Mikið er rætt um offitu þessa daganna. Ofþyngd og offita í vestrænum ríkjum er mest vegna ofneyslu á sykri. Þar sem umframinntaka á brennsluefni leiðir til fitusöfnunar að lokum og til sykursýki. Sennilega er samt ekkert efni jafn algengt að valda ótímabærum dauða og sykurinn gerir í dag. Sé hans neytt í of miklu magni, í of langan tíma eins og oft vill verða. Svipað á við um ofneyslu fínna kolvetni sem breytist í sykur og síðan loks fitu/fitusöfnun. Helsta orsök heilbrigðisgrýlur 21 aldar.

Mikil neysla sykurs veldur oft líka ákveðinni fíkn, í stöðugt meiri sykur og meira en líkaminn ræður við með góðu móti, ekkert ósvipað og önnur fíkniefni gera og þegar um ásókn í vímu er um að ræða. Að lokum gefur brisið sig, vöntun verður á insúlíni sem stjórna á magni sykurs í blóðinu og líkaminn verður auk þess ónæmari gegn áhrifum þess. En samt sjáum við aðeins toppinn á ísjakanum í dag, enda eru tífalt fleiri taldir vera með byrjunarstig sykursýki en sem vitað er um í dag.

Mestar áhyggjur ber auðvitað af hafa af hratt vaxandi ofþyngd barna og unglinga, sem að miklu leiti tengist aukinni neyslu sykraðra drykkja í dag, m.a orkudrykkja,  auk þess sem drykkjan leiðir einnig til meiri neyslu sælgætis og aukabita með, yfir daginn og langt fram á kvöld. Alls drekka Íslendingar um 130 lítra af sykruðum gosdrykkjum á ári hverju (2010) og innbyrða þannig að meðaltali sem samsvarar allt að 1 kíló af hreinum sykri á viku, töluvert meira en nokkur önnur Norðurlandaþjóð. Sumir einstaklingar neyta auðvitað minna sykurs, en aðrir miklu meira.

Í hverjum 500 ml. Coca Cola gosdrykk er sykurmagn sem samsvarar 27 sykurmolum eða  54 grömmum af hreinum sykri. Ekki er óalgengt að sumir unglingar drekki allt að 2 lítra á dag, sem samsvarar neyslu á 216 grömmum af hreinum sykri. Burt séð frá öðrum óhollum og örvandi efnum eins og coffein, sem gos- og orkudrykkir kunna að innihalda og mikið hefur verið til umræðu að undanföru. Sem er mikið meira magn en ráðlagt er að hámarki, dreift yfir heilan sólarhring (36 grömm fyrir karla, 20 gr. fyrir konur og 12 gr. fyrir börn) samkvæmt ráðleggingum manneldisráða.

Í Bandaríkjunum stefnir helmingur þjóðarinnar í að verða of þungur og fjórðungur allt of  feitur (Þyngdarstuðull > 30) á næstu árum. Tuttugu og fimm prósent 65 ára og eldri eru þegar komnir með annars konar sykursýki, sem er hár blóðsykur (diabetes mellitus) og líkaminn er hættur að ráða við þann sykur sem neytt er. Sjúkdómur sem síðan veldur öðrum orsökum frekar, alvarlegustu sjúkdómum samtímans. Má þar nefna hjarta- og æðasjúkdóma, nýrnabilun, heilablóðföll, blindu og lífshættulegar sýkingar. Við Íslendingar virðumst næst í röðinni, en samkvæmt nýjustu upplýsingum eru um 60% fullorðinna þegar of þungir og um þriðjungur barna.

Einn sykraður gosdrykkur á dag eykur hættu á að fá hjartaáfall um 20% samkvæmt nýlegri rannsókn sem birtist Circulation, tímariti bandarísku hjartasamtakanna, AHA og nær til yfir 40.000 karla sem fylgt var eftir í yfir 20 ár. Áhættan mælist þegar tekið hefur verið tillit til annarra þekktra áættuþátta svo sem þyngdar, kólesteróls, reykinga og sykursýki. Ein lítil dós af sykruðum gosdrykk (36 gr.) er þannig talin getað hækkað blóðsykur það snögglega að það hafi áhrif á meingerð kransæðasjúkdómsins sérstaklega og sem annars myndi þróast hægar. Algengustu hjartaáföllin er bráð kransæðastífla, hjartadrep og hjartabilun sem leitt getur til dauða.

Mestar áhyggjurnar ber auðvitað að hafa af yngsta fólkinu og sem erfa á landið, sérstaklega ef við lítum á hraða þróun þyngdaraukningar í þeim aldurshópi og sem er í takt við mikið aukna sykurneyslu hér á landi. „Næringarefni“ sem var sjaldséð hér áður fyrr og gegnir engu mikilvægu hlutverki í fæðu mannsins og sem fer beint út í blóðið. Ólíkt því sem annars góður kolvetnisríkur matur gerir og sem er mikilvægur í fæðusamsetningunni. Það hlýtur að vera á ábyrgð foreldra og forráðamanna að takmarka neyslu sykurs meðal barna, og sem getur leitt til sykurs- og matarfíknar síðar auk ýmissa alvarlegra sjúkdóma. Þegar ungt fólk fær sjúkdóma gamla fólksins. Mestu munar um óhóflega neyslu sykraðra gosdrykkja í dag.

Ungur nemur, gamall temur og það gera börnin sem fyrir þeim er haft, segir í gömlum málsháttum. Og jafnvel þótt börn séu ekki of þung í dag, að þá kann mikil sykurneysla að leiða til óhóflegrar þyngdaraukningar síðar. Sykurneysla dregur auk þess úr löngun í holla fæðu. Eins er það staðreynd, og mikið hefur verið til umræðu, að sýrustig flestra gosdrykkja er fyrir neðan allt, allt nema helst blásýrunnar og étur glerung tanna auðveldlega. Sykurinn fóðrar síðan tannsýklana ágætlega.

Risastórar neytendapakkningar, 2 lítra gosflöskur, jafnvel í kippum, leiða auðvitað til meiri neyslu. Ósanngjarnt er í þessari umræðu að sleppa alfarið að minnast á mikið sykurmagn í mjólkurafurðum okkar, sem innihalda sykur sem er allt að 15% af þyngd vörunnar. Það er annars merkilegt að markaðurinn skuli alltaf fá að ráða öllu, jafnvel þegar í óefni er komið. Nema ef sett eru ný lög og nýir skattar. Önnur lönd hafa reyndar hækkað sykurskatta og sett lög um hámarksstærðir á gosflöskum. Aðgerðir sem er viðleitni yfirvalda í hverju landi að mæta vandanum og sem er ekki síður þörf að gera hér á landi. Þannig hafa líka flest lönd nú sett viðvörunarmerki á tóbaksvörur og sem benda á að tóbakið getur drepið. Sama á við með mikla sykurneyslu til lengdar og sem er ávanabindandi.

Er ekki kominn tími til að íslensk yfirvöld bregðist við þeim alvarlega heilbrigðisvanda sem mikil ofneysla sykurs stefnir þjóðfélaginu í? Almenningur á Íslandi í dag ræður greinilega ekki frekar við þennan vanda en ýmsan annan. Ekkert fyrirbyggjanlegt og jafn alvarlegt heilbrigðisvandamál er jafn brýnt að leysa sem fyrst. Matarfíkn, sem er annað vandamál og nátengt, verður líka miklu viðráðanlegra ef sykurinn kyndir ekki stöðugt undir þá fíkn líka. Það er ekki nóg að fara í ræktina og hamast og láta sem ekkert hafi gerst, þótt öll hreyfing sé auðvitað góð og nauðsynleg. Leysa þarf vandann þar sem hann á rætur, í neysluvenjum okkar og barnanna.

Saga sykurneyslu Vísjá RÚV, 10.09.2012

Reykjavík síðdegis 28.08.2012, Skaðleg áhrif sykurs

http://blog.dv.is/vilhjalmurari/2012/04/20/hin-illkleifu-fjoll-nordursins/

http://blog.dv.is/vilhjalmurari/2012/03/14/hjartaafoll-og-gosdrykkja-karla/

http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=7403942n

Dr. Robert Lustig, prófessor við Kalíforníuháskóla í San Francisco ræðir við Jóhönnu Vilhjálmsdóttur á Sjónvarpsstöðinni INN um offitu og frúktósann í unna sykrinum sem hann segir vera ávanabindandi eitur.

http://blog.pressan.is/vilhjalmurari/2011/02/08/godir-islendingar/

http://blog.dv.is/vilhjalmurari/2011/03/24/ertu-epli-eda-pera/

http://www.guardian.co.uk/society/2013/feb/18/doctors-soft-drinks-tax-obesity

Í dag er í tísku að ungt fólk fá sér húðflúr (tattoo), og reyndar alveg upp fyrir miðjan aldur. Heilu handleggirnir eru húðflúraðir í öllum regnbogans litum og munstrum. Jafnvel heilu bökin og bringurnar ásamt flestum öðrum viðkvæmari líkamspörtum. Mikil aukning hefur orðið í að fólk fái sér húðflúr hér á landi á síðustu árum, eins og reyndar annars staðar í hinum vestræna heimi. Í Bandaríkjunum hefur aukningin verið gífurleg, eða úr 14% 2008, í 21% á þessu ári og sem nálgast þá að fjórði hver fullorðinn sé kominn með húðflúr.

Segja má að húðflúrið sé þannig orðið einhverskonar tákn okkar samtíma, sjálfsdýrkunar og ímyndaðs frelsis. Á sama tíma er mikið fjallað um, ekki síst af sama fólki, um hætturnar sem okkur stafar af mengun hverskonar í okkar nánasta umhverfi. Kemískum efnum, þungmálmum og litarefnum. Ekkert síður höfum við flest áhyggjur af loftmenguninni svo sem díoxinmengun, auk mengun PFC efna í matvælum og höfunum og sem ég hef áður fjallað nokkuð ítarlega um. Á sama tíma og tugprósent af yfirborði líkamans er húðflúrað með allskonar litarefnum sem við vitum lítið hvað innihalda og sem standast ekki neinar heilbrigðiskröfur sem gerðar eru til íhluta, í okkur og á. Eins og t.d. fyrir lyf, hjúkrunarvörur eða aðrar lækningavörur.

Í vetur var okkur reyndar líka tíðrætt um annarskonar aðskotaefni sem tengjast íhlutum í brjóst kvenna og jafnvel undir húð sumra karla. Brjóstaimplöntin svokölluðu sem innihéldu að því er haldið var saklaust iðnaðarsílikon. Eins önnur lögleg implönt sem endast tugfalt skemur en áður var talið og þar sem skelin smá saman hverfur á nokkrum árum og enginn veit hvað verður um í líkama kvennanna. Sem svo sannarlega er ekki að fullu vitað hvaða varanlegar afleiðingar hefur, enda hverfur ekkert sporlaust í líkamanum. Til að kóróna allt, sýna síðan nýjar kannanir nú að yfir helmingur fullorðins fólks skammast sín fyrir gamla tattooið og óskar þess heitast að hafa aldrei látið flúrað sig og fúlað á sínum tíma. Sem allt kostaði auk þess mikla peninga og ekki síður ef á að laga eftir á.

Lengi hafa læknar varað við húðflúrinu af heilsufarsástæðum. Eins þar sem erfitt eða ómögulegt getur verið að fjarlægja eða lagfæra illa farin listaverkin síðar og þegar angistin nagar inn að beini. Einnig þar sem oft virðist líka vakna ákveðin fíkn hjá viðkomandi að halda áfram og bæta við fleiri og fleiri myndum. Jafnvel yfir meiripart líkamans sem þá er orðinn oft eins og eitt stórt misheppnað listasafn. Enginn segir þó fullum fetum að „listaverkin“ séu ekki oftast vel unnin í byrjun, myndirnar jafnvel stundum skoplegar og sem fá mann til að brosa. Auk þess tengjast myndirnar og textinn tilfinningum þeirra sem myndirnar bera, en sem síðan breytast með tímanum. Óhreinindin við húðflúrsaðgerðina sjálfa og hugsanlegt smit með nálum er þó það sem flestir hafa mestar áhyggjur af. Eins ákveðnum litum sem vitað er að geta verið skaðlegri en aðrir og innihalda meira blý og jafnvel kopar (rauði liturinn) og ýmiss hugsanleg krabbameinsvaldandi efni (t.d. polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs).

Í grein sem birtist í  hinu virta læknatímariti NEJM í gær og unnin var af bandaríska landlæknisembættinu (CDC), eru rakin tugir smittilfella vegna húðflúrs í New York og þar sem sýking varð í húð með gráu litarefni sem notað var til húðflúrsins. Bakterían Mycobacterium chelonae sem er skyld berklabakteríunni gömlu er talin orsökin og olli ljótum þrálátum sýkingum í húð sem gekk illa að meðhöndla (sjá mynd að ofan) með sýklalyfjum, auk hættu á útbreiddari sýkingu um allan líkamann. Ósótthreinsað vatn sem notað er til að þynna litina er helst kennt um, en sýkingarnar mátti alls rekja til a.m.k. 4 framleiðenda. Ákveðin fylki haf því nú sett fram kröfu um, að aðeins megi nota sterilt vatn til þynningar á litunum við framleiðsluna. Auk þess skoðar nú bandaríska landlæknisembættið og lyfja- og matvælaeftirlitið (FDA), hvort ekki ætti að auka kröfurnar um innflutning og framleiðslu litarefna til húðflúrsnotkunar og sem hingað til hafa aðeins fallið undir regluverk um snyrtivörur. Sannarlega tilefni til að vera einnig mikið betur á varðbergi hér á landi, og að gerðar verði meiri hreinlætiskröfur um efnin sem notuð eru í dag. Eins og með önnur efni og lyf sem eru okkur ætluð, í okkur og á, og efni sem þekja geta jafnvel meiripartinn af okkur í framtíðinni ef áfram heldur sem horfir.

7 góðar ástæður til að fá sér ekki húðflúr

http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1205114?query=TOC

http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMp1206063?query=TOC

http://health.usnews.com/health-news/family-health/articles/2008/07/25/the-dangerous-art-of-the-tattoo

http://www.dailymail.co.uk/health/article-2032696/Now-tattoos-cancer-U-S-regulator-probes-fears-inks-contain-carcinogenic-chemicals.html

http://www.environmentalhealthnews.org/ehs/news/2011/tattoo-inks-face-scrutiny

Vegna umræðunnar um vægt hækkaðan blóðþrýsting og hvar meðferðamörkin nákvæmlega liggja og fram kom í viðtali við Jóhann Ágúst Sigurðsson, prófessor við Heimilislæknisfræði HÍ í Fréttablaðinu í gær, vil ég fá að leggja nokkur orð í belg og vísa jafnframt í ársgamlan  pistil minn um efnið, Háþrýstingur og hættumörk. Rétt er samt að benda strax á, að ekki er ástæða fyrir nokkurn mann að hætta á blóðþrýstingsmeðferð sem hann er á fyrir, og sem haldið hefur blóðþrýstingnum niðri. Frekar að ræða meðferðina almennt við lækninn sinn við næsta tækifæri. Því allur háþrýstingur skiptir máli, líka þótt hann sé ekki mjög hár og umdeilt sé nú hvar nákvæmlega meðferðamörkin liggja. Eins hvernig hann er mældur, hæ. eða vi. megin, heima og að heiman. Eins reyndar í heilbrigðiskerfinu sjálfu þar sem víða kraumar undir niðri og oft er óljóst hvar mörkin liggja.

Sennilega verður nú meira rætt um í framtíðinni hvenær tímabært er að grípa til lyfjameðferðar við vægum háþrýsting hjá mönnum án annrra einkenna um hjarta- og æðasjúkdóma og áður en lífstílsbreyting hefur verið reynd þar sem það á við. Til að ná sem ásættanlegastum árangri til lengri tíma litið. Þegar lægri mörkin liggja á bilinu 90-99 mmHg og/eða efri mörkin á bilinu 140-159 og ítarlegustu rannsóknirnar sýna að ávinningur lyfjameðferðar er takmarkaður. A.m.k. þegar til skemmri tíma litið og sem niðurstöðurnar ná yfir (5 ár). Hvað sem samt öllum lágmörkum líður varðandi gagnsemi hugsanlegrar lyfjameðferðar, er sjálfsagt að leggja enn meir upp úr ráðleggingum um heilbrigðari lífsstíl og sem örugglega mun gagnast flestum. Þegar þyngdin er of mikil og töluvert vantar upp á daglega hreyfingu.

http://visir.is/lyf-ekki-alltaf-besti-kostur-gegn-of-haum-blodthrystingi-/article/2012120829986

http://blog.dv.is/vilhjalmurari/2011/05/16/hathrystingur-og-haettumork/

http://blog.dv.is/vilhjalmurari/2011/09/02/erfidara-ad-sanna-thad-goda-en-slaema/

Göngur á ókunnugum slóðum er mitt uppáhald, ekki síst til að geta séð landið frá nýjum og ólíkum sjónarhól. Þegar tindarnir á fjöllunum reynast upphafið að nýju ævintýri og heimurinn tekur á sig nýjar myndir. Ég man vel daginn 21. júlí 1969 þegar ég var í sveit og fréttir bárust um alla heimsbyggðina að Ameríkani (Neil Armstrong) væri búinn að stíga fyrstur manna á tunglið. „Yfirgengileg“ vísindalegt afrek í öðrum heimi, sem sannaði hverjir væru fremstir og bestir. Að minnsta kosti í mínum huga þá. Lítið fyrir geimfarann, en stórt fyrir mannkynið eins og sagt var. Varla nokkur feilnóta og framúrskarandi skýrar myndir teknar, þessu öllu til sönnunar. Væntingar um framhaldið voru líka miklar og menn spáðu jafnvel lífi á reikisstjörnunni Mars sem þyrfti að finna.

Ég hef alltaf viljað getað trúað mannkynssögunni, þótt margsannað sé að lygar hafi verið notaðar til að gæta þjóðaröryggis og efnahagslegra hagsmuna af ýmsum toga gegnum aldirnar. Pólitískra hagsmuna sem ná yfir allt annað, og réttlæta að sannleikurinn nái ekki fram að ganga, fyrr en þá ef til vill löngu síðar. Um mikilvægi þýðingar Bandaríkjamanna á tunglgöngunni fyrir ímynd sína efast enginn. Hvað ef síðar hefði komið í ljós að tunglgangan væri sviðsett í áróðurstilgangi og sem sumir hafa jafnvel haldið fram, allt til dagsins í dag? Hvað hefðu Bandaríkjamenn verið tilbúnir að fórna miklu til að ekki kæmist upp um leyndarmál sem breytt hefur gangi sögunnar? En sannleikurinn er oft lyginni líkust og oft höfum við líka séð heimsmyndina hrynja þegar hann verður okkur loks ljós.

Ef maður hugsar samt í dag, hve ófullkomið mannlífið er í mörgum löndum og hvað tæknin hjálpar okkur oft lítið, hlýtur tunglgangan fyrir hálfri öld að virka hálf fjarstæðukennd. En nú berast aftur myndir utan úr geimnum, frá vitbílnum Curiosity á Mars sem fáir efast um að séu sannar. Af sandi, urð og grjóti sem er alls ekki frábrugðið því íslenska. Sagan ein sker hins vegar endalega úr um mikilvægi ferðanna, eins og um ferðir sjósiglingaþjóðanna á öldum áður. Jafnvel ferðir forfeðra okkar, því án þeirra værum við ekki til sem þjóð.

Ofurtrú á framfarir, tæknina og ókannaða heima er okkur sennilega í blóð borin, ásamt hetjudýrkun hverskonar. Samsvörun við nútíðina eru önnur hátæknivísindi, ekki síst á heilbrigðissviði. Kraftaverk t.d. með tilkomu nýrra bólusetninga og framfara á skurðlækna- og gjörgæslusviðum. Þar sem margir geta þurft að vera tengdir tækjum og tólum á allt annan hátt en geimfararnir voru á sínum tíma. Eins meiri skilningi á tengslum genanna okkar og umhverfi sem mestu máli skiptir. Oft hættir okkur þannig að gleyma grunninum og því sjálfsagðasta, sem kostar auk þess miklu minna.

Heimurinn okkar er allavega ekki svarthvítur eins og á tunglinu, eða gulur eins og á Mars, heldur grænn, hlýr og kunnuglegur ef betur er að gáð, jafnvel í öllum regnboganslitum og við horfum vel í kringum okkur. Mannleg samskipti byggja þannig á árþúsunda þróun í litlum skrefum, ekki þeim stóru. Líka hvernig við yfir höfuð komumst af sem lítil þjóð, oft í harðbýlu landi. Heilsugæsla í dag byggir á þeirri þróun svo og félagsleg hjálp og sálgæsla. Mikilvægasti þátturinn í þróun menningar okkar og lista.

Skilningur á mikilvægi hreyfingar er í dag lítil nærvísindi, en sem skiptir allt mannkynið miklu máli. Sem ásamt aðgangi að hollri fæðu, góðu vatni og hreinu lofti tryggir best líkamlega heilsu. Nokkuð sem Íslendingar eiga nóg af, en sem hreyfa sig allt of lítið og fitna nú um hóf fram. Miklu mikilvægari vettvangur vísinda fyrir okkur í dag en nokkur skref á tunglinu eða ökutúr á Mars. Sem samt blæs í okkur trú á vísindin og eykur bjartsýni á mátt mannsins um ókomna framtíð.

En mikilvægi litlu skrefanna eru að minnsta kosti sönn hjá hverju og einu okkar og á þau vísindi getum við alltaf treyst. Hátíðin Menningarnótt og Reykjavíkurmaraþonið er til marks um mikilvægi þessara skrefa, í okkar eigin lífi. Þar sem frelsið, gleðin og hreystin eru í fyrirrúmi. Líka til að minnast mikilvægi göngu þjóðarinnar gegnum aldirnar og sameiginlegs menningararfs okkar allra.

Það hefur ávalt verið talinn mikill ósiður að gera smátt sem stórt í sundlaugarnar og sem eru okkar þjóðarstolt um land allt. Sömu sundlaugar og sundfólkið æfir síðan oft í, á kvöldin og um helgar. Jafnvel þótt klórinn nái að heft vöxt örveira sem borist geta með óvæntum úrgangi, í takmörkuð magni, og sem aðallega hefur hingað til mátt vænta frá yngsta fólkinu. En nú að því er virðist líka frá eldra fólki.

Nýverið greindi fyrrverandi landsliðskona Bandaríkjanna í sundi, Carly Geehr, frá því að nær allir keppendur á Ólympíuleikunum í London ættu það til að létta á sér, á meðan þeir eru í sundlauginni. „Sem sundmaður þá þarftu að sætta þig við að synda í þvagi.” Undir þetta tók margfaldur ólympíumeistari í sundi Michael Phelps við bandaríska dagblaðið Wall Street Journal í síðustu viku. „Þegar við erum í lauginni í tvo tíma (á æfingum væntanlega), þá förum við sjaldnast upp úr til að pissa”„Ég held að allir pissi í sundlaugina,” sagði bandaríski sundkappinn. Fullyrðingar sem þassar eru mjög athyglisverðar og í takt við umræðuna um ofuræfingar afreksíþróttafólks þar sem öllum öðrum fyrrum viðmiðum er oft fórnað. En hvað með íslenska sundfólkið og almenningssundlaugarnar okkar?

Öldin er sem sagt önnur samkvæmt upplýsingum um þvaglát fullorðins fólks í sundlaugar í dag og að auka þurfi klórmagnið til að sporna geng hættu á sýkingum saurgerla og ýmissa veira. Mikið meiri smithætta er enda frá fullorðnu fólki en ungum börnum hvað þetta varðar og sumar veirur viljum við vera alveg laus við að eiga á hættu að gleypa. Til eru litarefni til nota í sundlaugavatn sem lita upp vatnið þegar nítursambönd úr þvagi losna. Til að aðrir sjái og geti þá forðað sér. E.t.v. þarf nú að ræða hvort þörf er á slíkum litarefnum í sundlaugarnar okkar?

Við kennum börnum okkar nokkra góða mannasiði. Að þvo sér um hendur fyrir máltíðar og eftir klósettferðir er mikilvægur hluti af þeirri kennslu, lærdómur sem endast á út allt lífið, hugsunarlaust. Eins þvoum við okkur vel áður en við förum í sundlaugarnar. Gamalt orðatiltæki segir að við pissum heldur ekki í skóinn okkar sjálfviljug. Sama er auðvitað með þvaglát í sundlaugarnar okkar sem við eigum öll að fá að njóta jafnt.

http://www.ruv.is/frett/ras-2/varasamt-ad-pissa-i-laugina

http://www.examiner.com/article/too-many-people-urinate-public-swimming-pools-which-destroys-the-chlorine?cid=rss

http://www.dv.is/skrytid/2012/8/6/phelps-eg-held-ad-allir-pissi-i-sundlaugina/

http://www.pressan.is/Frettir/Lesafrett/einn-af-hverjum-fimm-pissar-i-laugina-vitum-af-thessu-segir-vaktstjori-sundhallarinnar

http://www.dailymail.co.uk/news/article-2152700/One-FIVE-adults-urinate-swimming-pools-70-dont-shower-diving-in.html

http://blog.swimator.com/2012/04/swimming-and-medical-infections-dangers.html

http://www.sciencedaily.com/releases/2008/02/080219161946.htm

Oft þegar ég geng meðfram Vesturlandsveginum á fögrum sumardögum um helgar, verður mér hugsað um ferðafólkið á vegum landsins og umferðaröryggisins. Framhjá þjóta óteljandi bílar af öllum stærðum á skömmum tíma. Í mörgum bílanna er bara einn ökumaður en í öðrum heilu fjölskyldurnar sem eru á ferð á vit ævintýranna í fagurri íslenskri náttúru. Líka rútur fullar af erlendu eða innlendu ferðafólki og svo þungaflutningabílar með langa tengivagna. Stundum í röðum svo minnir á járnbrautalestar erlendis. Sumir eru síðan jafnvel með heilu hýbýlin aftaníhangandi og sem eru margfalt stærri en bílarnir sjálfir og breiðari.

Sumir ökumenn eru að flýta sér meira en aðrir, eru jafnvel þreyttir og syfjaðir en keyra engu að síður hratt miðað við aðstæður og umferðina á móti. Þar sem ekkert skilur á milli annað en þunnur loftveggur. Hvinurinn frá bílunum er mikill, sérstaklega þegar stórir bílar mætast en sem síðan rennur saman í eina nútímasímfóníu eða skulum við segja óþægilegan hljómfoss með tilbrigðum af járni, stáli og orku sem ásamt gúmíinu eitt getur skapað. Á vegspottanum þetta korter sem ég geng áður en ég vík frá út í hina einu sönnu náttúru og kyrrð. Sennilega nokkuð hundruð manns á faralds“fæti“ án þess að vita nokkuð hvert af öðru. Flestir í bílunum eru örugglega að hugsa sitt eða eru að tala saman. Misalvarlega hluti eins og gengur og sem mig varðar auðvitað ekkert um. Samt finnst mér sem utanaðkomandi, og sem ég er í þessu tilviki, að mér komi öryggi náungans við. Eins og reyndar alls staðar annars staðar í samfélaginu. Bilið á milli bílanna okkar er heldur oft ekki langt og við horfum jafnvel í augu þess sem á móti kemur. Öðruvísi samskipti okkar á milli og sem tilheyrir aðeins umferðinni okkar.

Við erum, held ég, öll með svipaðar þarfir og hugsum í raun ótrúlega svipað. Aðeins mismunandi eftir stað og stund hverju sinni. Um fjölskylduna, vinnuna og áhugamálin. Allt þarf að tvinnast saman svo lífsgatan verði greið. Hún er samt mishröð ferðin og vegurinn misgrýttur. Slys geta orðið líka á á þeirri leið. Náttúran er sem betur fer oftast á sínum stað lítið breytt, Furðu nálægt okkur svo við ættum að geta leitað til hennar auðveldlega. Til að fá frið og ró. Sálarró og hvíld sem nútímamanninum vantar sennilega mest af öllu í hinum vestræna heimi. Þar sem hraðinn og stressið er alltaf að aukast, líka í umferðinni. Friður og hamingja er þannig stundum aðeins eins og hillingar, ekki síst fyrir þá sem fara sér allt of hratt í lífinu.

Sumir eru þolendur meðan aðrir eru gerendur í umferðarslysunum. Oft enn eitt formið af ofbeldi sem við beitum hvort annað, en sem skráð eru sem umferðarslys. Fórnarlömb umferðaslysanna eru síðan hundruðir, fullorðnir jafnt sem börn. Margir slasast alvarlega og örkumlast á einn eða annan hátt. Á einu augabragði breytast aðstæður þúsunda manna og sem síðan eiga um sárt að binda. Fjölskyldur, nánir vinir og samstarfsfélagar þekkja þessa sögu vel og enginn veit hver verður næsta fórnarlamb. En það eru margir sem geta lágmarkað þessa tölu vegna slysa af hugsunarleysi, glannaskap eða jafnvel áfengis- og vímuefnaneyslu undir stýri.

Nú er stærsta ferðamannahelgin gengin í garð. Þar sem oft hvít lína skilur á milli lífs og dauða ef óvarlega er farið. Framúrakstur er hættulegasti hlutinn í öllum akstri, á oft þröngum íslenskum þjóðvegum. Þar sem akreinarnar eru aðeins tvær, ein í sitthvora áttina og aðstæður oft ekki góðar. Þar sem hraðinn er oft mikill miðað við aðstæður og höggið sem kemur, ef að árekstri verður, margfaldast með hraða bifreiðanna. Að lenda þannig í árekstri við jafnþungan bíl sem kemur beint á móti á sama hraða, jafgildir árekstri á steinvegg á helmingi meiri hraða, eða á allt að 180 km/klst. Á hinum sameiginlega vegi okkar allra.

Sjá aðra umfjöllun:

http://eyjan.pressan.is/frettir/2012/08/04/their-sem-aka-of-haegt-og-mynda-bidrod-ekki-sidur-haettulegir-en-their-sem-aka-of-hratt/

http://www.dv.is/frettir/2012/8/5/enn-morg-daudaslys/

Tóbaksreykingar er ein mesta heilbrigðisvá samtímans og sem veldur hvað flestum ótímabærum dauðsföllum í hinum vestræna heimi. Lungnakrabbamein og æðasjúkdómar eru þar efst á blaði en sem níkótínið eitt og sér er saklaust af að valda. Allur reykurinn og tjaran sem berst ofan í lungun og síðan um líkamann er megin skaðvaldurinn.

Munntóbak (snus) sem framleitt er eftir ströngum reglum t.d. í Svíþjóð inniheldur minnst af hættulegustu efnum sem finnast í tóbaksreyknum og er auk þess talið geta dregið talsvert úr löngun í tóbaksreykingar. Munntóbakið sjálft er talið vera yfir 90% skaðminna fyrir hina líkamlega heilsu en tóbaksreykurinn. Sænsk heilbrigðisyfirvöld hafa því leyft framleiðslu og sölu á munntóbaki og sóttst eftir leyfi fyrir útflutningi á því til annarra EB landa með þeim rökum að neysla munntóbaks dragi úr tóbaksreykingum. Öll fíkn er hins vegar varasöm. Margir telja þannig munntóbakið meira ávanabindandi og valda meiri fíkn hjá ungu fólki en tóbaksreykingarnar og því hugsanlega varasamara til lengri tíma litið.

Hreinunnið munntóbak eins og snusið, er þó a.m.k. mikið „hreinni“ tóbaksvara en neftóbakið sem mest er notað sem munntóbak í vör hjá ungu fólki hér á landi. Íslensk tóbaksvara sem líklegri er að geta valdið sárum og jafnvel krabbameini í munni en snus. Það er þannig allt sem sýnist í þessum efnum enda heilbrigðisyfirvöld á Norðurlöndunum hálf ráðvillt og ósammála hvað gera skuli í tóbaksvarnamálum yfirhöfuð.

Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins (ÁTVR), seldi rúm 30 tonn af neftóbaki í fyrra og hefur salan hér á landi þrefaldast á aðeins 10 árum, á sama tíma og dregið hefur aðeins lítillega úr sölu á tóbaki til reykinga. Uggvænlegri eru þó upplýsingar um að um tuttugu prósent ungra karla, 16 -23 ára, neyti neftóbaks í munn reglulega. Sem er aðallega íslenskur fínkornóttur tóbaks“ruddi“ sem neytt er í óstöðluðu skammtamagni, ólíkt „neytendavænum“ og stöðluðum skömmtum munntóbaks (snus). Bara á síðasta ári hefur salan á neftóbakinu aukist um tæplega fjórðung og fréttir berast af jafnvel af íþróttafólki sem neyta „neftóbaks“ í munn á íþróttakappleikjum. Nýlegar upplýsingar eru líka um að neftóbaksneyslan hér á landi sem er nær eingöngu meðal ungra karla, hefur ekki dregið úr tíðni reykinga umfram stúlkna og virðist því sem um hreina viðbót á neyslu tóbaksefna að ræða, ólíkt því sem hefur sýnt sig hjá vinum okkar Svíum þar sem tóbaksreykingar eru miklu minni. Þess ber þó að geta að neysla „neftóbaks í munn“ hér á landi er engan vegin samanburðarhæf við mikla munntóbaksnotkun (snus) Svía og því verður að gera ráð fyrir að þróunin yrði svipuð hér álandi með tímanum.

Meginregla íslenskra tóbaksvarnarlaga er að banna innflutning og sölu á nef- og munntóbaki, en neftóbak hefur engu að síður verið framleitt á Íslandi lengi á undanþágu. Sama er að segja með nýja íslenska „neftóbakið“ Lundann sem kom á markað sl. haust og er innflutt frá Danmörku en markaðsett til notkunar sem munntóbak fyrst og fremst. ÁTVR hefur nýverið ákveðið að hætta innflutningi á Lundanum og taka ekki inn neinar nýjar tegundir á nef- og munntóbaki til sölu, meðan úr því verður skorið hvort selja megi Lundann sem munntóbak. Óskað hefur verið eftir afstöðu velferðarráðuneytsisins til málsins og endurmati á reglum um sölu á munn nef- og munntóbaki yfirhöfuð. Í frétt á heimasíðu ÁTVR segir að verði lagaumhverfið óbreytt blasi við að neftóbakstegundum og þar með munntóbakstegundum muni fjölga talsvert á næstunni.

Jóhanna S. Kristjánsdóttur, verkefnisstjóra hjá Ráðgjöf um reykbindindi skrifaði hins vegar athyglisverða grein í Fréttablaðið síðastliðinn vetur undir heitinu, Er í tísku að nota munntóbak?  Greinin fjallaði um skaðsemi munn- og neftóbaksins sem greinarhöfundur taldi að sumu leiti skaðsamara en sígaretturnar. Eitur sem hún taldi töluvert sterkara sem fíkniefni en tóbakið sem reykt væri og það sem er alvarlegra, oftar undanfari að neyslu sterkari vímuefna. Vil hér vitna í hluta greinarinnar varðandi eituráhrif nef -og munntóbaks:

„Munntóbak (hér er þó sennileg fyrst og fremst átt við neftóbak, notað sem munntóbak) er sambland af tjöru og nikótíni, sem telja um 2.500 efni og eru a.m.k. 28 þeirra þekktir krabbameinsvaldar. Munntóbak er mjög sterkt í samanburði við sígarettuna, þ.e. sum eiturefnin eru í hærra hlutfalli í munntóbakinu heldur en í sígarettunni. Nikótínmagn getur verið allt að fjórfalt meira í munntóbaki heldur en í sígarettu. Nikótín er ávanabindandi efni og veldur mikilli fíkn. Samkvæmt nýlegri rannsókn er nikótínfíknin sterkari en hass- og heróínfíknin. Þeir sem byrja að nota tóbak í vör verða mjög fljótt háðir því vegna mikils magns nikótíns í tóbakinu.“

Þetta eru ansi stór og alvarleg orð um lausasölu á tóbaksvöru á Íslandi, framleitt og selt af sjálfu ríkinu. Af þessum orðum má ætla að jafnvel hættulegri efni séu að koma á markað í stað hefðbundins reykingatóbaks, sem þó mikið meira er vitað hvaða líkamlegum skaða getur valdið og margar rannsóknir liggja á bak við. Hins vegar þarf að hafa í huga í umræðunni til að gæta sannmælis að framleiðsla á munntóbaki er mjög misjöfn eftir framleiðendum og neyslupakkningar mismunandi. Hreinlæti og einangrun annarra skaðlegra efna úr tóbakinu, annarra en níkótíns sjálfs sömuleiðis eins og í sænska snusinu.

Á myndinni til hliðar má sjá að tóbak (níkótin) er almennt sterkara ávanabindandi efni en alkóhól, valíum og jafnvel rítalín, þótt sjálf vímuáhrifin séu auðvitað minni. Fíknin auk sefjandi áhrifa er hins vegar sem mestu máli skiptir í umræðunni um neyslu munntóbaks í dag og sem ber mest að varast, til að forðast áhættu á neyslu annarra sterkari vímuefna í framhaldinu. Jafnvel sem hreina viðbót við tóbaksreykingar sem fyrir er. Ekki síst meðal unga fólksins sem leitar oft líka í önnur aðgengileg vímuefni sem eru á markaðnum hverju sinni og oft hefur verið í fréttum, jafnvel tengt neyslu sterkari kannabisefna en þekkjast erlendis og sem sem framleidd eru hér á landi.

Neysla maríjúana hefur færast mikið í vöxt síðastliðin misseri og jafnvel dæmi um að fleiri hafi prófað maríjúana en tóbak í framhaldsskólum landsins. Framboðið jókst eftir hrun, þar sem hægt er að rækta maríjúana án mikils kostnaðar innanlands, jafnvel í heimahúsum. Spurningar vakna nú hvort munntóbaksnotendur séu ekki ólíklegri til að neyta kannabisefna en tóbaksreykningarfólk. Líklegra er hins vegar að þeir sem neyti kannabisefna leiti til sterkari vímuefnanna, jafnvel rítalíns og skyldra metýlfenídat-lyfja ef framboðið er til staðar á sama markaði og sem einnig var mikið í fréttum sl. vetur. Það segir auðvitað sína sögu að upp undir helmingur sjúklinga sem leitað hafa á Vog hafa misnotað rítalín og skyld lyf, flestir í upphafi eftir aðeins stutta kannabisneyslu.

Síðastliðið haust heyrði ég viðtal við Þórólf Þórlindsson, prófessor í félagsfræði á RÁS 2. Þar fjallaði hann m.a. um félagslegar ástæður fyrir neyslu fíkniefna unglinga og að ekki væri nóg að sinna fræðslu sem forvörn, heldur þyrfti að styrkja fyrst og fremst félagsleg úrræði þeirra, tómstundir og íþróttastarf. Málin snúast líka oft í höndunum á okkur og stundum fögnum við of fljótt árangri, sofnum síðan á verðinum og missum jafnvel af heildarmyndinni. Þannig er of snemmt að fagna áfangasigri nú í minnkuðum tóbaksreykingum ungs fólks, ef neysla annarra hættumeiri fíkniefna eykst í staðinn, jafnvel neysla á harðari fíkniefnum. Munntóbakið getur þannig orðið meiri hvati í þeirri þróun en gamla reyktóbakið. Sem er þá eins og úlfur í sauðagæru og jafnvel sem olía á eld, á mesta samfélagsvandamál unga fólksins.

Öflugar forvarnir, fræðsla um skaðsemi tóbaksreykinga og annarra vímuefna ásamt eflingu á félagslegum úrræðum barna- og unglinga er vænlegri til árangurs en beinhörð boð og bönn. Sem erfitt er að halda og gilda jafnvel ekki alltaf jafnt fyrir alla, unga sem aldna. Það er þannig t.d. erfitt að sjá skynsemina í því að leyfa sölu á gamla íslenska neftóbaksruddanum sem notaður er í vör í ómælum skömmtum á sama tíma og hættuminni neytendavænni pakkningar á erlendu munntóbaki eru bannaðar. Áreiðandi er þó nú að meta hvort frjáls sala á munntóbaki hér á landi sé líkleg til að draga úr tóbaksreykingum umtalsvert, en sumt bendir til að svo sé ekki. Heilbrigðisyfirvöld í sumum löndum telja svarið vera augljóst og að góð reynsla sé þegar af frjálsri sölu munntóbaks sem dragi úr tóbaksreykingum, m.a. hjá stóra bróður okkar í Svíþjóð htttp://www.cbsnews.com/video/watch/?id=6362540n.

Stóra spurningin sem heilbrigðisyfirvöld verða nú að svara er hvort hægt væri að réttlæta sölu á munntóbaki til að minnka tóbaksreykingar eða hvort við viljum treysta meira á boð og bönn og banna allan innflutning á tóbaki sem svo sannarlega er óholl neysluvara, hvernig sem á hana er litið? En ef slakað verður á ríkisklónni og innflutningur á munntóbaki (snus) leyfður, misnotum við þá ekki bara frelsið og bætum neyslunni ofan á aðra óhollustu? Gömul sannindi og ný.

 http://eyjan.pressan.is/frettir/2012/03/25/serfraedingur-segir-munntobak-geta-bjargad-mannslifum-stjornvold-fari-ad-segja-sannleikann/

http://visir.is/bann-a-munntobaki-leidir-ekki-til-aukinna-reykinga/article/2012120719009

http://www.visir.is/arlega-greinast-18-med-krabbamein-i-munnholi-og-vor/article/2011111019551

„Huang Nubo sagði við Bloomberg fréttaveituna í morgun að hann ætlaðist til þess að búið verði að undirrita leigusamninga um Grímsstaði á Fjöllum við sveitarfélög á Norðurlandi í október. Hann mun borga tæpan milljarð króna fyrir leigu til 40 ára, en samningurinn gerir ráð fyrir framlengingu til 40 ára. Einnig kom fram í máli Huangs að hann hyggst reisa 100 glæsihýsi á Grímsstöðum sem seld verða kínverskum auðmönnum, en auk þess ætlar hann að reisa lúxushótel og 18 holu golfvöll.“

http://eyjan.pressan.is/frettir/2012/07/17/100-ibuda-thorp-a-grimsstodum-kemur-sveitastjornarmonnum-ekki-a-ovart/

“Degi síðar var gengið eftir kolsvörtum líflausum jökulsandi, eins og hann hefur alltf verið og áður en nokkurt líf varð til. Allt þar til komið er að hundruð ára gömlum jökuluppsprettum, sem nú er lindarvatn og ölkeldur og vatnið tærara en nokkuð annað. Þar sem fagurgrænar hávaxnar hvannir vaxa eins og lítil pálmatré í séríslenskri eyðimörk og þar sem sumarið varir aðeins í nokkrar vikur. Og rétt áður en en vatnið seytlar upp úr svörtum sandinum má sjá stök blóm. Hvaðan það í ósköpunum kemur, eitt lítið hvítt blóm með græna vanga, er hulin ráðgáta nema þú þekkir landið þitt og lífsviljann sem að baki býr. Sem spannar nákvæmlega þetta sem er svo sérstakt. Allt síðan niður í þingeysku dalina sem smá saman verða grænni og grösugri eftir sem neðar dregur og líf í öllum myndum verður sýnilegra.”

„Nákvæmlega þetta sérstaka samband sem er svo viðkvæmt og dæmigert fyrir íslenska náttúru. Sem ásamt góðri menntun, landbúnaði, sjósókn, nýsköpun og vaxtarbroddum í atvinnulífinu, gerir okkur að þeirri þjóð sem við erum. Samband sem okkur einum bera að varðveita áfram í þúsundir ára fyrir komandi kynslóðir og leyfa öðrum þjóðum síðan að njóta með okkur. Vegna þess hvað Íslendingar eru heppnir þrátt fyrir allt. En um leið viðkvæmur lífsneisti lítillar þjóðar sem aldrei má fórna fyrir skammtíma gróða.“

http://blog.dv.is/vilhjalmurari/2012/06/28/einstakt-blom-a-oskjuvegi/

„Ein mestu verðmæti sem við eigum eru ósnortin landsvæði en þeim hefur fækkað gríðarlega á jörðinni síðastliðin eitt hundrað ár og fækkar enn. Í því ljósi er mikilvægt að við reynum eftir fremsta megni að skipuleggja nýjar framkvæmdir á þeim svæðum sem þegar hefur verið raskað og forðast í lengstu lög að hrófla við þeim sem eru ósnortin.“ (Kristín Inga Árnadóttir, forstjóri Umhverfisstofnunar)

http://visir.is/osnortin-landsvaedi-ein-mestu-verdmaeti-sem-vid-eigum/article/2012707189985

„Þetta er mjög stór framkvæmd og snertir framtíðarráðstöfunarrétt okkar á landi. Ef menn leigja land til langs tíma getur tíminn orðið svo langur að leigan verði hreinlega ígildi eignarréttar. Þessa hluti þarf að taka til skoðunar og ég hvet Norðlendinga og alla sem koma að þessum málum til að stíga til jarðar af fyllstu gát.“ (Ögmundur Jónasson, Innanríkisráðherra)

http://www.dv.is/frettir/2012/7/18/vid-erum-ekki-ad-tala-um-einhverja-sjoppu/

“Nú erum við samt minnt á hvað tímarnir hafa breyst frá því við vorum ung og óþroskuð. Þegar maður trúði að sumt yrði aldrei til sölu. Allra síst landið okkar sem kostaði svo mikil átök að eignast. Eins fyrir nokkrum árum þegar maður hafði þroskast og minnstu munaði að það yrði tekið af okkur. Þar sem við kunnum okkur ekki forráð. Aldrei aftur, vonandi. En það verða mikil þáttaskil í 1000 ára sögunni ef við nú seljum landið okkar í pörtum fyrir hæstbjóðendur. Ef tímabundnir ábúendur um allt land vilja ráðstafa því í hendur útlendinga til þess eins að græða.

Í þúsund ár höfum við glímt við landið og náttúruöflin og komist ágætlega af. Á nokkrum árum töpuðum við glímunni við fjármálaöflin, og nú er úr okkur allur vindur. Hjá þjóð sem hefur byggt styrkleikan sinn á smæðinni og kunnáttu á veikleikum, en ekki stærðinni og græðginni. Hjá þjóð sem vill vera gestgjafi, en ekki þyggjandi og leiguliði í eigin landi.”

http://blog.dv.is/vilhjalmurari/2011/09/05/thattaskil/

Mikið er rætt um íþróttir alla daga sem er vel, enda vekja þær upp hvata til meiri hreyfingar og minna á hvað mannlegur líkami getur áorkað og hvar við getum sótt þróttinn. Líka áminning um óskina að fögur sál fylgi hraustum líkama og að maður er oftast manns gaman í leik. Ekki þarf heldur að efast um hvatninguna sem íþróttir vekja í brjóstum yngstu kynslóðarinnar. Auðvitað fyllist landinn síðan þjóðarstolti þegar íslenskir afreksmenn vinna til verðlauna úti í hinum stóra heimi. Væntingar sem við gerum m.a. til Ólympíufaranna okkar. Til að gera garðinn frægan eða bara til að vera með í samfélagi þjóðanna.

En eru sjálfar afreksíþróttir hollar fyrir þjóðina? Eru þær kannski fyrst og fremst ætlaðar til skemmtunar fyrir þá sem horfa á eða eru þær sprottnar upp af falskri ímynd afreksmannsins og óraunhæfum væntingingum? Hvar liggja síðan mörk þess mannlega og ofurmannlega og hvenær tekur eitthvað annað allt annað við í stað hins sanna íþróttaanda?

Það þekkja samt allir þá góðu tilfinningu að geta verið góður í einhverju og skarað fram úr. Að vera hrósað sem okkur Íslendingum er ótamt að gera og jafnvel vinna til verðlauna. Ekki skal heldur neitað að gaman var að vera í stól neytandans í sófanum heima og horfa á knattspyrnuleikina á EM í sumar. Dást að leikni og elju einstakra leikmanna og njóta þess að fá að vera með, á allt annan hátt. Í dag eru enda mestu afreksmenn íþróttanna meira sjónvarpshetjur en nokkuð annað, í hörkuvinnu á ofurlaunum. Hetjurnar sem eru sprelllifandi í háskerpulitum inni á stofugólfinu okkar í stað svört hvítu taflmannanna á stofuborðinu forðum. Jafnvel þegar við sitjum sem límd yfir ofbeldinu sem birtist oft í kappleikjunum, en viðurkennum síðan ekki að hraustasta kona heims uppfylli leikreglurnar að vera kölluð íþróttkona landsins.

Nú vill svo til að einkalíf íþróttahetjanna er mjög vinsælt fréttaefni fjölmiðla. Það fylgir því að vera átrúnaðargoð, í íþróttunum eins og í skemmtanaiðnaðinum. Í sjálfu sér eru fréttirnar auðvitað ekkert merkilegar, nema af því að um afreksíþróttafólk er að ræða sem er yngstu kynslóðinni svo mikil fyrirmynd. Glansmyndinni af ofurhetjunni er sannarlega haldið á lofti af íþróttahreyfingunni sjálfri til að trekkja áhugann og allskonar fyrirtæki fá að nýta sér. Allt er undir, auglýsingatekjur sem og útsendingatekjur. Leikmenn gagna síðan jafnvel kaupum og sölum og ýmsikonar hneygslismál koma upp daglega tengt mútum og veðmálum. Fæðubótarefni og orkudrykkir eru á boðstólnum til að auka ágóða margra enn frekar. Á meðan sitjum við flest og sogum í okkur sannleikann um íþróttaandann, eins og hann birtist á skjánum.

Til að einhver geti orði afreksíþróttamaður í dag að þá þarf viðkomandi að leggja á sig ofuræfingar, jafnvel mörgum sinnum á dag alla daga vikunnar, helst frá unga aldri til fullorðinsára. Margir eru kallaðir en fáir útvaldir. Engum dylst heldur að erfðir og líkamlegt atgervi í æsku ræður miklu um lokaárangurinn. Áður hef ég fjallað um hættuna sem fellst í ofþjálfun og hvað einkenni ofþjálfunar er algeng ástæða komu til lækna í dag. Jafnvel börn sem rétt eru byrjuð í grunnskóla og sem komin eru með vöðvabólgueinkenni og álagseinkenni við liðamót. Síðar svefntruflanir unglinga, óeðlilega megrun og ofþreytu, ekki síst hjá ungum stúlkum. Vannæring og lystarstol eru síðan meðal alvarlegustu sjúkdómseinkennanna og sem vísa þarf til sjúkrahúsmeðferðar.

Margir þjálfarar eru þannig allt of kappsamir og keyra á æfingarnar í þeim eina tilgangi að einhver í hópnum nái að skara fram úr. Foreldrar margir hverjir, eru heldur ekki á varðbergi. Alsæl að börnin séu ekki í neinum vafasömum félagsskap eða föst við tölvuna og fórnarlömb tölvufíknar. Að þau nái jafnvel að uppfylla drauma sem þeir sjálfir gátu aldrei látið rætast.

Oft eimir þá lítið eftir af gömlu ímyndinni og hugsjónamarkmiðum íþróttanna frá tímum ungmennahreyfingarinnar í gamla daga. Að stuðla fyrst og fremst að almennu heilbrigði og íþróttum fyrir alla, ánægjunnar vegna. Aldrei hefur samt verið lögð meiri áhersla á mikilvægi hreyfingar fyrir alla í almennri heilsugæslu. Til að verjast sjúkdómum eða síðar jafnvel sem hluta meðferðar frekar en lyf. En þátttaka almennings í íþróttahreyfingunni þarf að vera á réttum forsendum, lítil hreyfing eða mikil, íþróttir fyrir smáa sem stóra, unga sem aldna.

Tími er til kominn að láta af þeirri ímynd íþróttahreyfingarinnar og íþróttafélaga sem byggir fyrst og fremst á afreksíþróttum, gróða fárra, en fórnum allt of margra. Að íþróttirnar séu fyrir alla, sem hluti af heilbrigðum lífstíl og hvating til daglegrar hreyfingar. Að allir geti verið með sem hafa gaman af keppni og leik og við hin fáum að njóta og fylgjast með. Að einstaklingar fái að finna sig í hópum, ekki síst börn og unglingar sem samt oft hrökklast frá í dag. Að því að þau eru ekki nógu „góð“. Jafnvel sem hafa orðið fyrir einelti áður en leiknum líkur. Þegar sífellt sé verið að fleyta rjómann ofan af og hygla aðeins þeim bestu. Í stað þess að leggja meiri áhersluna á að tryggja fyrst og fremst liðsandann og reyna að fá alla að vera með sem lengst. Að laga bilið þarna á milli er mesta áskorunin til íþróttahreyfingarinnar og íþróttafélaganna í dag. Þetta á við flestar íþróttagreinar sem vinsælastar eru hér á landi, og tilfellin eru ófá sem foreldrar nefna síðar við lækninn sinn þegar vanlíðan barnsins er til umræðu.

Lífið sjálft sé ákveðin keppni og þar sem aðeins fáir vinna til verðlauna. Fyrir hina getur lífið engu að síður verið frábært og oft í raun miklu betra en á stormasömum toppnum. Félags- og heilbrigðisvitund þjóðarinnar að allir fái sem jöfnustu möguleikana á að fá að njóta sín í þjóðlífinu. Dr. Seiichiro Yonekura, forstöðumaður í nýsköpunarfræðum við háskóla í Japan sagði í viðtali hér á landi fyrir tveimur árum, að ein ástæða þess að hér þokaðist lítið í jákvæða átt hvað efnahagsmálin varðaði, væri að alþingismenn og aðrir sem stjórnuðu landinu væru oft með of litla sérfræðiþekkingu. Að baki þeim stæðu hins vegar sérhagsmunahópar, hver með sínar þarfir og sem toguðu hver í sína áttina. Það skilaði sér í því að þjóðin gekk ekki í takt. Í austurlöndum sé það liðsheildin, þekkingin og samstaðan sem mestu máli skiptir og sem skapar mestu framfarirnar. Sama má auðvitað segja um ýms önnur þjóðfélagsmál á Íslandi í dag, ekki síst heilbrigðismálin þar sem hver höndin er upp á móti annarri þessa daganna.

Öllu máli skiptir þannig að fá að  vera með og að allir fái ækifæri að vinna í hópum sem liðsheild. Ekki að aðeins að þeir „bestu“ dragi vagninn, hver og einn í sína átt með sín eigin markmið. Auðvitað má líka eitthvað á milli vera og að þeir „góðu“ fái að njóta sín. En það á að vera á eigin fornsendum og krafti en ekki vegna utanaðkomandi þrýstings, foreldra, skóla, þjálfara, íþróttafélaganna, fyrirtækjanna, fjölmiðla eða sérhagsmunahópa. Við erum í sama liðinu þegar upp er staðið. Gerum öll gagn, en erum með ólíkar þarfir og hæfileika. Þetta hefðum við átt að vera búin að læra sl. ár og að kapp er best með forsjá. Þeir sem fóru mestan í fjármálaheiminum og urðu jafnvel frægir með eindæmum, hafa nú týnst heim og sitja margir hverjir í dag með sárt ennið, skemmdir á sál og líkama og jafnvel búnir „að spila allt úr vösunum“. Þeim líður þannig ekki alltaf best sem ná toppnum og alger óþarfi er að reyna að telja okkur trú um að svo sé. Það gildir jafnt í íþróttunum sem og í pólitíkinni, reyndar í samfélaginu öllu.

Ímynd hjólreiðaíþróttarinnar er í molum. Stórstjarnan Lance Armstrong var stútfull af ólöglegum lyfjum á hátindi ferilsins. Umfjöllun í Fréttablaðinu 27.10.2012

http://blog.dv.is/vilhjalmurari/2012/04/24/graeni-karlinn-snyr-aftur/

Kraftakonan sem ætlar að verða læknir, viðtal við Anníe Mist, Fréttatíminn 20-22. júlí

http://www.ruv.is/frett/haett-komin-vegna-ofthjalfunar

http://ruv.is/frett/hreyfingarleysi-drepur-milljonir

http://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-politics-18876880

http://visir.is/section/MEDIA98&fileid=CLP12677

http://www.dv.is/skrytid/2012/8/6/phelps-eg-held-ad-allir-pissi-i-sundlaugina/

Of mikil spenna og íþróttir, viðtal Í bítinu 9.8.2012

Allt sl. ár hefur verið mikið rætt um álagið á heilsugæsluna og eins um hættuástand sem getur skapast á Slysa- og bráðamóttöku LSH vegna of mikils álags á starfsfólkið sem þar vinnur. Á spítala allra landsmanna þar sem skorið hefur verið niður um tæpan fjórðung á allra síðustu árum. Þökk sé íslenska fjármálakerfinu. Álagið hefur stundum verið skilgreint innanhús sem „rautt“ sem er hættuástand í starfseminni eða jafnvel „svart“ sem er glundroðastigið, og ætti helst ekki að geta orðið nema þegar alvarlegar hamfarir verða. Og þótt, sem betur fer, ekki sé hægt að rekja dauðsföll beint til niðurskurðarins og bráðveikir fá enn fyrst hjálp, sér auðvitað hver sem vill, að afleiðingarnar geta oft orðið skelfilegar fyrir þá sem þurfa á skilvirkri og góðri heilbrigðisþjónustu að halda og að óbeint megi örugglega rekja ótímabær dauðsföll til niðurskurðarins. Þar sem oft er skautað hratt á mjög hálum ís.

Mikill niðurskurður á þjónustu í heilbrigðiskerfinu og léleg uppbygging heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu um árabil er staðreynd. Það versta er þó að heilbrigðisyfirvöld vilja lítið kannast við vandann og kenna nú leti starfsfólks um svo og skipulagsleysis innan starfssviðanna. Að alltaf megi gera betur og heilbrigðisstarfsfólk þurfi einfaldlega bara að bretta upp ermarnar.

Ábendingar bárust strax sl. sumar frá talsmanni ungra lækna um óeðlilega mikið vinnuálag á unglækna á deildum Landsspítalans og að þeir töldu sig ekki geta sinnt sjúklingum sem skyldi. Þar sem allt að 8 klukkustunda bið getur verið eftir læknishjálp og læknar komst ekki yfir frágang mála svo vel sé og nýlega kom líka fram í góðri yfirlitsgrein um vandann hjá formanni læknafélagi Íslands, Þorbirni Jónssyni, af gefnu tilefni. Læknaráð Landspítalans ræddi einnig um fyrir ári, að Guðbjartur Hannesson velferðarráðherra léti gera úttekt á starfsemi spítalans, m.a. með tilliti til mönnunar og álags, en sem lítið hefur heyrst af síðan. Hins vegar var nýlega haft eftir velferðarráðherra að íslenskir læknar væru alveg nógu margir innan heilsugæslunnar og að þeir þyrftu bara að standa sig betur og deila út verkum sínum með öðru heilbrigðisstarfsfólki.

Ástandið skýrist hins vegar öðru fremur af mikilli undirmönnun lækna í grunnþjónustunni, heilsugæslunni eins og yfirlæknir hennar Lúðvík Ólafsson hefur réttilega bent á af sama tilefni. Faglega séð skiptir auðvitað miklu máli hvar og hvernig heilbrigðisþjónustan er veitt, á öllum stigum hennar. Öll heilbrigðisvandamál eiga augljóslega ekki heima á bráðamóttöku háskólasjúkrahússins og að réttur fagaðili sinni hverju erindi fyrir sig, eins og menntun hans stendur til og Lúðvík benti réttilega á. Ekki með útvötnun læknisþjónustunnar eins og vissir aðilar sem eiga hagsmuna að gæta ræða mikið um og að hjúkrunarfræðingar, sjúkraliðar og læknaritarar geti gengið í störfin af hentisemi hverju sinni (task-shifting). Eins og nú er t.d. rætt um með nýju frumvarpi velferðarráðherra og að veita eigi með nýjum lögum hjúkrunarfræðingum og ljósmæðrum lyfjaávísanarétt á hormónalyf.

Flest erindi til heilbrigðisþjónustunnar eru sem betur fer ekki bráðaerindi og ættu fyrst og fremst heima í heilsugæslunni. Því má með sanni segja að mikið álag á vaktþjónustuna nú og margfallt meira en gerist hjá nágranþjóðunum, endurspegli rangt skipulag í heilbrigðisþjónustunni hér á höfuðborgarsvæðinu um árabil. Og að sú umræða sé þannig eins og umræðan um ofnotkun lyfja og mikið hefur verið skrifað um, aðeins toppinn á ísjakanum. Mikið álag á bráðadeildum er auðvitað í takt við mikla og vaxandi vaktþjónustu almennt á höfuðborgarsvæðinu þar sem fleiri erindum var orðið sinnt á kvöldin, nóttunni og um helgar, en yfir daginn í heilsugæslunni. En það var líka vilji heilbrigðisyfirvalda í fyrra að leggja læknisþjónustu heilsugæslulækna niður á nóttunni á höfuðborgarsvæðinu, þriðjapart sólarhringsins og auka þar með álagið á bráðadeildir spítalanna.

Sumir kalla Slysa- og bráðamóttökuna líka „deildina sem aldrei sefur“. Þar sem aðstæður geta samt breyst eins og hendi sé veifað í blóðugan vígvöll. Jafnvel árásir á starfsfólk með smitað blóð að vopni og hráka. Hvað er það annað en stríðsástand, ekki síst þegar starfsmennirnir þurfa síðan að hlaupa milli þeirra mest slösuðu og bráðveikustu, en líka milli þeirra sem aðeins þurftu að fá að hitta heilsugæslulækni?

Allt útlit er fyrir að ástandið bara versni á næstu árum með vaxandi skilnigsleysi heilbrigðisyfirvalda, enda eldist starfsstétt heimilislækna hratt með tilheyrandi vaxandi álagi á vaktþjónustuna og undirmannaðar spítaladeildir. Vonandi gera samt nú fleiri sér grein fyrir vandanum sem íslenskt þjóðfélag stendur frammi fyrir. Ekki veitir heldur af liðsinni almennings og fjölmiðla til að hafa áhrif á stjórnmálamennina, því langan tíma getur tekið að byggja upp aftur þjónustu sem hefur verið rifin niður, heilsugæsluþjónustu sem tók marga áratugi að byggja upp og var orðinn vísir að einhverju miklu meiru.

Oft er ég spurður af hverju ég sé að útsetja mig fyrir að fara á þennan “vígvöll” sjálfviljugur og vinna á bráðamóttökunni jafnhliða störfum í heilsugæslunni og á Læknavakinni. Sennilega felst svarið fyrst og fremst í löngun að geta tekið þátt í óvæntri atburðarrás þar sem maður getur ennþá komið að einhverju gagni og uppsker jafnvel meira þakklæti en í sjálfri heilsugæslunni og hrun blasir við. Sennilega er heldur hvergi hægt að sjá spegilmynd þjóðfélagsins betur frá öllum könntum en á Slysa- og bráðamóttökunni. En það er löngu tímabært að við stöldrum öll við, lítum í baksýnispegilinn og hugsum okkar gang. Ekki síst nú þegar búið er blanda öllum heilbrigðismálunum þjóðarinnar saman á einu gólfi bráðadeildar Landsspítala háskólasjúkrahúss.

Svartur eða rauður, velferðarráðuneytið á samt greinilega næsta leik. Byrja verður að styrkja grunninn og mannauðinn. Áður en farið er að byggja meira úr steinsteypu, stáli og gleri. Bæta verður kjörin og tryggja góða mönnun í heilsugæslunni og á bráðmóttökunni, það er bráðamál. Svo halda megi í það minnsta bráðaþjónustunni áfram á grænu ljósi, á gulu í versta falli.

http://www.visir.is/nidurskurdur-farin-ad-ogna-oryggi-sjuklinga/article/2012120719182