma og við viljum stuðla að meiri hjólreiðum og betra umferðaröryggi allra vegfarenda á Íslandi.

Vegna umræðu minnar í síðasta pistli um áhrif stress og streitu og viðbragða, m.a. viðtals við mig Í Bítið í morgun finnst mér rétt að taka saman umræðuna sem hefur verið um þessi og tengd mál hér á blogginu mínu. Vonandi einhverjum til betri glöggvunar og skilnings á vandamálinu. Á tímanum sem við nú lifum þegar við vitum jafnvel ekki í hvorn fótinn við eigum að stíga.

Samanburður er sennilega aldrei mikilvægari við fortíðina en einmitt nú og að við fáum svar við spurningum eins og, hvað mega breytingar á þjóðfélagi ganga hratt fyrir sig án þess að grunngildum sé fórnað? Hraði og streita er þannig sennilega undirrót flest þess sem aflaga hefur farið í okkar þjóðfélagi. Og þegar við ráðum ekki lengur við hraðann að þá sköpum við bara okkar eigin leiðir sem því miður hafa orðið okkur oftar en ekki  til skammar. Nema við viðurkennum að Íslendingar séu einfaldlega öðruvísi, hvatvís og ofvirk þjóð sem þurfi þá á hjálp að halda. Svör sem þurfti rannsóknaskýrslu Alþingis og tvo þjóðfundi til að svara og nú stjórnlagaráð og Landsdóm til að úrskurða um.

Sennilega þó eitthvað þarna á milli sem gaman verður að velta fyrir sér næstu misseri og koma með tillögur um hvað betur má fara í þjóðfélaginu og hvernig við ætlum að rækta garðinn okkar í framhaldinu. Sjálfur velti ég líka því fyrir mér hvort vöntun á trú, sé ekki einmitt eitt af því mikilvægasta sem hefur farið forgörðum hjá okkur, enda fátt meira til mótvægis stressi og streitu en innri sálarró sem kemur ekki alltaf af sjálfu sér.