Þriðjudagur 19.5.2020 - 15:21 - Rita ummæli

Manneskjulegt umhverfi í Reykjavík.

Ég var að skoða vandað Aðalskipulag Reykjavíkur AR 1984-2004 í gærkvöldi. Þá fór ég að hugsa um hvað margir fótgönguliðar í arkitektastétt hafa áratugum saman barist fyrir því að draga úr vægi einkabílsins í borgarskipulaginu og gera borgina manneskjulegri.

Þessi þrotlausa vinna virðist nú vera að skila árangri. En það er samt svo að það er eins og þessi langa barátta sé að mestu gleymd. Það er eins og að núna séu arkitektar að fleyta rjómann af allri vinnu fyrirrennara sinna og hafi gleymt áratuga baráttunni.

Ég man þegar ég hóf störf á teiknistofu Gests Ólafssonar vorið 1975 þegar stofan hans var að vinna að endurskipulagningu eldri hverfa í Reykjavík. Þetta var svæði frá Snorrabraut niður í Lækjargötu og frá Lindargötu að Skólavörðustíg. Þá var lykilorðið „manneskjulegt umhverfi“. Gestur hafði aðra nálgun hvað landnotkun varðaði en áður tíðkaðist. Landnotkunin var ekki svæðaskipt eins og áður var algengt heldur lagskipt þannig að neðst voru verslanir og þjónusta og á annarri hæð skrifstofur og atvinnustarfssemi og á efri hæðum íbúðir. Í tengslum við þetta var lagt til að Laugavegurinn yrði í framtíðinni göngugata frá Snorrabraut alla leið vestur í Aðalstræti. Til þess að þetta gæti gerst þurfti að fæða miðborgina um Skúlagötu/Sæbraut og gera Hverfisgötu að þjónustugötu þar sem einkabíllinn fór um og framboð af bílastæðum nægjanlegt. Svo gengu menn frá upp á iðandi göngugöruna, sólríka og fallega með sínum sterku einkennum sem siðar hefur verið kallaður staðarandi. Þetta var allt faglega og vel unnið. En það voru engar glansandi söluteikningar eins og við þekkjum núna.

Hverfisgötubílastæðunum var komið fyrir við Vitatorg og gengt Þjóðleikhúsinu en af einhverjum ástæðum eitt á Stjörnubíóreit sem voru auðvitað mistök ef gera á Laugaveg að göngugötu.

Nokkrum árum síðar var samýkkt deiliskipulag Kvosarinnar þar sem hún var næstum öll gerð að bíllausu svæði. Það var kvosarskipulag Dagnýjar Helgadóttir og Guðna Pálssonar arkitekta. Um svipað leiti var hluti Laugavegarins gerður að vistgötu. Það voru arkitektarnir Jóhannes Kjarval og Krisján Ásgeirssin sem höfðu umsjón með þeirri vinnu. Jóhannes heitinn sagði mér frá baráttunni. Það var ekki bara hugmyndaleg barátta heldur líka hönnunarleg. Smáatriði eins og hellulögn og steypujárnsrósettur umhverfis trjástofna kostuðu mikla baráttu. En það versta var að notendur kunnu ekki að nota götuna. Hvorki rekstraraðilar né vegfarendur.Líklega var það vegna þess að nánast engin umræða var um skipulagsmál á þessum árum. Það var eins og fólk héldi að skipulagið kæmi frá Guði. Bílarnir töldu sig hafa sama rétt og áður og skipti þá engu máli hvort hér væri vistgata eða ekki. (Ég held jafnvel að hugtakið „vistgata“ hafi ekki verið til á þessumárum frekar en „staðarandi“)

Í AR1984-2004 er mynd af Óðinstorgi sem er gert að göngusvæði um leið og bílastæðin sem þarna voru eru færð undir yfirborðið og fjölgað nokkuð. Svo er önnur mynd þar sem hugmynd af endurbótum á Skarphéðinsgötu austan Snorrabrautar er útfærð í skissuformi þar sem mannífið er í fyrsta sæti.

Þessar hugmyndir um að draga úr áhryfum einkabílsins voru allar samkvæmt fræðunum sem okkur var kennd í arkitektaskólunum á árunum uppúr 1965. Þetta er líka í samræmi við aðgerðarinna í USA í byrjun sjötta áratugarins, með Jane Jacobs í fararbroddi. Það má því segja að nú hefur baráttan um manneskjulega miðborg Reykjavíkur staðið í 55 ár eða allar götur síðan bílaskipulagið AR1962-84 var samþykkt. Það er ekkert nýtt undir sólinni og góðir hlutir gerast hægt og eiga að gerast hægt þegar um skipulagsmál er að ræða.

+++

Allar myndirnar í þessari færslu eru úr AR1984-2004 og gefa vísbendingu um hvað menn voru framsýnir á þessum árum og vildu vel. Formaður skipulagsráðs var Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson lögfræðingur, skipulagsstjóri Þorvaldur S. Þorvaldsson arkitekt og borgarstjóri var Davíð Oddsson. Efsta myndin sýnir Austurstræti á góðum degi. Þarna var hvorki menningarnótt né 17. júni. Líklaega bara góður föstudagur. Ef mér skjátlast ekki er fremstur á myndinni Egill Helgason fjölmiðlamaður sem hefur alla tíð verið mikill borgari og borgarrýnir.

Hér gefur að líta ljósmynd úr AR1984-2004 þar sem vistgata samkvæmt hönnun Jóhannesar Kjarval og Kristjáns Ásgeirssonar er fullgerð. Þarna er hellulögnin látin ganga frá húsvegg að húsvegg og lítill greinarmunur gerður á svæði gangandi og akandi.  Notendur, hvorki vegfarendur né rekstraraðilar áttuðu sig á tækifærinu. Líklega vegna þess að umræða um skipulagsmál var á þessum árum nánast enginn og fólk áttaði sig ekki á hugmyndinni og tækifærunum sem lögð voru á borð. En hugmyndin er jafngóð fyrir því.

Hér er mynd úr AR 1984-2004 sem sýnir hve mikill einhugur var um að gera miðborgina manneskjulegri. Bílarnir eru settir undir yfirborðið og mannekjan i félagslegt umhverfi baðað sól og yndislegheitum. Teikningin er gerða af Guðrúnu Jónsdóttur arkitekt

Hér er dæmi úr Norðurmýrinni þar sem hugmynd Guðrúnar Jónsdóttur arkitekts er að gera hluta Skarphéðinsgötu að hreinni göngugötu til þess að auka mannlífið milli húsanna í hverfinu.

Mynd úr A1984-2004 sem sýniir hluta Kvosarinnar sem göngusvæði. Þarna er gert ráð fyrir endurhönnun Austurvallar þannig að hann henti betur útifundum aðgerðarsinna og fl. Bílar eru víkjandi fyrir fótgangandi.

Þar sem Kvosin og torgin þrjú sem þar eru, Lækjartorg, Ingólfstorg og Austurvöllur voru hugsuð sem borgartorg með hörðu yfirborði var lögð áhersla á að gera Arnarhól mjúkan og grænan. Myndin að ofan er af fyrstuverðlaunatillögu Birnu Björnsdóttur. Af einhverjum ástæðum var ekki nema lítill hluti hugmyndarinnar framkvæmd eins og flestar þær frábæru hugmyndir sem fram komu í AR1984-2004 til þess að gera Reykjavík að manneskjulegri borg. Einar E. Sæmundsen landslagsarkitekt og pistlahöfundur unnu með Birnu að þessu verki.

Laugardalur var hannaður sem einskonar lunga borgarinnar með margvíslegri starfsemi ætlaða til lýðheilsu. Þarna á uppdrætti Reynis Vilhjálmssonar er gert ráð fyrir tónlistarhúsi Guðmundar Jónssyni arkitekts austast En Dalbrautin er þarna ekki lengur sem hugsuð var sem tengibraut milli Dalvegar og Grensásvegar ef ég man rétt.

 

Flokkar: Óflokkað

Fimmtudagur 9.4.2020 - 18:22 - Rita ummæli

Svona á miðbær Kópavogs að líta út.

 

Samkvæmt þeim hugmyndum sem nú liggja fyrir í skipulagsráði Kópavogs eru áætlanir um að endurhanna og endurskapa allt gamla miðbæjarsvæðið við Fannborgina, gamla og sögulega miðbæ bæjarins. Tillaga sú sem nú er til umfjöllunar gengur út á að rífa mörg lítil og stór hús á svæðinu og byggja stórbrotnar og stórar nýjar byggingar í alþjóðlegum stíl. Meðal þeirra húsa sem eiga að víkja er helsta og elsta menningarhús bæjarins. Félagsheimili Kópavogs, sem er mörgum kært. Þetta er húsið, sem byggt var af hugsjón og harðfylgi,  húsið þar sem Kópavogsbíó og bæjarstjórnarskrifstofurnar voru til húsa um áratugaskeið.

Það kæmi mér ekki á óvart að gömlum Kópavogsbúum og hagsmunaaðilum á svæðinu, finnist nóg um.

Af öllum gögnum og greinargerð má sjá að þetta er nokkuð ítarlega unnið og tekið á mörgum mikilvægum þáttum. Mikið af tilvísunum í vandaða erlenda byggingalist og líflegt götulíf í útlöndum. Þarna er  dregin upp mynd af umhverfi sem flestir sækjast eftir.  Hugmyndafræðin er nokkuð áræðin og stórkallaleg sem vert er að kynna sér og skoða vel.

Þegar svæðið er skoðað og núverandi ástand hugleitt, blasir við að það þarf að taka til og endurskipuleggja og lagfæra margt. Einkum með tilliti til Borgarlínunnar sem þarna á að fara um og þau tækifæri sem í henni felast. Margir töldu að stefna ætti að lágstemmdari og manneskjulegri uppbyggingu í þessum gamla miðbæ kaupstaðarins, með menningu og stjórnsýslu  sem meginþunga meðan miðhverfi verslunar og viðskipta yrði vísað á svæðið við Smáralind.  En nú virðist Kópavogur ætli að gera þetta með þeim hætti sem hjálagðar myndir sýna.

Myndirnar og kortin sem hér fylgja segja meira en tíu þúsund orð og skýra sig að mestu sjálfar.

 

Á loftmyndinni er skipðulagsreiturinn afmarkaður með bláu. Ef rétt er skilið þarf að rífa allar byggingarnar innan reitsins, alls 11 talsins.

 

 

 

 

Af sneiðmyndum skipulagsin má sjá að nýbyggingarnar eru engin smásmíð.

Þessar hugmyndir leiða hugann að nauðsyn þess að sameina öll sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu. Maður getur spurt sig hvort það sé svo að ef höfuðborgarsvæðið þyrfti tvö „La Defence“ svæði, hvort ættu þau þá bæði að vera í Kópavogi?. Og hvort Borgarlínan væri ekki hagkvæmari, minni og ódýrari í stofnkostnaði og rekstri ef um væri að ræða eitt sveitarfélag. Nú svo er ég ekki viss um að umræðan um Reykjavíkurflugvöll væri svona hörð ef það mál væri á herðum sveitarfélaganna allra. Ég held líka að húsfriðun og staðarandi fengi þyngra vægi og miðbær Hafnarfjarðar og Reykjavíkur fengju nánast friðun.

 

 

Flokkar: Óflokkað

Laugardagur 29.2.2020 - 19:56 - Rita ummæli

„Stefnumörkun Reykjavíkurborgar í byggingarlist“.

 

Stefnumörkun Reykjavíkurborgar í byggingarlist – in memoriam

Það eru áratugir síðan menn fóru að hafa áhyggjur af því að gengið væri á staðaranda Reykjavíkur með nýjum byggingum og nýjum skipulagsákvörðunum. Hugtakið „staðarandi“ var reyndar ekki til þá, en festi sig í málinu fyrir svona 10 árum.

Það eru rétt 15 ár síðan Þorvaldur S. Þorvaldsson borgararkitekt í Reykjavík og áður skipulagsstjóri til áratuga, kallaði saman hina færustu sérfræðinga til þess að semja drög að „Stefnumörkum Reykjavíkurborgar í byggingarlist“. Þetta er stórmerkilegt skjal sem ærið tilefni er til Þess að minna á.  Vegna kjarkleysis eða viljaleysis stjórnmálamanna má segja að þessi vinna hafi í hita og þunga dagsins gleymst niðri í skúffu allan þennan tíma sem liðin er. En samt ekki alveg. Í kjölfarið, árið 2007, var gefin út Menningarstefna hins opinbera í mannvirkjagerð á vegum Menntamálaráðuneytisins sem virðist byggð á drögum borgarinnar um sama efni. Þar gaf hugmyndin um stefnumörkun í byggingarlist endanlega upp öndina. Liklega sérstaklega og annarsvegar vegna þess að þetta var á vegum menntamálaráðuneytisins í stað ráðuneyta skipulags- og umhverfismála og hinsvegar vegna þess að ekkert var platformið til þess að fylgja málinu eftir og veita byggingariðnaðinum það aðhald sem stefnt var að. Menningarstefnan var andvana fædd.

Ef stefna borgarinnar í byggingarlist hefði verið samþykkt á sínum tíma liti margt eflaust öðruvísi út í skipulags- og umhverfismálum í Reykjavík. Þá hefði Umhverfis- og skipulagsráð séð um eftirfylgnina. Nú er nánast enga stefnu að finna þó ymprað sé á henni á víð og dreif í aðalskipulaginu AR2010-2030.

Stefna er frá því 21. febrúar 2005 tók ekki bara á staðarandanum og meginmarkmiðum stefnunnar heldur einnig á leiðum til þess að framfylgja henni. Lögð var áhersla upplýsingu og að byggingarsagan sé læsileg í umhverfinu. Þá er mikill þungi lagður á fræðslu almennings og þáttöku hans í umræðunni og ákvarðanatökunni. Þetta hefur allt verið lagt til hliðar þannig að staðarandi borgarinnar, einkum innan Hringbrautar, hefur verið skertur og aðkomu almennings í umræðunni og ákvarðanatöku nánast fyrir borð borin. Allstaðar eru mál vanreifuð af borgurunum, sem haldið er utan umræðunnar og deilur spretta upp allstaðar í kjölfarið eins og dæmin sanna.

++++

Ég leyfi mér að birta hér einn kafla úr drögum hópsins sem kom að þessum merkilegu stefnumörkun í byggingarlist sem borgarstjórn þyrfti að dusta rykið af og klára. Það er kafli sem heitir „Byggingararfurinn“.

„Reykjavík er ung borið saman við höfuðborgir Evrópu en sýnileg byggingarsaga hennar spannar þó tvær og hálfa öld. Að auki eru í miðborg Reykjavík minjar sem tengjast á óyggjandi hátt sögnum Landnámu og Íslendingabókar um upphaf byggðar norrænna manna í landinu. Minjar borgarinnar spanna því allt söguskeið þjóðarinnar.

Byggingar hvers tímabils og minjar frá eldri tímaskeiðum endurspegla ótal þætti þess samfélags sem þær eru sprottnar úr. Hvert skeið á sér listrænt tjáningarform, byggingartækni, byggingarefni, félagslega skírskotun o.s.frv. Hvert gamalt hús og hver bæjarhluti ber þannig í sér vitnisburð um framvinduna frá upphafi sínu til okkar daga. Gömul hús og hverfi eru því þegar best lætur læsilegar og sannverðugar heimildir um margslungna atburði í fortíð þess samfélags sem þau tilheyra.

Á ferðalögum um framandi slóðir sækjast flestir eftir að koma í borgir eða á staði sem eiga sér langa sögu og þar sem margvísleg mannvirki eru til vitnis um gengna tíma. Sögulegur bakgrunnur sem endurspeglast í bæjarmyndinni og einstökum byggingum er áhugaverður, hann er upplýsandi, fræðandi, örvandi. Að öðru jöfnu má fullyrða að því meira sem hægt er að lesa úr umhverfinu um sögulega þróun þess þeim mun áhugaverðara sé það jafnt fyrir íbúa sem gesti.

Borgin hefur í þessum skilningi sögulega vídd sem gefur henni ómetanlegt gildi. Sögulegt innihald verður aldrei mótað af einum vilja eða stefnu, hvorki einstaklings né samfélags heldur er það fólgið í margbrotnum vitnisburði um þá framvindu tímans sem hefur átt sér stað. Það verður heldur aldrei endurskapað ef það hefur af einhverri ástæðu glatast. Söguleg vídd umhverfisins er því mjög dýrmæt. Í henni eru óafturkræf verðmæti sem okkur ber skylda til að gæta vandlega.

Byggingarlistarstefna Reykjavíkurborgar felur í sér ákvörðun um að borgaryfirvöld ætli að gæta þess að sögulegt innihald borgarinnar haldist sem skýrast og að hús og hverfi borgarinnar beri þróun hennar sem greinilegast vitni. En um leið og það er gert verður að gæta að möguleikum borgarinnar og hinna ýmsu borgarhluta til að þróast og byggjast upp í takt við nýja tíma og nýjar áherslur“.

++++

Í drögunum er borginni skipt upp í 10 borgarhluta og lagt til að hverfisráð fái meiri völd og að nálægð við borgaranna stuðli að meiri áhrifum þeirra á næsta umhverfi sitt. Það er kallað eftir virkara lýðræði og þáttöku almennings.  Í praxis hefur þetta gengið í þveröfuga átt. Dæmi um það er að hverfisráð Vesturbæjar sem var með skrifstofur og fundarherbergi við Hjarðarhaga var flutt út úr borgarhlutanum fyrir nokkrum misserum og heitir nú hverfismiðstöð Vesturbæjar, Miðborgar og Hlíða. Ég veit ekki hvort hverfisráð eru lengur til. Um tíma boðaði hverfisráð Vesturbæjar reglulega til, fróðlegra og skemmtilegra funda, með íbúunum. Nú er allt í felum fyrir borgurunum og stjórnsýslan fer í fýlu ef einhverjir andmæla einhverju, menn hoppa ofan í skotgrafirnar og forherðingin tekur völdin.

Í vinnuhópnum sem skilaði umræddum drögum 21. febrúar 2005 voru:

Þorvaldur S. Þorvaldsson borgararkitekt, formaður

Anna Margrét Guðjónsdóttir, skrifstofu borgarstjóra/borgarritara

Dagný Helgadóttir, Fasteignastofu

Guðmundur Pálmi Kristinsson, Fasteignastofu

Hjörleifur Stefánsson, Arkitektafélagi Íslands

Margrét Leifsdóttir, skipulagsfulltrúa

Ólöf Örvarsdóttir, skipulagsfulltrúa

Pétur H. Ármannsson, Listasafni Reykjavíkur

Pjetur Stefánsson, Bandalagi íslenskra listamanna.

Til vara:

Ágústa Kristófersdóttir, Listasafni Reykjavíkur

Dennis Jóhannesson, Arkitektafélagi Íslands

++++

Efst er mynd af nýrri göngugötu í miðborg Reykjavíkur þar sem tveir, líklega erlendir ferðamenn eru að flandra um splunkunýja einsleita götuna.  Þarna eru helstu kennileiti og tengsl við staðaranda miðborgar  Reykjavíkur rofin. Akkúrat það sem ferðamennirnir eru komnir hingað til þess að sjá og upplifa sjest hvergi. Helstu kenningar um hönnun göngugatna eru víðs fjarri. Þessi hús bera ekki einkenni gatna þar sem er gert ráð fyrir gönguhraða fólks heldur hraða bílaumferðar. Þannig virðast götumyndirnar einsleitar, langar og leiðinlegar. Jarðhæðirnar eru tugir metra á lengd  og einsleitar þvert á það sem eru einkenni miðborgarinnar og fræðin mæla með. Húsin bera einginn einkenni gömlu bygginganna í Kvosinni eða staðaranda hennar. Öll skynsamleg prinsipp eru rofin. Og nú á að byggja eitthvað álíka aðeins vestar á hafnarsvæðinu við Miðbakka og Vesturbugt.  Líklegt er að stefnumörkun Reykjavíkurborgar í byggingarlist hefði haft þarna áhrif til betri vegar hefði hún hlotið brautargengi á sínum tíma. En það er ekki orðið of seint.

 

Uppbrot húsa, breytilegar húsahæðir og húsagerðir eru eitt af einkennum miðborgarinnar og forsenda fyrir aðlaðandi göngusvæðum. Þessi mynd er tekin suður Pósthússtræti.

Húsin hægra megin eru ný og hærri en þau sem eru til vinstri og eru gömul. Þarna spilar gamalt og nýtt saman. Sólin flæðir um götuna, sem hefur alla burði til þess að verða aðlaðandi og eftirsótt göngusvæði. Bilið milli húsanna í syðri götulínu skiptir þarna líka máli sem hleypir sólinni inn á götuna og opnar sýn inn í bakgarða. Þetta er eitthvað sem oft er látið eiga sig þegar svokölluð randbyggð nítjándu aldar, er hugmyndin.

 

 

Að ofan er skýringarmynd úr nýrri bók eftir David Sim sem eflaust er til í bokasafni Umhverfis- og skipulagssviðs. Skýringarmyndin sýnir greiningu á eldra hverfi borgar í Evrópu þar sem formmál borgarhlutans er skilgreint í fáum strikum. Ekki ósvipað skilgreiningu Dagnýjar Helgadóttur og Guðna Pálssonar arkitekta um staðaranda Kvosarinnar frá 1986, sem gerð var í tengslum við deiliskipulagið þar á þeim tíma. Bókin heitir „Soft City“ og er einskonar framhald af bók Jan Gehl sem heitir „Byer for mennesker“.  Í „Soft City“ er fjallað um heppilegar húsagerðir á göngusvæðum og hina mjúku borg fyrir fólk. Þarna er lögð áhersla á að götuhliðar séu stuttar og húsahæðir og húsagerðir mismunandi. Opið er frá götu inn í innigarða randbyggðarinnar. Lítið sem ekkert  er byggt inni í randbyggðinni, þvert á það sem hefur verið gert á Brynjureit og víðar í Reykjavík að undanförnu, og skapast þar innigarðar með tækifæri til útivistar á sólríku svæði.  Sumstaðar er lagt til að byggð sé ein hæð um allan innigarðinn til þess að koma fyrir starfssemi sem þarf mikla húsdýpt eða fyrir bílageymslur. Þannig verða húsin einni hæð lægri inni í garðinum en við götuna og sólin nær betur niður á útivistarsvæðið. Bókin kom út síðla árs 2019 og fjallar um nútíma borgarskipulag í litlum skala fyrir litlar borgir. Þar er tekið á PPS götum (pedestrian priority streets) þar sem bílar eru leyfðir en gangandi hafa forgang eins.

Flokkar: Óflokkað

Sunnudagur 23.2.2020 - 23:15 - Rita ummæli

Kynningarferli í skipulagi – Elliðaárdalur m.m.

 

 

 

Hinn heimsfrægi borgarskipulagsfrömuður og arkitekt Jan Gehl, var eitt sinn spurður hvernig best væri að nota arkitekta til þess að breyta umhverfinu til hins betra?

Gehl svaraði að það væri meginverkefni arkitektsins að upplýsa íbúana um vandamálin og lausnirnar. Það sjá ekki allir vandamálin sem við er að stríða og enn færri tækifærin. Ef þessu er miðlað til íbúanna vex alltaf áhugi þeirra fyrir arkitektúr og skipulagi.

Gehl  telur samráðsferlið mikilvægan hvata til þess að glæða áhuga notendanna á umhverfinu og fá kröfuharðari og upplýstari neytendur. Hinn reyndi arkitekt leggur áherslu á kynningu, umræðu og þátttöku sem flestra í ferlinu.

Gehl telur að ef ekki er tekið tillit til íbúanna og þeir fá ekki örvun til þátttöku í ferlinu, missa þeir áhugann og niðurstaðan verður ekki eins farsæl.

Ef umræðunni er beint að borgurunum, þá fara hlutirnir af stað, segir Gehl. Svo þurfa þeir borgarar sem blanda sér í umræðuna að fá eitthvað til baka. Fá á tilfinninguna að á þá sé hlustað, að sjónarmið þeirra skipti máli.

Þetta vita allir arkitektar og líklega stjórnmálamenn líka. Gallinn er bara sá að þetta er tafsamt ferli. Samráð tekur langan tíma en er nánast alltaf til mikilla bóta. Í raun er skipulagsvinna tómt vesen, svoldið eins og að reka stórt mötuneyti. Það er aldrei hægt að gera öllum til hæfis.

Við verðum líka að muna að það tekur langan tíma að byggja borg og það á að taka langan tíma. Það er mikilvægt að borgir byggist upp hægt og í samhljómi við það sem fyrir er og í mikilli sátt við þá sem í borginni búa. „Róm var ekki byggð á einum degi“. Best er ef borgir byggjast upp hægt og með virðingu fyrir staðarandanum.

Ég hef þrisvar gert formlega athugasemd við auglýst deiliskipulag í kynningarferli hjá Reykjavíkurborg. Athugasemdirnar vörðuðu ekki einkahagsmuni mína heldur almannahagsmuni. Í fyrsta sinn fann ég að staðsetningu Landspítalans við Hringbraut. Í annað sinn taldi ég að gera ætti auknar útlitskröfur í deiliskipulagi við Hafnartorg þar sem staðarandi Kvosarinnar væri áhrifavaldur og að gert væri ráð fyrir Borgarlínunni sem þar á að koma. Og í þriðja sinn taldi ég óráð að byggja framan við Gamla Garð á Háskólasvæðinu eins og áformað var. Allt með faglegum og jákvæðum rökum.

 

Það er skemmst frá því að segja að athugasemdirnar voru nánast lagðar til hliðar. Mér hefur t.d. enn ekki borist svar við þeirri síðustu, vegna viðbyggingar við Gamla Garð, þó liðin séu tvö og hálft ár frá þvi að umsagnarfresturinn rann út. Og nú eru þeir byrjaðir að byggja þarna án þess að hafa lokið lögbundnu athuasemdaferli með því að svara athugasemdunum. Það skal samt tekið fram að ekki er verið að byggja það hús sem kynnt var á sínum tíma. Heldur annað, sem er miklu betra.

 

Reynslan af þessu segir að það fylgir enginn hugur að baki þeirri lögformlegu kynningu sem skipulagsyfirvaldinu er skylt að sinna. Lærdómurinn er sá að það er nánast tilgangslaust að leggja á sig vinnu við gerð athugasemda eins og dæmin sanna. Það má segja að það sé verið að gera grín að fólki með þessu framferði þegar athugasemdum er ekki einusinni svarað.

 

Undanfarið hefur mikil umræða verið um Laugaveg sem göngugata. Það er ljóst að Laugavegur mun verða göngugata þegar fram líða stundir og við eigum að stefna að því. Á það hefur verið bent að gera götuna, til að byrja með, að „PPS“ götu (pedestrian priority street) þar sem gangandi hafa forgang. Þetta væri millileikur sem án vafa mun leiða á eðlilegan, varfærnislegann og mjúkan hátt að þeirri æskilegu niðurstöðu sem stefnt er að. Í mínum huga mun verða víðtæk sátt um slika nálgun. En í þessum áformum eins og víða í skipulaginu virðist borgin ekki vilja samtal og samráð þar sem stefnt er að sáttum, en velur frekar, eins og oft, að fara fram með offorsi og ófriði að tilsettu markmiði ef marka má umfjöllun í fjölmiðlum.

 

Nú í vetur hefur verið mikil umræða um hvort byggja eigi nokkur þúsund fermetra gróðurhvelfingu á jaðri Elliðaársdalsins. Hollvinasamtök Elliðaárdalsins og fleiri hafa gert athugasemdir og eru að safna undirskriftum í mótmælaskyni. Ég þekki ekki þetta mál og ætla ekki að taka afstöðu til þess. Ég tek hins vegar eftir því að þeir sem hafa með þetta að gera í stjórnsýslunni grípa til varna og segja að þetta sé allt í samræmi við skipulag og að þetta sé vel unnið af hinu færasta fólki. Svo tala þeir þetta niður. Jafnvel borgarstjórinn í Silfri Egils á sunnudaginn var talaði um að þetta væri ekki merkilegt svæði og að þarna væru gamlar grúsgrafir og tippur vegna framvæmda við Miklubraut á sínum tíma. Svo deila menn um hvort Elliðaárdalurinn sé sköpunarverk almættisins eða hvort hann sé mannanna verk.

 

Svipuð voru rök skipulagsyfirvalda þegar Víkurgarður var í umræðunni þar sem að sögn er unnið í andstöðu við lög um verndun og friðhelgi kirkjugarða. Vörnin var einkum sú að þetta væri allt faglega unnið. Manni kemur í hug kennisetningin „Það er mikilvægt að gera hlutina rétt, en það er enn mikilvægara að gera réttu hlutina“ sem virðist snúið við í setninguna „það er mikilvægara að gera hlutina rétt en að gera réttu hlutina“

 

Hugmyndin er hvorki betri né verri þó faglega sé unnið og verkið unnið rétt samkvæmt öllum settum reglum og venjum eða með vísan til þess hvernig Elliðaárdalurinn hafi verið í fyrrndinni. Aðalmálið er að þeir borgarar sem sett hafa sig inn í málið og tjáð sig, vilja þetta ekki.

Annað nýlegt dæmi er barátta íbúa og íbúasamtaka um að fara varlega varðandi svæðið umhverfis Sjómannaskólann. Þar hafa samtökin Vinir Saltfiskmóans og Vinir Vatnshólsins sagt borgina beinlínis fara með blekkingar í kynningu á deiliskipulaginu þar.

Einhvernvegin hefur borginni ekki tekist að höndla þessi mál þannig að sátt náist og traust myndist.

Skipulagsyfirvöld þurfa að brjóta odd af oflæti sínu, vera auðmjúk og fara að ráðum Jan Gehl. Þau eiga að virkja borgarana til samstarfs og taka öllum athugasemdum fagnandi, þakka fyrir þær, gera málamiðlanir og taka tillit til athugasemda þegar það á við. Forðast átök og átta sig á því að lýðræðið á ekki einungis að vera virkt á kjördegi, heldur alltaf þegar tækifæri gefst.

Það er skipulaginu ekki til framdráttar að skella skollaeyrum við framlagi áhugasamra borgara, sem vilja vel.

+++

Efst er loftmynd af því svæði sem nú er deilt um og varðar deiliskipulag á Þróunarreit, Þ73, sem heitir svo samkvæmt aðalskipulagi. Fylgjendur nefna það diliskipulag við Stekkjabakka en andstæðingarnir deiliskipulag í Elliðaárdal. Þessi skilgreining lýsir nokkuð umræðunni sem er í raun sú að einhver hópur vill byggja þarna og annar ekki. Það er eins og deiluaðilar tali um þrjú svæði.

Sá sem þetta skrifar gerði athugasemd við deiliskipulag vegna Landspítala Háskólasjíkrahús við Hringbraut, sem einnig hét Nýr Landspítali og síðar Hringbrautarverkefnið. Athugasemdin gekk út á umferðamál og fl. Þá var einnig í athugasemdinni talið að deiliskipulagið bryti Menningarstefnu hins opinbera í mannvirkjagerð um aðlögun að þeirri byggð sem fyrir var. Ekkert tillit var tekipð til athugasemdanna og má segja að Menningarstefnan sem var alveg ný á þeim tíma hafi dáið drottni sínum enda aldrei, svo vitað sé, látið reyna á hana.

Í annað sinn sem höfundur gerði athugasemd við deiliskipulag var vegna Hafnartorgs og Austurhafnar. Hann taldi að gera ætti auknar útlitskröfur í deiliskipulagi við Hafnartorg þar sem staðarandi Kvosarinnar væri áhrifavaldur og að gert væri ráð fyrir Borgarlínunni sem þar á að koma. Hvorugt var gert, sem sætti furðu. Sérstaklega vegna Borgarlínuna sem var markeruð í aðalskipulagi en deiliskipulag ber að vera í samræmi við aðalskipulag samkvæmt lögum.

 

Og í þriðja sinn taldi höfundur óráð að byggja framan við Gamla Garð á Háskólasvæðinu eins og áformað var. Það er skemmst frá því að segja að athugasemdirnar voru lagðar til hliðar.  Ekki hefur enn borist svar þó liðin séu tvö og hálft ár frá þvi að umsagnarfresturinn rann út þann 17. ágúst 2017. Og nú eru þeir byrjaðir að byggja þarna án þess að hafa lokið lögbundnu athuasemdaferli með því að svara athugasemdunum. Það skal samt tekið fram að ekki er verið að byggja það hús sem kynnt var á sínum tíma. Heldur annað, sem er miklu betra.

 

Annað nýlegt dæmi er barátta íbúa og íbúasamtaka um að fara varlega varðandi svæðið umhverfis Sjómannaskólann. Þar hafa samtökin Vinir Saltfiskmóans og Vinir Vatnshólsins sagt borgina beinlínis fara með blekkingar í kynningu á deiliskipulaginu þar.

 

Undanfarið hefur mikil umræða verið um Laugaveg sem göngugata. Það er ljóst að Laugavegur mun verða göngugata þegar fram líða stundir og við eigum að stefna að því. Á það hefur verið bent að gera götuna, til að byrja með, að „PPS“ götu (pedestrian priority street) þar sem gangandi hafa forgang. Þetta væri millileikur sem án vafa mun leiða á eðlilegan, varfærnislegann og mjúkan hátt að þeirri æskilegu niðurstöðu sem stefnt er að. Í mínum huga mun verða víðtæk sátt um slika nálgun. En í þessum áformum eins og víða í skipulaginu virðist borgin ekki vilja samtal og samráð þar sem stefnt er að sáttum, en velur frekar, eins og oft, að fara fram með offorsi og ófriði að tilsettu markmiði ef marka má umfjöllun í fjölmiðlum.

+++++

Pistill þessi birtist fyrst  Kjarninn.is sunnudaginn 16 febrúar 2020

+++

https://kjarninn.is/skodun/2020-02-14-kynningarferli-i-skipulagi-ellidaardalur/

 

Flokkar: Óflokkað

Föstudagur 17.1.2020 - 13:51 - Rita ummæli

Miðborgin/Laugavegur – Gott viðtal.

 

 

 

Hér er fjalað um hluta af viðtali við í Morgunblaðinu við Guðrúnu Jóhannesdóttur framkvæmdastjóra Kokku um miðborgina og Laugaveg.

Allir sem fylgjast með skipulagsmálum og þróun miðborga hafa tekið eftir mikilli breytingu þar um víða veröld undanfarin ár. Dregið hefur úr dreifingu byggðar, miðborgirnar eru að styrkjast og vinsældir verslunarmiðstöðva í jöðrum borganna fara minnkandi. Þær skipta hundruðum hinar svokölluðu „kringlur“ sem lokað hefur verið í Bandaríkjunum umdanfarin ár og það sama er að gerast í Evrópu. Netverslunin er sífellt að taka til sín meira af kökunni og verslun við aðalgötur borgann eru að taka breytingum. Það að versla er orðin afþreying og upplifun. Fólk er farið að sækja í miðborgirnar til þess að njóta þess að versla, borða og hitta fólk. Maður er manns gaman og verslun er að breytast úr nauðsynlegum hversdagslegum og leiðinlegum skylduverkum í nánast skemmtun og upplifun. Líklegt er að ein af meginorsökum þess að verslanir fari af Laugaveginum er hátt fasteignaverð, hátt fasteignamat og þ.a.l. mikil aðsemiskrafa af húsnæðinu.
++++
Í Morgunblaðinu í vikunni var fróðlegt og skemmtilegt viðtal við Guðrúnu Jóhannesdóttur framkvæmdastjóra og einn eiganda verslunarinnar Kokka á Laugavegi. Hún er einnig stjórnarformaður í stjórn samtakanna „Miðborgin Okkar“ og hefur mikið hugsað um verslun í miðborginni.

Guðrún tekur undir að þróunin síðustu ára í nágrannalöndunum sé sú að verslanamiðstöðvar séu á undanhaldi, á meðan miðbæjarverslun sækir í sig veðrið og segir hefðbundin verslun eigi almennt undir högg að sækja alls staðar í heiminum. „Fjögur þúsund verslunum var til dæmis lokað í Bretlandi árið 2019. Á sama tíma eykst netverslun.“ segir hún í viðtalinu við Morgunblaðið sem tekið var af Þóroddi Bjarnasyni blaðamanni Morgunblaðsins.Hér fara á eftir nokkur áhugaverð brot úr viðtalinu.

Veldur þessi þróun þér áhyggjum?
„Maður þarf auðvitað alltaf að vera á tánum og endurhugsa sinn rekstur alla daga. En ég held að fólk muni alltaf vilja sækja í ákveðna þjónustu og upplifun, og það hjálpar okkur að halda velli.

„Það er vanmetið hvað það er rosalega mikið af nýjum íbúðum í miðbænum. Það er margt fólk að flytja inn í þessar íbúðir. Ég finn mjög mikið fyrir því. Með breytingum í ferðaþjónustunni er líka minna um útleigu á íbúðum á AirBNB. Þá flytja íbúarnir aftur í íbúðirnar sínar.“

Guðrún segir að í skoðanakönnun Kokku hafi verið spurt hvaðan viðskiptavinir kæmu. Í ljós kom að flestir koma úr nálægum póstnúmerum,en einnig kom fólk alls staðar að af höfuðborgarsvæðinu og utan af landi. Þá var spurt hvernig fólk kæmi í miðbæinn. Svörin voru á þá lund að langflestir komu á bíl.

Í framhaldi var spurt hvort erfitt hefði verið að finna bílastæði. Svar flestra við þeirri spurningu var nei. „Það er ekkert mál að finna bílastæði niðri í bæ. Við erum með fjögur þúsund stæði í bílakjöllurum og þúsundir af stæðum ofanjarðar. Það er bara ekki satt þegar sagt er að fólk komi ekki í bæinn út af bílastæðavanda.“ Guðrún segir að einnig hafi verið spurt hvernig fólki litist á göngugötur í miðborginni. Þar sögðust 73% vera hlynnt því. „Þá hlýt ég sem kaupmaður að gera það sem viðskiptavinurinn vill. Þetta er samhljóma öðrum könnunum sem gerðar hafa verið af borginni og öðrum en þar hefur hlutfallið sem vill göngugötur aldrei farið niður fyrir 50%. Þetta hlusta kaupmenn og borgin á við framtíðarskipulag miðborgarinnar.“

Eins og sagt hefur verið frá opinberlega er það stefna borgaryfirvalda að gera Laugaveginn allan að göngugötu. Því er Guðrún hlynnt, enda er það vilji meirihluta viðskiptavina. Hún segir að með því að gera Laugaveginn að göngugötu sé samhliða hægt að bæta aðgengi að öllum verslunum og veitingastöðum við götuna. „Þetta mun gera kraftaverk í aðgengi. Það eru svo mörg hús í dag með þrepi eða tröppum, og hægt verður að laga yfirborðið á allt annan hátt en hægt er í dag. Það góða við framkvæmdirnar er að það er búið að endurnýja allar lagnir. Því verður bara um yfirborðsmeðhöndlun að ræða. Rask verður miklu minna en var til dæmis á Hverfisgötunni, og gerði mörgum erfitt fyrir.“

Guðrún er formaður samtakanna Miðborgarinnar okkar.„Það eru bæði skiptar skoðanir meðal félagsmanna og stjórnarmanna í félaginu. Félagið tekur ekki opinbera afstöðu, enda er það ekki pólitískt. Við vinnum fyrst og fremst að markaðssetningu fyrir miðborgina, og ég vil bara segja það að reglulegar upphrópanir örfárra kaupmanna við Laugaveginn um að allt sé ómögulegt í miðborginni, er versta markaðssetning sem til er. Ef sú mantra er síendurtekin í fjölmiðlum fer fólk að trúa því. Það er alltaf verið að hamra á því að bærinn sé að tæmast af verslunum..“ „Þetta er ( ) klárlega öflugasta verslunarsvæði á landinu. Allt tal um að hér sé allt á vonarvöl er ( ) tóm vitleysa.“ Guðrún bendir á að flóran sé sífellt að verða skemmtilegri og fjölbreyttari. Miðborgin stækkar, Hverfisgatan sé að verða hugguleg, og nýir rekstraraðilar spretti þar upp. Einnig bætast sífellt við skemmtilegar verslanir og veitingastaðir í hliðargötum eins og á Njálsgötu og Frakkastíg.

+++
Það var ánægjulegt að lesa þetta viðtal vegna þess að hér kveður við annan tón en þann sem hefur verið áberandi í umræðunni um um Laugaveginn og miðborgina undanfarið. Þetta eru bjartsýnisleg og lausnamiðuð sjónarmið sem koma fram hjá Guðrúnu Jóhannesdóttur.

Því er hinsvegar ekki að neita að skipulagsyfirvöldum hefur ekki tekist að höndla deiluna um Laugaveg göngugata þannig að sátt finnist. Með einhverri þvermóðsku og réttrúarofstopa hefur þeim tekist að viðhalda deilunni og jafnvel dýpkað hana. Steininn tók úr þegar þau ákváðu að breyta akstursstefnunni á miðri götunni. Þetta gerði ekkert annað en að skaprauna fólki. Þetta var eins og eitthvað „stríðnistrikks“ í rifrildi milli manna sem gerir það eitt að skaprauna fólki eins og dæmin sanna.

Það er ljóst að Laugavegur mun verða göngugata þegar fram líða stundir og við eigum að stefna að því. Það hefur verið nefnt hér á þessum vetvangi nokkru sinnum að gera götuna, til að byrja með, að „PPS“ götu (pedestrian priority street) þar sem gangandi hafa forgang. Þetta væri millileikur sem án vafa mun leiða á eðlilegan, varfærnislegann og mjukan hátt að þeirri æskilegu niðurstöðu sem stefnt er að.Það er að gera Laugaveg frá Snorrabraut að hreinni göngugötu allt árið. Í mínum huga mun verða víðtæk sátt um slika nálgun. Munum að góðir hlutir gerast hægt. Ofbeldi borgar sig ekki meðan málamiðlun skilar oftast betri árangri.

Efst er mynd tekin að vetri til á Laugavegi að morgni þar sem gangandi og flutningabílar með aðföng eiga vandræðalaus samskipti. Strax að neðan eru tvær myndir af PPS götum. Annarsvegar frá Kaupmannahöfn og hinsvegar í París þar sem gangandi hafa yfirtekið göturnar og bílaarnir víkja. Þeir sem þurfa að fara ferða sina í bíl, aldraðir eða faltlaðir eða af öðrum ástæðum geta ekið um götuna en það er tafsamt og ekki auðvelt. En það er leyft.

 

Flokkar: Óflokkað

Miðvikudagur 8.1.2020 - 10:23 - Rita ummæli

Norðurljós í hitabylgju!

Kennileiti í Reykjavík.

„Ætlunin er að byggingin kallist á við Hallgrímskirkjuturn og Hörpu og verði þannig eitt af þremur helstu kennileitum miðborgarinnar“ segir arkitektinn Tony Kettle um fyrirhugaða nýbyggingu sína á horni Vitastígs og Skúlagötu í Reykjavík sem kynnt var í fjölmiðlum í gær.

Og hann heldur áfram og segist vera að skapa „einstaka byggingu sem komi til með að tengja saman Reykjavík og náttúru Íslands. Hann segist sækja innblástur í íslenska byggingalist og jarðfræði Íslands; basalt og hraunrennsli, rautt og svart“

Mér var nokkuð brugðið við að lesa þetta í fjölmiðlum í gær.

Þetta er dæmigert viðhorf svokallaðra „Touch and Go“ arkitekta sem fara með himinskautum um heimsbyggðina og slá sig niður á viðkvæmum stöðum og fá góðar móttökur vegna frægðar sinnar. Heilla fólk með orðagjálfri, byggja sína byggingu og yfirgefa svo svæðið og skilja fótspor sitt eftir á svæðinu.

Tony Kettle sem er að sögn heimsfrægur arkitekt les Reykjavík með þeim hætti að helst mætti trúa að hann hafi aldrei komið hingað. En svo er ekki að hans sögn. Hann segist hafa komið hingað og átt samskipti við skipulagsyfirvöld sem tekið hafa hugmyndum hans vel.

Nú ætla ég ekki að láta neina skoðun í ljós hvað mér finnst um þetta 203 herbergja hótel hans sem byggja á hér í miðborginni. Þetta er eflaust ágæt bygging í alþjóðlegum stíl.

Það sem mig langar til að benda á að hann les borgina á undraverðan hátt. Hann sér Hörpu og Hallgrímskirkju sem tvö helstu kennileiti borgarinnar, sem er að vissu leiti rétt. Hann vill skapa það þriðja sjálfur. Og það er hótel. Hans hótel.

Hótel eiga ekki að vera helstu kennileiti borga. Þau hótel sem gera það eru frekjur í borgarlandslaginu. Þau geta verið kennileiti á borð við t.a.m. Hótel Sögu eða Hótel Borg, en ekki helstu kennileiti borganna eins og Kettle og verkkaupar hans stefna að. Helstu kennileiti borga eru torg, kirkjur, ráðhús, þinghús og mennigarhús. Aðalkennileiti borga er samt og verður alltaf fyrst og fremst mannlífið og staðarandinn. Hér í miðborg Reykjavíkur eru það smá- og fíngerð húsin í mismunandi stærðum og gerðum, Tjörnin og Sundin svo maður tali nú ekki um staðsetninguna með Esjuna, Bláfjöll og Reykjanesið og Snæfellsjökul. Helstu byggingarnar eru Hallgrímskirkja. Ráðhúsið, Dómkirkjan Alþingishúsið og auðvitað Harpa svo maður nefni nokkrar. Ekkert hótel getur eða á að geta toppað það.

Þetta er einkar athyglisverður hugsanaháttur hjá arkitektinum. Hann lýsir í reynd því hvað honum finnist lítið varið í Reykjavik þegar hann telur hótel í alþjóðlegum stíl geta orðið eitt þriggja helstu kennileita borgarinnar!  Það er eins og hann langi til þess að að Reykjavík verði stór og eins og allar aðrar borgir. Vilja menn það? Hann vill ekki að borgin verði eins og hún er með öllum sínum sjarma, sérkennum og kostum. Hér er á ferðinni arkitekt sem teiknað hefur hæsta hús í Evrópu fyrir einhverja oligara í Rússlandi. Nú á hann að hanna helsta kennileiti Reykjavíkur sem á að vera hótel í einkaeign. Þetta mundu borgaryfirvöld í Skagen í Danmörku eða Rothenburg í Þýskalandi aldrei gera. Þau vita að það er allt önnur íþróttagrein að hanna hús í gömlum miðborgum en hæstu byggingu í Evrópu í Rússlandi eða umhverfi eins og er í Dubai. Það er ekki öllum gefið að hanna byggingar á viðkvæmum stöðum gömlu borganna en það getur nánast hver sem er teiknað sæmileg hús í borgum á við Dubai.

Það skondnasta við kynninguna í blöðunum í gær er myndin efst í færslunni sem er skrýtin svo vægt sé til orða tekið. Þarna eru sýnd norðurljós í nánast hitabylgju eins og það sé daglegt brauð. Þarna situr fólk á sautjandu hæð hótelsins, léttklætt í kvöldkyrrðinni og nýtur norðurljósanna. Borgarlandslagið og fjöllin sem sjást á myndinni er tómur skáldskapur sem virðist gerður af fólki sem aldrei hefur hingað komið. Svo er það myndin sem tekin er að kvöldi til og vísar niður Vitastíginn. Þar er léttklætt fólk á reiðhjólum í hita og logni með tindrandi norðurljós á himni. En á þessa mynd vantar eitt helsta kennileiti borgarinnar, sjálft bæjarfjallið, Esjuna sem ætti að blasa þarna við.

Hvenær hætta arkitektar að plata sveitamanninn? Hversu lengi ætlar sveitamaðurinn að láta erlenda sérfræðinga plata sig.

 

Reykvísk einkenni byggingarinnar eru torséð og arkitektósniskt vönduð hús Sigurðar Björgúlfssonar heitins og Hróbjartar Hróbjartssonar arkitekta virðast staðbundin og hlýleg við hliðina. Líklega er Tony Kettle arkitekt sá eini sem sér hvernig einstök bygging hans tengir saman Reykjavík og náttúru Íslands eða tengslin við íslenska byggingalist og jarðfræði Íslands; basalt og hraunrennsli, rautt og svart. Ekki sé ég það.

Léttklæddir hjólreiðamenn á ferli í norðurljósaskimunni á Vitastíg. Þarna koma arkitektarnir fram með þá stórgóðu hugmynd að hafa norðurljós að sumri til meðan laufið er safaríkt á trjánum. Hvergi er Lexusa, Teslur aða Range Rovera að sjá. Hvað þá fljúgandi gæsir eða loftbelgi. Það er ekki lengur í tísku hjá þeim sem gera svona myndir. Aðalatriðið frá þessu sjónarhorni er ekki þarna lengur, Esjan. Bæjarfjallið er farið. Hvergi sjáanlegt. Maður spyr sig hvort arkitektarnir hafi nokkurntíma komið til Reykjavíkur.

Þetta minnir mig á aðkomu að hóteli sem ég bjó á í Singapore fyrir nokkrum misserum. Þessi verönd er norðan við húsið og veitir að Skúlagötu. Vek athygli á vitanum sem stendur þarna við húsvegginn,

Svo er það þakbarinn þar sem fólk getur notið kaldra drykkja á veröndinni og notið norðurljósanna og útsýnis. En er þetta útsyni til í Reykjavík? Þarna eru fjöll á Álftanesinu og borgarlandslagið annað. Ásýnd Hallgrímskirkju er ekki eins og það er í raun frá horni Vitastígs og Skúlagötu.

++++

 

++++

Það skal tekið fram að þetta er ekki gagnrýni á sjálfa bygginguna heldur er hér vakin athygli á sjálfumgleði arkitektsins og hvernig honum hefur tekist að sannfæra verkkaupa sinn og borgaryfirvöld um ágæti og mikilvægi verks hans. Hann lýsir í reynd því hvað honum finnist lítið varið í Reykjavik þegar hann telur hótel í alþjóðlegum stíl geta orðið eitt þriggja helstu kennileita borgarinnar! Þarna sé lítið annað en Harpa og Hallgrímskirkja. Ætli margir ferðamenn laðist til Íslands til þess að mynda og njóta þessa þriðja helsta kennileitis Reykjavíkurborgar?

++++++

Hér að neðan er þekkt bygging eftir Tony Kettle og félaga. Þetta er Lakhta Center í St. Pétursborg sem er 462 metrar á hæð. Þó einhver hafi hæfileika til þess að hanna svona hús einhversstaðar út í hinum stóra heimi er ekki víst hvort hann hafi burði til þess að hanna hús í gamalli viðkvæmri borg eða borgarhluta.

Flokkar: Óflokkað

Þriðjudagur 3.12.2019 - 16:11 - Rita ummæli

Laugarnestangi – náttúra, minjar og fegurð á válista

Laugarnestangi – náttúra, minjar og fegurð á válista

Laugarnestangi er á náttúruminjaskrá og nýtur hverfisverndar í aðalskipulagi“ stendur í bréfi frá Þórólfi Jónssyni deildarstjóra náttúru og garða dagsettu 27. nóvember 2018. Bréfið er til umhverfis- og heilbrigðisráðs Reykjavíkur og inniheldur álit embættismannsins á fyrirhugaðri landfyllingu í þágu Faxaflóahafna við tangann. Í bréfinu gagnrýnir Þórólfur umhverfisskýrslu VSÓ um svæðið fyrir ónákvæma lýsingu á umfangi landfyllingarinnar og vanmat á afleiðingum hennar fyrir landslagið og ásýnd þess sem og á Laugarnestanga sem verndar- og útivistarsvæði. Þórólfur vitnar í samkomulag milli Reykjavíkurborgar og Minjastofnunar ríkisins frá 25. ágúst 2016 um verndar­áætlun fyrir Laugarnestanga sem byggir á greiningu á gildi svæðisins í þjóðarsögunni sem og fyrir náttúruunnendur og útivistarfólk okkar tíma.

„Minjasvæðið á Laugarnestanga er eitt fárra svæða innan marka þéttbýlis Reykjavíkurborgar þar sem hægt er að upplifa nokkuð heildstætt menningarlandslag sem segir söguna alla frá því stuttu eftir landnám og til dagsins í dag. Þar er að finna sýnilegar leifar bæjarhóls og kirkjugarðs auk minja um hjáleigubúskap og sjósókn sem og óraskaðar beðasléttur. Saman mynda þessar minjar menningarlandslag búsetu sem reiddi sig bæði á fiskveiðar og landbúnað.

Náttúrufarið á Laugarnestanga gerir svæðið einstakt í Reykjavík þar sem hægt er að horfa yfir nesið og út í Viðey án truflunar frá mannvirkjum nútímans. Mikilvægt er að halda í þetta merkilega menningarlandslag, samspil náttúru og minja, sem er hvergi að finna annars staðar í Reykjavík.“

Þetta er brot úr samkomulaginu sem undirritað er af borgarstjóra Degi B. Eggertssyni og Kristínu Huld Sigurðardóttur, forstöðumanni Minjastofnunar. Aðeins tveim og hálfu ári frá undirskrift æðstu embættismanna um einstætt gildi svæðisins tóku skipulagsyfirvöld í Reykjavík ákvörðun um að hunsa samkomulagið með breytingu á aðalskipulagi og útgáfu á framkvæmdaleyfi til Faxaflóahafna í mars og apríl í ár.

Laugarnes og Viðey kallast á

Umhverfisskýrsla VSÓ var síðast uppfærð 14. febrúar 2019. í lokaskýrslunni er augljóslega ekkert tillit tekið til gagnrýni Þórólfs Jónssonar, deildarstjóra náttúru og garða, og þar með ekki heldur til lykil­atriða í samkomulagi borgarstjóra og forstöðumanns Minjastofnunar sem snerta tengslin milli Laugarnestanga og Viðeyjar. Landfyllingin er aðeins talin hafa „óveruleg neikvæð áhrif“ vegna fyrirhugaðrar uppbyggingar á henni. Halda mætti að höfundar skýrslunnar og skipulagsyfirvöld hafi aldrei horft yfir til Viðeyjar frá Laugarnestanga, svo miklu skilningsleysi á samhengi náttúru, minja og sögu lýsir mat þeirra. Viðeyjarstofa og Viðeyjarkirkja eru með elstu steinhúsum á landinu, reist seint á 18. öld. Þessar dýrmætu byggingar standa á tilkomumesta bæjarstæði Viðeyjar og snúa að Laugarnesi. Laugarnes og Viðey kallast á í gegnum aldirnar. Um leið og skrifstofuhúsnæði og skemmur rísa á hinni nýju landfyllingu verður órofa samhengi sögunnar slitið og byrgt fyrir fegursta útsýni sem enn er völ á á norðurströnd Reykjavíkur. Það er hneyksli að borgarstjórn og skipulagsyfirvöld skuli ekki hafa efnt til opinberrar umræðu um jafn stórfellda röskun á svæði sem er á náttúruminjaskrá, áður en til framkvæmdanna kom.

++++

Að neðan er ljósmynd sem sýnir uppfyllinguna eins og hún var fyrir rúmum mánuði. Þarna sést glöggt hvernig útsýnið af Tanganum út í Viðey er skert. Myndin er tekin af greinarhöfundi.

++++

Greinin að ofan birtist í Fréttablaðinu 28. nóvember s.l. Þetta er merkileg grein eftir Steinunni Jóhannesdóttur, leikara og rithöfund, um landfyllingu við Laugarnestanga og aðalskipulagsbreytingu hennar vegna.

Það hefur ekki verið mikil umræða um þessa aðalskipulagsbreytingu þó hún sé afar mikilvæg og slæm í sjálfri sér. Umræðan var nánast engin þar til Steinunn vakti athygli á málinu.

Fyrir því liggja nokkrar ástæður.

Í fyrsta lagi vegna þess að þetta varðar ekki einkahagsmuni og svo hitt að breytingin var í kynningu frá 21. desember 2018 til 1. febrúar 2019. Þetta var auglýst í aðdraganda jóla og áramóta þegar fólk hafði um annað að hugsa. Meiriháttar breyting á útivistarsvæði var kynnt í svartasta skammdeginu. Ég sem fylgist vel með vissi ekki af þessu á kynningartímanum. Þetta fór framhjá mér.

Skipulagsyfirvöld þurfa að brjóta odd af oflæti sínu og kynna skipulagsmál betur. Kalla eftir athugasemdum. Finna markhópinn og virkja hann. Þau eiga að virkja borgarana til samstarfs og taka öllum athugasemdum fagnandi, þakka fyrir þær, gera málamiðlanir og taka tillit til þeirra þegar það á við. Átta sig á því að lýðræðið er ekki einungis virkt á kjördegi, heldur alltaf þegar tækifæri gefst. Það er skipulagsyfirvöldum ekki til framdráttar að skella skollaeyrum við framlagi áhugasamra borgara, sem vilja vel eða fela auglýsingar í myrkrinu og jólaauglýsingaflóðinu eins og í þessu tilfelli. 

Ef grannt er skoðað óskar enginn eftir þessu raski. Þeir sem kynnt hafa sér málið vilja þetta ekki. Minjastofnun vill þetta ekki. Þetta er ekki sérstaklega aðkallandi fyrir höfnina þó hún sé alltaf tilbúin að talka á móti grjóti. Hinsvegar var þetta mikið hagsmunamál fyrir byggingu Landspítalans við Hringbraut sem þurfti að losna við nokkur hundruð þúsund rúmmetra af grjóti vegna framkvæmdanna þar. Þarna var hægt að losna við grjótið með örfárra kílómetra akstri í stað þess að aka því tugi kílómetra upp í Bolöldur eins og áætlanir gerðu ráð fyrir. Hagsmunir Landspítalans virðast þarna teknir fram yfir hagsmuni borgarbúa, eins og oft áður.

 

Flokkar: Óflokkað

Þriðjudagur 19.11.2019 - 11:45 - Rita ummæli

Borgarskipulagið vaknar.

 

Það er ánægjulegt að verða var við að skipulagsyfirvöld í Reykjavik séu að átta sig á grundvallaratriðum fræðanna um borgarskipulag. Þau hafa um nokkurra ára bil álitið skynsamlegt að beina öllum  fjölmennustu vinnustöðunum  inn í miðborgina. Það var einkum rökstutt með því að þannig væri hægt að leysa helstu samgönguvandamál borgarinnar.

Þessi skipulagshugmynd er auðvitað á misskilningi byggð og á það hefur verið bent um margra ára skeið. Ef grannt er skoðað gerir gildandi aðalskipulag Reykjavíkur ráð fyrir því að atvinnutækifærum sé dreift um línulega Reykjavík meðfram svokölluðum „þróunarás“ frá miðborginni að Keldum.  Borgin hefur ekki stutt þetta góða markmið skipulagsins í verki.  Nægir þar að nefna staðsetningu Landspítalans í miðborginni. byggingu höfuðstöðva Landsbankans og fl.

Nú bregður svo við að þegar finna á nýjan stað fyrir fjölmennan vinnustað í miðborginni, sem er Tækniskólinn, vakna menn. Þeir eru ekki að velta fyrir sér að byggja við hann og stækka á núverandi stað á Skólavörðuholti, eða finna honum nýja lóð í miðborginni eða í nágrenni hennar. Nei, þeir vinna faglega og halda sig við eina af meginstoðum AR2010-2030 og vilja finna honum stað á þróunarásnum við hinn enda upphaflegu borgarlínu aðalskipulagsins á landinu í Ártúnsholti. Þar ná þeir fram þrem markmiðum aðalskipulagsins. Styrkja hugmyndina um línulega borg, bæta farþegagrunn borgarlínunnar í báðar áttir og draga úr einkabílaumferð

Skipulagsfulltrúi borgarinnar segir, svo vitnað sé til hans í Morgunblaðinu í morgun að „Tækniskólinn á Ártúnsholti, einu helsta þróunarsvæði borgarinnar, myndi skapa feiknarlega spennandi tækifæri fyrir heildarskipulag og framtíðarþróun Reykjavíkurborgar“ Þetta er vel mælt og eins og allir vita í fullu samræmi við stefnumótun sem mörkuð var í AR2010-2030 en hefur ekki verið fylgt eftir af nægjanlegri festu eins og flestir vita, fyrr en kannski nú.

Nú þurfa menn að lyfta sér svona 5 kílometra upp í loftið og horfa á borgina ofanfrá.  Þá blasa við mistök og tækifæri. Í þessu sambandi ættu borgaryfirvöld að brjóta odd af oflæti sínu og finna nýrri samgöngumiðstöð stað við Elliðaárósa þar sem allar helstu stofnæðar höfuðborgarsvæðisins mætast í stað þess að hanga á gömlum hugmyndum, sem aldrei voru góðar, og byggja slíka miðstöð á fullnýttri Hringbraut og stuðla þannig að enn meir þrengslum og vandræðum  í umferðinni þar.

Flokkar: Óflokkað

Miðvikudagur 9.10.2019 - 10:30 - Rita ummæli

Upphaf hugmyndarinnar um Borgarlínu?

Hugmyndin um línulegan miðbæ Reykjavíkur og „öflugum almenningssamgöngum“ (þ.e. Borgarlínu) kom fyrst fram í grein eftir Pétur H. Ármannsson arkitekt, sem birtist í Lesbók Morgunblaðsins þann 17. september 2005.

Þar skrifar hann um hugmyndina um línulegan miðbæ og samgönguás í ítarlegri grein um þróun miðborgar Reykjavíkur. Þessi grein hefur haft mjög mikil áhrif og er orðrétt vitnað í hana í Aðalskipulagi Reykjavíkur AR2010-2030.

Það er ánægjulegt til þess að vita að þessi hugmynd Péturs hefur vakið fólk til umhugsunar um borgarskipulagið en á hinn vængin er sárt til þess að hugsa að þessi hugmynd hefur ekki náð að vera sú kjölfesta í skipulaginu sem hún hefði átt að vera.

Það ríkir einhver losaragangur í skipulagi borgarinnar nú eins og oft áður.

Greinin var skrifuð fyrir 15 árum og á fullt erindi inn í umræðuna enn í dag. Kannski enn meira erindi nú en þá?

Hér kemur niðurlag greinar Péturs H. Ármannssonar.

Kvosin – Keldnaholt / línulegur miðbær

 

„Sem innlegg í umræðuna um skipulag Reykjavíkur er vert að kynna til sögunnar hugmynd sem kalla mætti Kvosin-Keldnaholt, línulegur miðbær Reykjavíkur frá austri til vesturs. Ólíkt hástemmdum hugmyndum um eyjabyggðir og landfyllingar er þessi hugmynd tiltölulega jarðbundin. Í reynd er hún aðeins ábending um þróun sem þegar hefur átt sér stað og teikn eru á lofti um að halda muni áfram, hvað sem öllum skipulagsáætlunum líður. Að því leyti er hún í samhljómi við þá skoðun að eðlilegasta þróun borga sé sú sem gerist hægt og sígandi á löngum tíma. Hugmyndin felst í því að viðurkenna í hugsun og verki línulegan vöxt miðborgarinnar til austurs, frá Kvosinni í vestri að Mörkinni í austri, og til lengri tíma litið áfram yfir á Ártúnshöfða allt að Keldnalandi. Þetta felur í sér að gamli miðbæinn er skilgreindur út frá sérhæfðu hlutverki sínu og umhverfisgæðum, hinn sögulegi kjarni og aðsetur æðstu stjórnsýslu og menningarstofnana, ekki sem hinn eini MIÐBÆR heldur sem elsti og mikilvægasti hlekkurinn í langri keðju.

Með því að endurhanna framhald Laugavegarins austan við Hlemm og áfram inn Suðurlandsbraut sem fallega borgargötu yrði til eins konar línuleg hryggsúla eftir endilöngu nesinu með öflugum almenningssamgöngum í báðar áttir, hjólastíg og greiðum gönguleiðum, auk hefðbundinnar bílaumferðar. Slík gata yrði annars konar samgönguleið, manneskjulegur valkostur samsíða Miklu(hrað)brautinni, sem í dag er eina tenging úthverfanna við miðbæinn. Með þessum umhverfisbótum er verið að nýta dýrmæta fjárfestingu sem fyrir er á svæðinu, t.d. í hótelum og skrifstofuhúsum, í stað þess að reisa ný hverfi frá grunni.

Með því að framlengja hinn nýja Laugaveg með nýrri brú yfir Breiðholtsbraut og Elliðaárósa yrði stigið mikilvægt skref í þá átt að tengja úthverfi Reykjavíkur við byggðina á nesinu. Að hinum línulega ás liggja mikilvæg þróunarsvæði sem sjá má fyrir sér að gangi í gegnum sams konar endurnýjun og Borgartúnið. Þar má nefna Brautarholt og Skipholt (Hlemmur plús), Suðurlandsbraut og Múlahverfi, Skeifan, Fenin, Dugguvogur og Ártúnshöfði, allt inn að Keldnaholti. Öll svæðin uppfylla þau skilyrði sem hugmyndin um endurnýtingu lands felur í sér og mörg þeirra bjóða auk þess upp á heillandi staðhætti, t.d. við ósa Elliðaáa, vesturhlíð Ártúnshöfða og ströndina inn að Bryggjuhverfinu. Til yrði samhangandi atvinnu-, þjónustu- og íbúðarsvæði með blandaðri, þéttri borgarbyggð sem hefði þann ótvíræða kost að liggja að flestum stærri íbúðahverfum borgarinnar. Mun fleiri borgarbúar en ella ættu þess kost að búa í göngufæri við hinn stækkaða miðbæ. Í stað þess að einskorða þéttingu byggðar og eflingu mannlífs við vestanvert nesið myndu allir hlutar borgarinnar njóta góðs af og Reykjavík þróast í þá átt að verða ein borgarheild, fremur en aðgreindir hverfishlutar tengdir saman af neti hraðbrauta“.

++++

Efst er mynd sem fylgdi grein Péturs í Lesbók fyrir 15 árum ogsýnir afar sterka og rökfasta tillögu hans að þróun borgarinnar þar sem miðborgin er línuleg og sögulega studd. Í greininni kemur fram skýrt hlutverk Miklubrautar og skýrt hlutverk Lagavegar og Suðurlandsbrautar.

Að neðan kemur greinin í heild sinni. Hana er vonandi hægt að lesa ef tvísmellt er á myndina.

Flokkar: Óflokkað

Miðvikudagur 2.10.2019 - 10:58 - Rita ummæli

Deilan um Laugaveg sem göngugötu.

Það einkennir umræðuna hér á landi að menn skipa sér í tvær andstæðar fylkingar í flestum málum. Það er að segja með eða á móti einhverju.  Allt er annað hvort svart eða hvítt. Svo grafa menn skotgrafir og hrópa hver á annann öllum til leiðinda.  Menn leita ekki lausna og reyna ekki að málamiðla.

Þetta er svona líka í skipulagsumræðunni.

Þetta kemur glöggt fram um umræðuna um Laugaveg sem göngugötu sem var rædd í borgarstjórn í gær. Sumir vilja að þetta sé bílagata en aðrir göngugata. Þetta er svona annað hvort eða og ekkert þar á milli. Svona er þetta ekki í öðrum löndum þar sem ég þekki til. Menn málamiðla og reyna að ná sáttum.

Varðandi Laugaveg göngugata þá er til góður millivegur.

Það er PPS gatan eða „Pedestrian Priority Street“ þar sem bílar eru leyfðir en gangandi hafa forgang. Þetta er mjög einfalt ódýrt og virkar vel um víða veröld.

Það þarf lítið annað að gera en að setja upp skilti sem á stendur „Gangandi hafa forgang“.

Svo þarf að leggja niður öll almenn bifreiðastæði, en halda samt nokkrum stæðum fyrir fatlaða og kannski þá sem komir eru yfir sjötugt og málið er dautt og leyst þar til tíminn leysir vandann og Laugavegur verður hrein göngugata eins og fyrirsjáanlegt er.

Ákvörðunin um að breyta akstursstefnu Laugavegar á kafla er mér skipulagslega óskiljanleg hrokafull della, þó vissulega sé það visst kænskubragð til þess að ná markmiðinu um hreina göngugötu.

+++

Hjálagt eru tvær ljósmyndir sem ég tók fyrir 10 dögum í Paris, á Rue de Buci, sem margir þekkja. Þetta er ein af mörgum PPS götum borgarinnar. Efst sést hvernig bíll seitlar um götuna meðan gangandi hafa tekið götuna yfir. Svo er málað  á götuna stór gangandi maður, minna reiðhjól og bíllinn er minnstur svo þetta sé skiljanlegt öllum.

Að neðan er svo mynd af skilti sem segir vegfarendum hver á réttinn. Hámarkshraðin er að vísu nokkuð hár. Hann ætti að vera gönguhraðinn sem er um 5 km á klukkustund. Neðst er svo þekkt PPS gata í Kaupmannahöfn.

Hér að neðan er mynd frá Strædet í Kaupmannahöfn sem fræðimaðurinn Jan Gehl skilgreinir sem PPS götu. Þarna seitla bílar ofurhægt innan um fótgangandi og barnavagna fáum til leiðinda.

 

 

 

Flokkar: Óflokkað

Höfundur

Hilmar Þór Björnsson arkitekt
Tilgangur síðunnar er að kynna arkitektúr, skipulag og staðarprýði ásamt því að stuðla að umræðu um efnið. Það sem fram kemur ber ekki að skilja sem skoðun höfundar heldur hugleiðingu sem sett er fram í þeim tilgangi að vekja lesendur til umhugsunar og skoðanaskipta. Tekið er á móti aðsendum greinum þegar það á við, sem þá eru á ábyrgð höfundar aðsends efnis.
Athugasemdir við færslur eru velkomnar. Þeir sem vilja koma skilaboðum til ábyrgðarmanns beint er bent á netfangið hilmarstofunni@gmail.com
RSS straumur: RSS straumur

Færslusafn