Í vikunni fór ég út að borða með konunni minni af sérstöku tilefni. Fyrir valinu varð veitingarstaður sem mig hefur lengi langað til að heimsækja og sem heitir Sjávarkjallarinn. Ástæðan var ekki sú að ég væri góðkunnugur í Geysishúsinu í gamla daga, þegar ég var eins og grár Vesturbæjarköttur að reyna að selja fréttablöð eða sendast eitthvað fyrir stórkaupmennina.

Ástæðan var auðvitað fyrst og fremst sú að staðurinn var sagður standa undir nafni sem góður veitingarstaður, þótt hann kynni að vera í dýrari kantinum. Flestir fínni staðir sem ég hef heimsótt hafa hins vegar ekki staðið undir mínum væntingum hingað til og því meiri væntingar sem ég hef haft, því meiri hafa vonbrigðin orðið. Fínustu staðir í heimsborgum eins og París hafa jafnvel valdið mér miklum vonbrigðunum. Sennilega þar sem margir staðir þykjast geta lifað á gamalli frægð en mín upplifun var fyrst og fremst sú að ég væri að reyna að upplifa fræg atriði í bíómynda sem ég hafði einhverntíman séð eða ég væri staddur í nýrri atburðarrás óþekkts skáldverks. Sú saga var bara aldrei ætluð að vera mín saga, því miður. Ég var því dálítið kvíðinn með að velja þennan stað á þessari stundu. Lífið hefur hins vegar kennt mér að taka stundum smá áhættu. Láta slag standa eins og sagt er. Lífið getur komið á óvart.

Kvöldið í vikunni var samt einstakt og í fullri einlægni sagt að þá hef ég hvorki komið á betri veitingarstað eða stað þar sem þjónustan var jafn þægileg og vinaleg. Ég verð því að gera aðeins betur grein fyrir þessum staðhæfingum og samanburð við annað sem við þekkjum svo vel úr þjóðfélaginu en sem miðla öðru en veitingum. En betur um það síðar. Sagan verður að hafa sinn gang. Töluvert var að gera, þrátt fyrir að um miðja viku væri að ræða og úti réð hversdagleikinn ríkjum. Fyrir valinu varð 4 rétta máltíð með austurrísku víni sem þjóninn mælti með, og sem kom skemmtilega á óvart. Í boði hússins voru ígulkerahrogn með tilheyrandi í sjálfri skelinni. Sjávarbragð sem fór beint í æð eftir að hafa kitlað bragðlaukana og sem gaf fyrirheit um það sem koma skyldi. Áður hafði verið framborið heitt brauð með smjöri að hætti hússins, hrærðu annars vegar með eplaediki og dularfullum kryddblöndum og hins vegar möndlum með karamellu. Nokkuð sem bætti vínið enn meira. Síðan kom sjávarréttarsalat með ferskum skötusel og ristuðu söli ásamt öðru fersku sjávarmeti. Á borðið við hliðina á okkur kom óvænt hópur blindra Norðmanna, sem leiddust hönd í hönd við innkomuna eins og í leiðslu en hresstust furðufljótt og skáluðu síðan með reglubundnu millibili. Þeir veitu salnum þægilega bakraddarstemmningu og þeir þurftu greinilega ekki að sjá veitingarnar til að njóta. Reyndar var setið á flestum borðum í kringum okkur, flestir útlendingar og allir í góðu skapi. Staðurinn var greinilega vinsæll og svolítið framandi. Ég var á honum og leið vel með konunni minni með öllum útlendingunum en íslenska þjónustufólkinu. Ekki laust við dálitið stolt að þetta gætum við eftir allt saman.

Tíminn flaug áfram og maður var í algleymi þess sem sjórinn okkar og kokkarnir buðu upp á. Hver rétturinn meira öðruvísi en sá sem kom á undan. Hvernig var þetta hægt og af hverju hafði maður misst af þessu öllu áður? Aðalrétturinn var síðan íslenskur lambavöðvi og söltuð nautatunga með mikilli soðsósu og gómsætu meðlæti. Þótt glösin hefðu aldrei átt að verða fleiri en eitt urðu þau samt tvö með lambinu, sem tungan ein nánast sá um ásamt rauðvíninu góða. Milliréttirnir í boði hússins urðu líka tveir og í lokin kom einn besti eftirréttur sem ég hef smakkað, súkkulaði-núkkatfrauð með vanilluís og ristuðu hnetukurli ásamt aníssykri. Og kvöldverðurinn var orðin að 6 rétta konungsrétti þegar upp var staðið og kostaði aðeins um 8.500 krónur á mann, með víninu góða. Það dýrmætasta voru þó klukkustundirnar þrjár sem aldrei munu gleymast. Takk kærlega fyrir mig.

Í lífinu þarf að taka áhættur, á því er nú var enginn vafi. Án þeirra gerast ekki óvæntir og skemmtilegir hlutir. Í hversdagslífinu horfi ég á fréttir á hverju einasta kvöldi en fátt kemur mér orðið á óvart. Ríkissjónvarpið finnst mér vera farið að lifa á gamalli hefð, þótt það hafi átt góða spretti eftir hrun þegar ýmsir þáttastjórnendur voru í vígamóð. Jafnvel Kastljósið er oft hundleiðinlegt og stjórnendur forðast heitustu umræðurnar eða nálgast fréttamatinn eins og kettlingar kringum heitan pott. Hvernig í ósköpunum er hægt að fylla hvern þáttinn af öðrum af jafn áhugalitlu efni eins og raun ber vitni, ekki síst þegar viðsjárverðir atburðir eru að gerast allt í kringum okkur, á hverjum einasta degi. Fréttir sem snúa að velferð og kjörum fólksins í landinu og stjórnsýslunni sjálfri. Fréttamatur sem kemur okkur öllum við og við viljum snæða, þótt bragðið kunni að vera framandi á köflum og miskryddað. Engin meistaraeldamennska það hjá fjölmiðli allra landsmanna. Sennilega er þetta meðtekin ákvörðun til að þóknast stjórninni þeirra og stjórninni okkar, að rugga þjóðaskútunni ekki um of og sem reyndar hriplek er orðin. Ójöfnu saman að jafna og við gömlu sjómennina okkar sem réru til að afla, ekkert síður í öldurótinu. Bestu þættir sem sýndir hafa verið í íslensku sjónvarpi í seinni tíð eru reyndar þættirnir, Fagur fiskur í sjó, sem ég hef áður skrifað um af þessu sama tilefni. Að gera betur og leggja sálina að veði.

Umfjöllun um peninga tekur varla nokkurn enda og skýrist af sömu eldamenskunni alla daga og áhugaleysis fréttamanna í öðrum málaflokkum. Eða þá hræðslu þeirra að kanna hið óþekkta og fara ótroðnar slóðir í framandi eldamennsku sem ætti þó að vera jafn mikið í eðli góðs fréttamanns eins og listakokksins. Einstaka handahófskennt viðtal sem sennilega tengist meira venslum en mikilvægi í fréttalegu samhengi ratar þó inn á milli í spjallþættina. Stórþættir eins á RÚV þessa daganna um framtíð Íslands í hinum ýmsu málaflokkum eru frekar bragðdaufir aðalréttir sem velda mér vonbrigðum. Þar ræður yfirborðsmennska í eldamennskunni ríkjum sem rista grunnt í munnvatnskirtlana, þótt sjálfsagt sé viljinn góður. Mætti ég frekar biðja um fleiri smárétti. Ég viðurkenni þó að það eru einstaka undantekningar í Kastljósinu og á sunnudögum í hádeginu er boðið upp á bragðmikla sunnudagssteik í Silfri Egils. En af hverju getur ríkisfjölmiðill ekki verið eins og góður veitingarstaður sem býður upp á exótíska rétti. Eitthvað til að brjóta upp hversdagsleikann og við erum búin að borga mikið fyrir.

Ég heimsótti veitingarstað í gamla miðbænum mínum með konunni á einum hversdagslegasta degi vetrarins, en sem var dagurinn hennar. Dagur sem gleymist aldrei. Þökk sé þeim sem gerðu sitt besta.

Ég var einn af þeim bjartsýnu sem ætlaði að reyna að fá miða á opnunartónleika Hörpunnar 4 og 5. maí næstkomandi. Reyndi ítrekað þar til tölvukerfið hrundi í miðasölunni. Síðar frétti ég að aðeins hefðu verið um 800 miðar í boði fyrir þjóðina en rúmlega 2000 miðar voru þegar fráteknir fyrir boðsgesti og „fastagesti“.

Ég hef frá fyrstu kynningu verið mjög spenntur fyrir hinu nýja Tónlistar- og ráðstefnuhúsi, Hörpunni, sem ég hefði viljað kalla fjölmenningarhús. Ég hef alla tíð stutt fjáröflun til hússins og tók þátt í að stinga upp á nafni á húsinu, sem var Prisma, enda átti heitið að vera mjög alþjóðlegt árið 2007. Þetta nafn valdi ég fullviss um að húsið væri sömu eiginleikum gætt og glerkristallar sem brotið geta upp sjálft ljósið og framkallað alla regnbogans liti. Litina sem einkenna hjúp hússins og er í takt við litrófið í listarlífi þjóðarinnar.

Eftir hrun voru áleitnar spurningar sem leituðu á hugann á tímum fyrirsjáanlegs mikils niðurskurðar, ekki síst á sviði mennta- og velferðarmála. Spurningar vöknuð hvort hætta ætti við verkið sem var komið vel á veg vegna fyrirsjáanlegs kostnaðar upp á tugi milljarða króna sem ríkið átti að ábyrgjast. Sumir vildu láta húsið standa eins og það stóð haustið 2008, berstrípað fyrir alþjóðinni sem minnisvarði glæstra vona og bakhjallin horfinn. Aðrir vildu hreinlega afmá öll merki þess og minningarnar jafnframt með því að jafna það við jörðu. Sjónarmið sem áttu fullan rétt á sér miðað við aðstæður. En við völdum að standa saman og fá drauminn uppfylltan, hvað sem tautaði eða raulaði.

Það var síðan eins og að fá blauta tusku í andlitið og hætt við að einhverjir strengir hafi slitnað í þjóðarsálinni þegar fréttist að ekki einu sinni stæði til (og ekki ástæða til) að vera með beina útsendingu af sjálfum opnunartónleikunum sem þjóðin missir þá af. Að minnsta kosti slaknaði á mínum strengjum og hætt við að einn hafi slitnað þegar ég heyrði viðtalið við tónlistarstjóra hússins, Steinunni Birnu Ragnarsdóttur í morgunútvarpi RÚV í morgun. Eins og ekkert væri sjálfsagðara að aðeins útvaldir og nokkrir heppnir fengju að njóta. Opnunartónleikana sjálfa þar sem Sinfóníuhljómsveit Íslands undir stjórn Vladimir Ashkenazy ætlar að frumflytja tónverkið, Velkomin Harpa eftir Þorkel Sigurbjörnsson og síðan að flytja verk allra gleðiverka, 9. sinfóníu Beethovens. Tónleika sem síðan enda á einu dáðasta píanókonserti allra tíma, Píanókonsertinum eftir Edvard Grieg sem óskabarn Íslands, Víkingur Heiðar Ólafsson ætlar leika. Allt verk sem ekki bara miklir „tónlistarunnendur“ vilja gjarnan verða vitni af og njóta, ekki síst þar sem þeir eru minnisvarði þessara merku tímamótum í menningarsögu Íslands. Ef ekki í Hörpunni sjálfri, þá að minnsta kosti í stofunni heima.

Eða eins og segir í auglýsingu hússins: „Margir hafa beðið eftir fyrstu tónleikum Sinfóníuhljómsveitar Íslands í Hörpu svo áratugum skiptir. Það eykur enn á eftirvæntinguna að hér munu tvö óskabörn íslensku þjóðarinnar mætast í fyrsta sinn á tónleikapalli: Víkingur Heiðar og Vladimir Ashkenazy.“

Ég er ekki öfundsjúkur og get vel unnt ákveðnum hópi tónlistarunnenda að njóta vel, þótt óneytanleg hefði ég viljað geta notið nýju sætanna sjálfur. Ég óska þeim heppnu í raun til hamingju með miðana sína. En önnur formleg opnun síðar í opinni útsendingu með allt öðru prógrammi er léleg sárabót fyrir mig og aðra Íslendinga. Þjóðin átti betra skilið. Að minnsta kosti er þetta mjög taktlaus sinfónía.

Í vikunni gekk ég upp á heiði sem klædd var að mestu dúnhvítum snjó sem var svo vinsamlegur að koma aftur nú í vetrarlokin. Engin spor eða neitt sem minnti á nýlegar mannaferðir. Aftur var ég aleinn og fótsporin mín mörkuðu landslagið svo ekki var hjá því komist að veita þeim athygli á bakaleiðinni. Og það var gaman að fara ótroðnar slóðir, eða svo ímyndaði ég mér göngutúrinn minn eitt andartak.

Hvít ábreiðan var undurfögur, ekki síst þar sem hún bar við bláan himininn og skýjahnoðrana sem hrönnuðust upp yfir Esjunni. Eitthvað sem minnt á hreina loftið sem ég fékk að anda að mér og sem sólstafirnir skinu í gegnum öðru hvoru og gáfu heildarmyndinni sinn sérstaka blæ. Maður furðaði sig enn einu sinni á allri fegurðinni og sem var svo ólík þeirri sem ég fékk að kynnast á kaldri vetrarnóttu fyrr í vetur. Þegar ég var líka einn, en á meðal stjarnanna á sama stað en á annarri stundu. Fegurðin, hvernig sem við lítum á hana, er nefnilega bæði svört og hvít.

Fegurðin innra með okkur er ákveðið landslag sem við sjáum ekki svo glöggt, en sem við verðum að ganga um með virðingu til að geta notið. Sporin þar markast af göngu okkar í lífinu. Stundum hvít spor eins og í snjónum, en stundum líka svört. Einhverja hluta vegna kemur mér alltaf í hug tjara, kolbiksvört tjara þegar ég hugsa um andstæðu snjósins. Tóbaksreykurinn skilur einmitt eftir sig slíka slóð og spor í lungunum okkar. Hvort heldur við sogum hann að okkur úr sígarettunni eða öndum honum að okkur úr nánasta umhverfi. En það er ekki svört fegurð. Dagurinn í dag er hins vegar öskugrár, rok og rigning og allur snjór horfinn. Það þarf samt ekki endilega alþjóðadag gegn tóbaksreykingum til að minna okkur á þessa hluti, heldur einmitt dag eins og hann var um daginn eða bara eins og hann er í dag.

Í pólitíkinni og dægurþrasinu efumst við sífellt hver hafi rétt fyrir sér og hvað skipir mestu máli í þjóðfélaginu. Í lífinu sjálfu eru nokkrar einfaldar staðreyndir sem allir ættu að getað tekið mark á og sem kosta minna en enga peninga. Hreyfing, tóbakslaust líf og hollt mataræði, svo einfalt er það. Að lágmarka áhættuþætti á lungnasjúkdómum, krabbameini og hjarta- og æðasjúkdómum sem reykingar hins vegar stórauka. Áhrif tóbaksins er jafnvel meira en allt annað samanlagt. Það kemur heldur ekki á óvart að flestir sem reykja enda með langvinna lungnateppu og síðan lungnaþembu. Árið 2009 reyktu samt um 16% Íslendinga 40 ára og eldri daglega. Hvað erum við eiginlega að hugsa?

Á Vísindaþingi Félags íslenskra heimilislækna sl. haust kynnti Guðrún Dóra Clarke, námslæknir í heimilislækningum, nýja rannsókn sem hún gerði ásamt fleirum fyrir rúmu ári síðan á Akureyri. Af þeim sem reyktu, höfðu hvorki meira né minna en 17%  merki um langvinna lungnateppu og þar af voru 63% sem ekki vissu um sjúkdóminn fyrr en hann var staðfestur með lungnamælingu (spirometriu). Það alvarlegasta í niðurstöðunum var þó sú staðreynd að um 70% af þessum hópi voru með sjúkdóminn á það alvarlegu stigi að hann stefndi í lungnabilun fyrir aldur fram.

Tóbaksreykingar er ein mesta heilbrigðisvá í íslensku þjóðfélagi í dag og sem snertir marga. Tóbaksreykingar er tjörusvartur blettur á nútíma þjóðfélagi sem tengist fíkn, sjúkdómum og dauða af eigin völdum. Fíkn sem samt er ótrúlega auðvelt að sniðganga með réttu hugarfari og sem sjálft níkotínið á aðeins lítinn hlut í að skapa.

Stór hluti áhrifa sem reykingamaðurinn fær er bara athöfnin að kveikja í og draga ofan í sig heitan og svartan reykinn sem sljóvgar um leið. Reykur sem síðan smá saman markar sín spor í lungun. Reykurinn er enda eiturgufur, koltvísýringur og kolmonoxid ásamt köfnunarefni sem myndast við bruna svipað og Díoxín gerir í sorpbrennslustöðvunum og okkur er svo mikið umhugað um þessa daganna. Ósjaldan lenda síðan stórreykingarmenn í að fá reykeitrun og enda í öndunarbilun eins og hverjir aðrir sem lent hafa í stórbruna. Um sjálfeyðandi og deyðandi hegðun er því um að ræða til langs tíma. Ef bara löngunin til að lifa væri sterkari. Hann er skrýtinn þessi mannshugur.

Afleiddur heilbrigðiskostnaður fyrir þjóðfélagið allt vegna reykinga er gríðarlegur og því er í raun óskiljanlegt að tóbak skuli vera selt af opinberum aðilum (ÁTVR). Ríkið borgar alltaf miklu meira með fólki sem reykir þegar upp er staðið en sem reykingarmaðurinn borgar sjálfur í álögðum gjöldum á tóbaki, og því meira sem salan er meiri. Vítahringur sem yfirvöld meðtaka þó ekki nema að litlu leiti. Auk þess samrýmist sala á þessum eiturefnum ekki þeim forvörnum sem ættu að skipta heilbrigðiskerfið mestu máli í dag, ekki síst á tímum langtímasparnaðar.

Þeir sem hætt að reykja, hætta þó fyrst og síðast fyrir sjálfan sig. Heilbrigðisþjónustan er hins vegar tilbúin að hjálpa og kjöraðstæður eru til þess í heilsugæslunni. Rannsóknir hafa einnnig sýnt, að enginn er í betri aðstöðu en heimilislæknir til að fá fólk til að breyta um lífsstíl, ekki síst þegar hinir ýmsu sjúkdómar banka upp á. Forskot heimilislæknisins er einmitt þekking á sjúklingnum og trúnaður, ásamt möguleikum á eftirfylgni og fræðslu á réttum tíma í lífi skjólstæðingsins.

Lífið er ekki alltaf auðvelt og á ekki endilega að vera það. En við viljum með góðri hjálp sjálf geta haft sem mesta stjórn á lífinu. Stjórnvöld geta stuðlað að því með góðu heilbrigðiskerfi, hvað sé leyft og hvað sé bannað. En þú átt alltaf fyrsta skrefið, skref sem markar sporin í framtíðina. Eins og sporin í lungunum eða sporin í snjónum.

Í dag er ég feginn að veturinn er kominn aftur og allt er orðið hvítt. Vorið var ekki tímabært og í raun algjör tímaskekkja enda margir farnir að hlaupa út undan sig eins og kálfar. Við höfum vel tíma til að fara yfir málin áður en vorið, tími væntinga og vona kemur. Vegna umræðunnar nú um hvort kjósa eigi til nýs stjórnlagaþings eða skipa stjórnlagaþingsráð vil ég benda á fyrri umræðu mína um málið hér á blogginu mínu, 26.1 „Nýtt alþingi“ og 28.1 „Glerglugginn“ sem ég birti nú aftur hér fyrir neðan með smá lagfæringum. Stjórnlagaþing er þing fólksins, Hið nýja Alþingi og á lögmæti kosningarinnar má ekki leika minnsti vafi. Efasemdir síðar er eins og eitur sem grafa mun undan trúverðugleikanum og vera skuldbundið atvinnurekandanum. Gömlu gildin sem fjallað hefur verið um á þjóðfundunum snerust einmitt um trúverðugleikann. Við viljum sjá nýja stjórnarskrá sem byggð er á heiðarleikanum einum saman frá grunni og sannleika sem meitlaður er í hana.

Oft sjáum við hlutina mjög vel, ekki síst þá áþreifanlegu sem við getum snert. Hugmyndir eru samsett orð sem tilheyra andrýminu og því eins og loftið sem við öndum að okkur og ekki sýnilegt berum augum. Glerveggur er þó eitt að því sem getur skilið á milli svo við getum hvorki þreifað á hlutunum eða heyrt hvað sagt er hinum megin. Ljósið skín þó í gegn og oft má ætla hvað raunverulega er að finna handan glerveggsins. Steinveggir eru hins vegar ekki gegnsæir og því ómögulegt að sjá eða skilja nokkurn skapaðan hlut.

Hugmyndir manna um nýtt stjórnlagaþing, þing sem kosið er af þjóðinni og sem leggja á fram tillögur um nýja stjórnarskrá verður að vera á fullkomnu trausti byggt. Það þarf bæði að vera áþreifanlegt en um leið gegnsætt eins og lögin, glervegginn góða. Eitthvað sem er óumdeilanlega lögmætt þing þjóðar og kosið af þjóðinni. Ekki síst á dögum efasemda og vantrausts á stjórnsýslunni sjálfri. Rök um litla þátttöku í kosningu sem nú hefur verið úrskurðuð ógild vegur þó lítið enda kaus um þriðjungur þjóðarinnar og vitað var að sumir sem ekki vildu neinar breytingar lögðust gegn kosningunni frá byrjun. Heilu stjórnmálaöflin fannst óþægilegt að verið væri að rugga bátnum og hræddust grunngildin sem rædd voru á þjóðfundunum. Ekki síst að eign auðlindanna gengi til þjóðarinnar. En kosningin í vetur var dæmd ógild og stjórnlagaþing sem átti að vera löglegt þing getur því ekki orðið að ráði alþingis á einni nóttu. Við getum einfaldlega ekki lagt af stað með útsæði til að sá í akur eftir að hann hefur verið þegar eitraður og fræjum efasemda sáð. Því þá verður uppskeran engin.

Við sjáum samt auðveldlega markmiðin gegnum glervegginn góða. Úti ríkir nú frost og kuldi sem við skynjum ekki nema við brjótum hann. Þennan vegg megum við alls ekki brjóta því sýnin er framtíðarsýnin á það sem þarf að rækta frá grunni í þjóðlegri mold og við viljum halda hlýjunni inni. Glerveggurinn er raunverulegur, byggður á lögum sem við höfum skapað. Brjótum hann ekki því þá verður framtíðarsýnin kuldaleg og nöpur.

Almannagjáin okkar á Þingvöllum er tákn samstöðu, heiðarleika og gegnsæis. Áþreifanleg og sýnileg í senn. Látum ekki tímabundna erfiðleika og höft á einum síðvetri eyðileggja þá mynd sem við höfum átt í 1000 ár gegnum glervegginn góða og verða að allt annrri gjá milli þingis og þjóðar.

Í Fréttablaðinu í morgun er heilsíðugrein „Í labbitúr með hjálm?“ eftir hinn ágæta pistlahöfund, stærðfræðinginn Pawel Bartoszek sem samt hefur ekki alveg áttað sig á einu auðskiljanlegasta lögmáli náttúrunnar sem kennt er við eðlisfræðinginn Newton og er um samspil aðdráttarafls jarðar, þyngdar og fallhraða og við lærðum um í barnaskólanum í gamla daga. Að minnsta kosti virðist hann ekki skilja lögmálið þegar kemur að því að setja það í samhengi hvernig við getum varið okkar viðkvæmasta líffæri, heilann, þegar við dettum beint á hausinn af hjóli. Hjúkrunarfræðingar sýna hins vegar í skólunum í dag hvað gerist þegar egg er látið falla úr hendi beint á stofugólfið. Ef hins vegar eggið er sett í sérútbúinn „hjólahjálm“ úr korki og látið falla úr sömu hæð, brotnar eggið ekki. Sýning sem flest börn skilja mjög vel. 

Þessi fyrirbyggjandi ráðstöfun og fræðsla um nauðsinlega notkun hjólahjálma er hluti af uppeldinu og almennu umferðaröryggi. Ekkert síður en að benda á hvað nauðsynlegt er að bera endurskinsmerki á hlífðarfatnaði á dimmum vetrum og sem geta komið í veg fyrir alvarleg slys á leið í skólann þegar bílarnir geta átt í hlut eins og Pawel reyndar bendir réttilega á.

Pawel vitnar til rannsóknar máli sínu til stuðnings og að þegar hjálmanotkun hafi verið lögleidd í Nýja Sjálandi á tíunda áratugnum og „að hjálamanotkun hafi farið úr engu í ekkert hafi slysum á hjólreiðarmönnum fækkað óverulega“. Í mínum huga er lítill munur á engum og ekkert svo varla er við öðru að búast. Við vitum líka að hjólahjálmar eru ekki til að forðast slysin almennt, heldur alvarlegar afleiðingar slysanna, á höfði og andliti sérstaklega.

Þegar við hjólum að þá höllum við okkur gjarnan fram á við og flest hjól eru beinlínis gerð þannig að ekki er hægt að hjóla á þeim öðruvísi. Ef hjólað er á kantstein eða framhjólið snýst skyndilega, til dæmis þegar það hrekkur í djúpa holu, að þá dettum við fram á við og þá ALLTAF með höfuðið á undan. Hvirfillinn er gjarnan það sem kemur fyrst niður og oftast veit hjólreiðarmaðurinn aldrei hvað eiginlega gerðist. Þegar við bætist hraði á hjólinu er höggið oft svo mikið að hjálmurinn eða höfuðkúpan springur. Eins og hendi sé veifað, og ef þú ert heppinn horfir þú upp í skýin þegar þú vaknar frekar en að vera farinn þangað. 

Þessi tilfelli koma mjög oft til umræðu á Slysa- og bráðamóttökuni og stundum eru sýndir sprungnir hjólahjálmar, málinu til sönnunar. Svo einfalt er nú það, en það er sorglegt þegar maður sér hvað hjálmur hefði getað bjargað ef hann hefði verið til staðar á hausnum þar sem hann átti heima, en var það ekki heldur í hillunni heima í bílskúr. Eins vegna andlits- og augnáverkanna. Þökk sé því hvernig hjálmurinn er hannaður að ná aðeins út fyrir höfuðið og hlífa þannig þessum líkamspörtum betur og sem eru okkur líka mikils virði.

Munum eftir hjálmunum nú þegar styttist í vorið og börnin fara út að hjóla. Í guðanna bænum.

Ég hef alltaf litið upp til sauðkindarinnar, ekki síst forystusauðanna og litið á þá sem sanna Íslendinga, í dýraríkinu. Ekki síst ólátaseggina sem leita í kletta og láta ekki segjast eða bara vegrollurnar sem telja grasið alltaf betra hinum megin við veginn. Ekki má gleyma fjallalömbunum sem mergsogið hafa íslenska náttúru. Sauðkindin á þannig ótrúlega mikla samsvörun með okkur Íslandingum og mér þykir vænt um hana.

Mikil umræða átti sér stað sl. haust þegar nokkur sláturhús buðu upp á Halal slátrun en urðu síðan að hætta við vegna viðbragða og mótmæla landans. Í fréttum RÚV í vikunni var sagt frá áhuga tyrkneskra kjötkaupmanna að fá að flytja íslensk fjallalömb á fæti til Tyrklands. Þannig má ráða af framvindunni að þetta sé krókur á móti bragði og að þannig mætti jafnvel komast framhjá íslenskum dýraverndarlögum um slátrun dýra. Sláturaðferð Halal gengur út á að lambið blóðtæmi sig sem best sjálft í slátruninni. Það er rotað og síðan skorið á háls meðan hjartað er látið sjálft um blóðtæminguna um leið og farið er með fórnarbæn til Allha. Í fréttinni er vitnað er til fyrri útflutnings á íslensku fé til Bretlands á 19. öldinni. Fréttin vakti samt upp óþægilegri minningar hjá mér úr Íslandssögunni, einhverja hluta vegna, um atburði sem gerðust tveimur öldum áður. Nánar tiltekið þegar tyrkneskir sjóræningjar tóku Íslendinga í mannsal og sigldu með þá á fæti yfir Atlantshafið.

Fyrir mig sem dýravin og sem lítinn dreng úr sveit á sumrin í gamla daga, skiptir máli hvernig staðið er að aflífun dýra. Nákvæmlega hvar þau eru síðan aflífuð skiptir minna máli ef flutningurinn er þeim samboðin. Það skiptir mig samt máli ef íslensk dýr eru aflífuð erlendis til að komast framhjá íslenskum dýraverndarlögum. Reyndar hef ég líka skoðun á því ef atvinnutækifæri við slátrun og frágang á íslensku kjötini fer forgörðum. Eins að við afsölum okkur í vissum skilningi helsta gæðamerki íslensks landbúnaðar á erlendri grundu, íslenska fjallalambsins, til erlendra aðila. Eitt af því fáa sem við höfum þó getað verið stolt af, ekki síst þegar við bjóðum til samningaborðs, hér á landi sem og erlendis.

Dýrsal á stolti okkar íslendinga er allt annað en kjötútflutningur og hver veit hvað vakir fyrir tyrkneskum kjötkaupmönnum þegar kemur til möguleika á ræktun íslenska kindastofnsins á erlendri grundu? Hver verða því örlög íslensku Halal lambanna eftir allt saman?

Það er margt sameiginlegt með umræðunni í dag og myglunni. Hún lyktar illa og það getur verið erfitt að greina skemmdu eplin í körfunni nema taka þau öll upp og skoða þau vel og vandlega. Ef til vill kemur myglufnykurinn samt annars staðar frá, jafnvel að utan. Sjálfur tel ég mig næman að finna myglulykt, ekki síst þegar ég þefa af korktappanum eftir að hafa tekið upp góða rauðvínsflösku. Sama þegar ég lykta af víninu sjálfu og jafnvel reyndustu vínsmökkunarmeistarar við borðið hafa brugðist, en ég segi ekki neitt. Þannig lætur maður sig hafa það og drekkur vínið þótt í því sé smá myglubragð í bland við eikina, tjöruna og jafnvel súkkulaðið. Þannig er jú líka lífið sjálf. Við vitum samt að í sumum tilvikum getur myglan valdið eitrun og lyktin er til viðvörunar að maturinn, eða vínið kunni að vera skemmt. Eins að húsakynnin okkar séu óíbúahæf og jafnvel heilsuspillandi.

Þegar flaskan hefur staðið lengi opin eftir gleðskapinn og innihaldið er orðið ógeðslegt, súrt og myglað og ekkert annað að gera en hella niður eftirstöðvnum, hversu gott sem vínið kann að hafa smakkast kvöldið áður. Sama er með mál málanna sem gegnsýrt hefur íslenskt samfélag. Lyktarskynið  sem ég talaði um í síðustu færslu minn og reyndar bragðskynið líka er þannig til að verjast aðsteðjandi hættu, en líka til að laðast hvort að öðru og hefur því tilfinningarlegt gildi eins og svo margt annað þessa daganna. Það sem hæst ber í þjóðfélagsumræðunni lyktar samt orðið afar illa og ber að ljúka sem allra fyrst, með öllum ráðum. Að öðrum kosti mun sú umræða eitra fyrir okkur öllum að lokum.

En myglan er ekki með öllu ill og myglan ætisskálunum hans Flemmings varð til þess að hann uppgötvaði penicillínið, efnið sem sumir sveppir gáfu frá sér til að drepa bakteríur sem sótt höfðu á þá og hafði verið sáð á ætisskálarnar til ræktunar, sambærilegum þeirri sem hér sést til hliðar. Sveppir sem höfðu fokið inn um glugga fyrir tilviljun frá nærliggjandi húsum og ollu síðan einni mestri uppgötvun í læknavísindunum á síðustu öld. Lyfið penicillín, sem kallað var kraftaverkalyf en virkar líka á okkar innra og ytra jafnvægi. Ekki síst þegar það er ofnotað og sýklar sem við viljum losna við verða ónæmir fyrir því. Oft finnst manni vanta eitthvað svipaða úrlausn fyrir hina svokölluðu vitrænu umræðu í dag og sem eftir allt saman er oft allt annað en vistvænleg. Því ekki er öll nótt úti að myglan í umræðunni í dag leiði til einhvers bata í framtíðinni, og áður en við verðum algerlega ónæm fyrir henni. Og allra síst er Helgi Hallgrímsson, rithöfundur óvinur sveppanna, sveppanna í landsflórunni okkar sem hann fékk bókmenntaverðlaunin fyrir á dögunum og lagði ævistarfið sitt að veði fyrir.

Einhverja hluta vegna er flestum okkar hinna hins vegar meinilla við alla myglu svo jaðrar við áráttu, að minnsta kosti ef marka má umræðuna, ekki síst í fjölmiðlum. Sumir vilja jafnvel meina að hún sé rót alls ills. Nýlega sá ég viðtal við móður stúlku á sjónvarpstöðinni INN sem fullyrti að slæmar gelgjubólur dótturinnar væri af völdum sveppa í blóðinu og sýndi ljósmyndir sem áttu að vera smásjármyndir af blóði fyrir og eftir „meðferð“ svo og myndir af andlitshúð með slæmum gelgjubólum fyrir meðferð og nánast eðlilegri húð eftir meðferð, meðferð sem byggðist fyrst og fremst á mataræðinu. Í svipaðan dúr hafa sumir aðrir tekið sem fullyrða að candida sveppurinn komi víða við sögu og eyðileggi allt sem fyrir honum verður. Gerir meltingarveginn hriplekann og þegar sveppurinn kemst í blóðið geti hann jafnvel valdið krabbameinum víða um líkamann. Sérhæft fæði sé lausnin ásamt ýmsum fæðubótarefnum! Könnumst við, við hljóminn og skyndilausnirnar annars staðar frá í umræðunni í þjóðfélaginu?

Í vikunni var grein eftir Magnús Gottfreðsson, smitsjúkdómalækni, í Fréttablaðinu sem hann nefndi „Til hamingju með nýja óvininn“ þar sem hann fjallar einmitt um þá fræði sem þarna býr að baki og á lítið skylt við læknisfræði. Oftúlkun einkenna sem gjarnan er tengt umræðunni í dag um útbreiddar sveppasýkingar og sjálfsásökunum saklausra sem trúa í blindi á boðskapinn. Reyndar eins og í svo mörgu öðru í dag sem jaðrar við heilaþvott. Eftir 20 ára starf sem heimilislæknir hef ég að minnsta kosti aldrei rekist á neinar almennar og alvarlegar afleiðingar sveppasýkingar hjá annars hraustum einstaklingum þótt sumar sýkingarnar geti verið ansi hvimleiðar. Annað mál gildir um alvarlega veika sjúklinga af öðrum orsökum með bilað ónæmiskerfi og sem geta verið viðkvæmir fyrir inngripsmiklum sveppasýkingum.

Ákveðið gersveppaóþol er þó vel þekkt sem byggist á yfirvexti ákveðinna gerla í görninni sem eru fjölmargir, oftast góðir. Gerlar sem eru nauðsynlegir meðal annars til að melta fæðuna. Jafnvægið á milli gerla og baktería í görninni er líka viðkvæmt og brenglast t.d. oft við inntöku á breiðvirkum sýklalyfjum sem eyðileggja þá tímabundið sýklalyfjanæmu gerlana, en gefa þeim ónæmu og oft óhagstæðu tækifæri á að grassera. Um þetta fjallaði ég fyrr í vetur undir heitinu „Góðu gæjarnir á móti þeim slæmu“ og jafnframt mikilvægi garnarinnar í ónæmisþroska ungbarna.

Lélegt fæði sem slíkt veldur þó oftar meltingarónotunum, miklu lofti og hugsanlega meiri vexti óæskilegra gasmyndandi baktería. Belgingur, meltingartruflanir og jafnvel niðurgangur getur verið afleiðingin, en síður að nokkuð af þessu komist inn í blóðrásina og enn síður að þessar bakteríur og gersveppir valdi sýkingum og jafnvel krabbameinum hingað og þangað. Miklu fleiri virðast hins vegar viðkvæmir fyrir umræðunni og gleypa blákalt við öllu sem sagt er og að þarna sé komin skýring á öllu því sem aflaga hefur farið í lífinu og heilsufarinu. Þvílík einföldun og þvílík veröld sem við búum í ef satt reyndist og sem þá í raun slær út allar góðar vísindaskáldsögur sem hingað til hafa verið skrifaðar.

Húðsveppasýkingar eru reyndar allt annað mál og þar spila Candida sveppirnir stærstu rulluna. Í nútíma þjóðfélagi eru þær sýkingar alltaf að verða algengari og skýringin er helst að finna í mikilli notkun á svitaslegnum íþróttaskóm og óhreinum gólfum íþróttahallanna. Teppi og annar óþrifnar elur á þessum vanda en húðsveppir finnast samt í einhverju mæli í öllu venjulegu umhverfi og víða á gólfum, jafnvel heima hjá okkur, ekki síst á baðherbergjunum. Oftast er spurningin samt fyrst og fremst um ytri aðstæður og innra jafnvægi einstaklings hvað fær þrifist. Alveg eins og þjóð meðal þjóða eða þjóð í eigin landi.

Umræða dagsins litast nú af af öfgum og súrealískum ákvörðunum. Þjóðfélagið allt er eins og sjúkur og súr einstaklingur. Það er því ekki nema von að ákveðnir rithöfundar eru farnir að velta fyrir sér hvort ragnarök séu í nánd. Mál málanna er þegar farið að eitra fyrir þjóðinni. Eins og súrt og skemmt vín sem engum ætti að detta í hug að drekka enda flaskan staðið opin í allt of lengi og mygluskánin sem flytur ofan á augljós.

Nú er flensutími og mikið um kvefpestir og jafnvel inflúensur. Margir leita allra ráða til að láta sér batna fyrr og sumir naga sig nú í handarbökin að hafa ekki látið bólusetja sig við svínaflensunni. Undanfarin ár hefur í vaxandi mæli verið leitað lausna á ýmsum líkamlegum kvillum svo sem pestum ýmisskonar með hráefnum sem koma beint frá móður jörð. Steinefni og málmar eru þar ofarlega á blaði þótt menn hafa hingað til helst hræðst eiturverkanir  sem þessi efni geta valdið. Sink (zinc) er eitt þeirra efna sem sumir mæla með í lækningaskyni. Kynni mín af sinki er þó helst vegna eiturverkana sem það getur valdið, ekki síst tengt sínkmengun vegna rafsuðu og sem getur valdið alvarlegum skemmdum á lungum.

Í vikunni birtist þó grein í mjög virtu læknavísindatímariti, Cochrane Database of Systematic Reviews sem sýnir að sínkinntaka getur dregið úr einkennum kvefs og flensu, aðallega einkennum sem tengjast slímmyndun í öndunarveginum, ef byrjað er að taka efnið inn 24 klst. frá því að fyrstu einkenni gera vart við sig. Kvef- og flensueinkennin verði þannig mildari tímabudnið og ganga jafnvel fyrr yfir. Um marktækan mun virðist vera um að ræða en samt segja höfundarnir að ekki sé hægt að mæla með inntöku á sínki þar sem ráðlagðir skammtar til að ná árangri eru óljósir og aukaverkanir eru algengar, svo sem ógleði og vont bragð í munni. Mælst er til að þetta verði skoðað betur áður en mælt verður með sinkinntökunni. Ameríska lyfjastofnunin (FDA), hefur einnig varað við meðferðinni þar sem margar kvartanir hafa borist um varanlegt tap á lyktarskyni í kjölfar notkunar á sinki, ekki síst ef það er notað í nefsprey sem hafa verið vinsæl þar í landi. Hér á landi er ófullkomið eftirlit með fæðubótarefnum sem flokkast ekki sem lyf og því full ástæða að vera á varðbergi.

Lyktarskynið er okkur afar mikilvægt því með því forðumst við meðal annars skemmdan mat og án lyktarskyns missa margir löngun til að borða. Lítið magn sinks og ýmissa annarra þungmálma er okkur þó nauðsynlegt í hófi eins og t.d. kopars en þá sem snefilefnis í fæðunni og með vítamínum í reiknuðum æskilegum dagskömmtum. Þannig hjálpar sink ónæmiskerfinu að halda sýkingum í skefjum auk þess að vera nauðsynlegt mörg ensímkerfum líkamans. Aukin neysla ætti því að vera óþörf og hún getur jafnvel verið skaðleg eins og áður segir. Hver vill til dæmis eiga á hættu að missa lyktarskynið auk ýmissa annarra eiturverkana sem e.t.v. eru ekki að fullu ljósar í dag, í stað þess að taka glímunni við kvefpestirnar eins og mönnum sæmir.

Ekki má gleyma því sem mestu máli skiptir í baráttunni við pestirnar og því sem hægt er að gera til að forðast þær. Í fyrsta lagi að fara vel með sig og nærast eðlilega. Þannig styrkjum við ónæmiskerfið best og sem er sérhannað til að vinna á veirum og bakteríum sem á okkur herja. Ekki síst að láta okkur eða börnunum ekki verða kalt, því þá er oft eins og eitthvað bresti og pestirnar eiga greiðari aðgang að okkur. Gott og holt fæði eins og fiskafurðir og omega 3 fitusýrur eru síðan dæmi um bætiefni sem koma okkur vel að gagni og hafa margsýnt sig getað styrkt slímhúðir líkamans og heilsuna almennt. Lengi hefur verið vitað um mátt trönuberjasafa til að koma í veg fyrir endurteknar þvagfærasýkingar hjá konum og rífleg inntaka á C-vítamíni sýrir slímhúðirnar og þvagið það mikið að ákveðnar bakteríur þrífast þá illa.

Stórir skammtar af sinki geta hins vegar valdið eituráhrifum og skemmdum á taugaendum. Í dag vitum við ekki hverjir eru öryggir skammtar af sinki og því mælast heilbrigðisyfirvöld að þessi lyf séu ekki notuð og hafa sum lyf jafnvel verið tekin af markaði erlendis vegna þessarar ástæðu eins og ákveðnir nefdropar sem innihalda mikið af sinki. Allt er gott í hófi og ef til vill koma frekari rannsóknir til með að sýna að aukin sinkneysla geti verið gagnleg tímabundið en meðan við vitum ekki meira er betra að treysta á skynsemina og þó ekki væri nema til að fá að halda lyktarskyninu.

Ekkert frekar eigum við að grípa til annarra skyndilausna svo sem að taka sýklalyf við kvefi og flensum þar sem þau lyf virka einfaldlega ekkert á veirur en afleiðingar, ekki síst fyrir samfélagið allt, er alvarlegt sýklalyfjaónæmi. Þótt sýklalyfin eyðileggi ekki slímhúðina sjálfa að þá skemma þau flóruna sem á henni er, í okkur og á, og skapa aðstæður fyrir nýjar og sýklalyfjaónæmar bakteríur að koma í staðinn. Nóg er komið af allri vitleysunni og tími til kominn að við Íslendingar látum af trúgirni okkar og öllum æðibunuganginum. Við eigum auðvitað ekkert síður að gera kröfu um lágmarks þekkingu og eftirliti á öllum næringarefnum sem standa okkur til boða að láta ofan í okkur og á og kröfum sem við gerum gagnvart lágmarks læknisþjónustu og skynsamlegri notkun lyfja.

Við búum í landi öfga, elds og ísa. Sannkölluðum hulduheim og margir eins og undir álögum. Ég er enda aðeins hjátrúarfullur, hvernig ætti annað að vera. Vísindin ráða auðvitað miklu um hvernig ég vinn dags daglega sem heimilislæknir, en ekki sem maður. Þar kemur reynslan oft að meira gagni. Og vísindin vita því miður oft svo mikið um lítið. Lífið sjálft er oft stærsti skólinn til að takast á við hið óþekkta, ekkert síður en hið þekkta.

Meirihluti þekkingar minnar á manneskjunni er líklega gegnum vinnuna og það eru því forréttindi að fá að vinna sem læknir, ekki síst sem heimilislæknir. Þessi reynsla gefur mér líka forskot á greiningu og meðferð á algengustu meinunum hjá okkur mönnunum og sem kemur til okkar kasta í heilsugæslunni, m.a. vöðvagigtinni. Hinum dulda djöfli og þeim fjanda sem er undir húði og hári. Gigtin köld og heit til skiptis sem leggst mest á ungar konur í blóma lífins.

En hver er þessi duldi faraldur sem svo lítið er vitað um og hefur hvorki sporð né hala? Vöðvagigtin/vefjagigtin (fibromyalgia) og vöðvaslénsfárið/síþreytan (chronic fatigue syndrome) sem oft er erfitt að greina á milli. Sjúkdómur sem hefur margar ólíkar myndir, þótt ákveðin einkenni séu samnefnarar í heilkennum (syndromi). Sjúkdómur sem er margfallt algengari hjá konum en körlum og allt að þriðjungur kvenna berst við á lífsleiðinni. Sjúkdómur sem læðist aftan að konum í þjóðfélaginu og getur lagt líf þeirra í rúst, jafnvel á nokkrum árum. Endalausir verkir og þrekleysi sem truflar vinnuna, frístundirnar og nætursvefninn góða. Svefninn sem er svo nauðsynlegur til að getað vaknað frískur og endurnærður á morgnana. Sjúkdómur sem endar oft með langvarandi þunglyndi. Þegar spurt er um orsök eða afleiðingu, hænuna eða eggið.

Vefjagigt og síþreyta er ein af algengustu ástæðum fyrir örorku kvenna í dag. Sjúkdómur sem mælist ekki í neinum blóðprufum og erfitt er að rannsaka með öllum þeim tækjum og tólum sem vísindin hafa yfir að ráða. Einkennum sem að lokum tengjast saman og eru samansafn verstu einkenna daglegs lífs, svefnleysis, spennu, þreytu, logandi vöðvaverkir, kaldir liðverkir á kvöldin, höfuðverks og þunglyndis. Getur verið að nútímaþjóðfélagið og stressið fari svona illa með konurnar okkar eða spilar eitthvað annað inn í eins og hormónaójafnvægi, D-vítamínskortur, ónógar omega 3 fiskifitusýrur og fiskneysla eða samblanda af þessu öllu. Spyr sá sem ekki veit og reyndar enginn veit.

Álag á nútíma húsmóður er mjög  mikið og skyldi því engan furða að eitthvað gefi sig að lokum. Oft full vinna utan heimilis, máttarstólpi fjölskyldunnar þegar mest á reynir, samviska hennar og ábyrgðamaður. Kynvera sem síðan þarf alltaf að líta svo vel út. Ekki svo að skilja að sumir karlar geti ekki staðið konum sínum jafnfætis í öllu nema útlitinu, en þeir eru því miður í miklum minnihluta.

Kúgun hverskonar og vaxandi ofbeldi er versta myndin sem við sjáum, en miklu meira liggur undir steini sem við sjáum ekki og vitum ekkert um. Eins og t.d. erfið æska og ofbeldi á heimilum sem allt að 2000 börn verða vitni af á hverju ári hér á landi og við erum reglulega minnt á. Slæm reynsla sem markar lífið fyrir lífstíð. Sjúkdómsmyndin verður síðan oft flóknari eftir því sem aldurinn færist yfir. Með minnkaðri getu til að hreyfa sig og aukinn þyngd vandast  málin enn frekar og lífsstílssjúkdómarnir, offita, háar blóðfitur og æðakölkun bætist við heildarmyndina. Smá saman gefur líkaminn sig almennt séð, eins og á reyndar á við alla öldrun. Á þetta er rækilega minnt þegar konur rugla saman vöðvabólgueinkennum í brjósti og brjóstverk vegna kransæðasjúkdóms. Hver er annars þessi djöfull sem leggur lífið svona gjörsamlega í rúst? Hvar eru vísindin sem hjálpa okkur svo oft, en ekki þegar við eldumst fyrir aldur fram?

Meðferðin byggist mest á að minnka álag í daglega lífinu, minnka stress en auka líkamsþjálfun. Bæta þarf oft svefninn, stundum með lyfjameðferð tímabundið, sérstaklega til að tryggja meiri djúpsvefn, sjálfan hvíldarsvefninn. Að getað vaknað vel hvíldur og endurnærður eru töfraorðin sem allir þrá að upplifa. Sumir vilja jafnvel meina að rót vandans liggi í svefntruflununum fyrst og fremst. Aftur spurningin um hænuna eða eggið.

Oft þarf allsherjar lífsstílsbreytingu með breyttu mataræði til að öðlast bata. Stundum endurhæfingu með sjúkraþjálfun og sérhæfðri göngudeildarþjonustu.  Starfsendurhæfingarsjóðurinn VIRK býður oft upp á ýmiss úrræði fyrir þá sem eru við það að detta út af vinnumarkaðinum vegna sjúkdómsins. En ekki má gleyma heita vatninu okkar sem bætir alla líðan. Sundlaugar sem fínustu endurhæfingar- og orkustofnanir úti í heimi öfunda okkur svo mikið af. Eins útivistarmöguleikunum sem eru óendanlegir hér á landi og takmarkið er alltaf það sama, að ná fullri orku aftur.

Mikilvægt er að allir geri sér fljótt grein fyrir þeim fjanda sem vefjagigtin í raun er og leiti fljótt hjálpar. Lausnirnar eru fyrir hendi, ekki síst hér á landi í hulduheimum, það þarf aðeins að finna þær. Sem betur fer er sjúkdómurinn í byrjun ekki vefrænn heldur sállíkamlegur sem manngerist með tímanum. Félagslegt öryggi og sálræn vellíðan er forsenda fyrir batanum, eins og vöntunin var orsökin í upphafinu, ásamt góðri næringu og hreyfingu. Með því einu verður álögunum létt. Ekkert er ómögulegt í mannheimum og við vitum að það er hægt að reka hinu illu djöfla langt á haf út.

Tenglar: Fibromyalgia pain takes toll on everyday life.

http://www.visir.is/vefjagigt-i-20-ar–vitundarvakningar-er-thorf/article/2013705109991

Í vikunni var greint á mbl.is frá fyrirspurn Eyglóar Harðardóttur til velferðarráðherra, Guðbjartar Hannessonar, um hvað margir heimilislæknar starfi á landinu, í hversu mörgum stöðugildum og hvað vanti marga lækna til að fylla í stöðugildin? Fyrirspurnin var ágæt og svaraði hann því þannig til að miðað við laus stöðugildi vanti 26 heimilislækna. En ef til vill hefði mátt spyrja hversu marga heimilislækna vantar á sjálft höfuðborgarsvæðið miðað við norræna staðla. Þá hefði svarið verið væntanlega allt annað.

Svarið er samt fljótreiknað miðað við að einn læknir ætti ekki að þurfa að sinna fleiri en 1400-1500 einstaklingum eins og t.d. í Noregi og Danmörku. Fjörtíuogfimm heimilislækna vantar þá á höfuðborgarsvæðið eitt og sér. Á næstu 10 árum er síðan reiknað með að um helmingur nústarfandi heimilislækna, sem í dag eru 90, hætti störfum vegna aldurs. Ástandið er þannig mjög alvarlegt á höfuðborgarsvæðinu og spurning hvernig grunnheilsugæslan þar muni þróast í náinni framtíð. Í dag eru þegar 8 laus stöðugildi sem ekki fæst ráðið í vegna skorts á sérmenntuðum heimilislæknum.

Á landinu öllu starfa um 220 heimilislæknar og 27 stöðugildi eru laus eins og kom fram í svari ráðherrans. Miðað við áðurnefnd viðmið um 1400-1500 einstaklinga á hvern heimilislækni er skorturinn ekki eins áþreyfanlegur á landsvísu. Höfuðborgarsvæðið blæðir hins vegar og gríðarlegt álag á vaktþjónustuna er skiljanlegt. Hún reynir þó að brúa bilið þar til klárað verður að byggja upp heilsugæsluþjónustuna á höfuðborgarsvæðinu og við getum farið að vinna að greiningu og meðferð algengustu sjúkdómanna, hjá börnum og fullorðnum, eins og alþjóðlegir staðlar og klínískar leiðbeiningar gera ráð fyrir.